Gỡ “điểm nghẽn” quy hoạch, mở không gian phát triển 100 năm cho Phúc Thịnh

Hai cụm công nghiệp tồn tại giữa khu dân cư

Theo định hướng Quy hoạch tổng thể Thủ đô Hà Nội tầm nhìn 100 năm, khu vực Phúc Thịnh nằm trong cực phát triển phía Bắc - một trong những không gian động lực quan trọng của Thủ đô trong giai đoạn mới. Đây không chỉ là sự thay đổi về vị trí trên bản đồ quy hoạch, mà là sự thay đổi căn bản về vai trò phát triển. Từ một địa bàn ven đô gắn với sản xuất truyền thống, Phúc Thịnh đang được định hướng trở thành khu vực phát triển dịch vụ, thương mại, logistics, công nghiệp công nghệ cao và các hoạt động hỗ trợ gắn với Cảng hàng không quốc tế Nội Bài.

Thực tế cho thấy, muốn phát triển bền vững, Phúc Thịnh không thể tiếp tục bị ràng buộc bởi những cấu trúc không gian của giai đoạn cũ. Vì vậy, tháo gỡ các “điểm nghẽn” về quy hoạch đang trở thành yêu cầu cấp thiết, không chỉ là xử lý bất cập trước mắt mà còn để mở đường cho một mô hình phát triển mới, đồng bộ hơn, hiện đại hơn và bền vững hơn.

Theo đánh giá của UBND xã Phúc Thịnh, một trong những vấn đề nổi lên hiện nay ở Phúc Thịnh là sự tồn tại của 2 cụm công nghiệp Nguyên Khê và Đông Anh với tổng diện tích khoảng 96ha. Các cụm công nghiệp này được hình thành từ hơn một thập kỷ trước, trong một bối cảnh phát triển khác. Đến nay, khi địa bàn đã bước sang giai đoạn phát triển mới, những khu chức năng này đang bộc lộ nhiều điểm không còn phù hợp.

Điều đáng nói, các cụm công nghiệp nằm gần trung tâm hành chính xã, tiếp giáp trường học, khu dân cư, khu văn hóa, thể thao và các không gian sinh hoạt cộng đồng. Trong khi đó, ngành nghề sản xuất chủ yếu vẫn là cơ khí, vật liệu xây dựng, dệt may, chế biến, dược phẩm, mỹ phẩm, bao bì và nhiều hoạt động sản xuất công nghiệp truyền thống. Trong khi đó, Phúc Thịnh được định hướng sẽ trở thành phường trong một tương lai không xa.

“Thực tiễn tại khu vực này cho thấy một số cơ sở, doanh nghiệp sản xuất trong các cụm công nghiệp đã và đang tiềm ẩn nguy cơ tác động xấu đến môi trường sống xung quanh. Quá trình sản xuất phát sinh nước thải công nghiệp, khí thải, khói bụi, tiếng ồn, mùi và áp lực giao thông vận tải thường xuyên”, ông Nguyễn Văn Minh, Phó Chủ tịch UBND xã Phúc Thịnh cho biết.

Đề xuất điều chỉnh quy hoạch để phát triển trăm năm

Vấn đề ở đây không chỉ là câu chuyện ô nhiễm đơn lẻ. Cốt lõi hơn, đó là sự xung đột về chức năng phát triển. Một bên là không gian hành chính, giáo dục, dân cư và đô thị trung tâm, một bên là các hoạt động sản xuất công nghiệp có nguy cơ phát sinh nước thải, khí thải, khói bụi và các tác động môi trường khác.

Sự chồng lấn ấy tạo ra một nghịch lý trong tổ chức không gian: Đất nằm ở vị trí trung tâm động lực nhưng lại đang được khai thác theo mô hình cũ, hiệu quả chưa tương xứng với lợi thế chiến lược, trong khi nguy cơ ảnh hưởng đến môi trường sống lại hiện hữu. Nếu không được điều chỉnh kịp thời, đây sẽ tiếp tục là lực cản lớn đối với mục tiêu xây dựng một không gian đô thị sáng, xanh, sạch, đẹp, văn minh và hiện đại.

Ở chiều ngược lại, thực tiễn cũng cho thấy Phúc Thịnh đang có đầy đủ cơ sở để lựa chọn một hướng đi mới. Trong đề án phát triển kinh tế của địa phương, định hướng đã được xác lập là chuyển tư duy phát triển dọc trục Nhật Tân - Nội Bài từ mô hình phát triển tự phát, phân tán theo từng dự án riêng lẻ sang mô hình tổ chức không gian tổng thể theo chuỗi giá trị thương mại - dịch vụ - tài chính - logistics.

Lãnh đạo UBND xã Phúc Thịnh cho rằng: Đây là sự thay đổi rất căn bản về cách nhìn nhận quỹ đất, không gian và động lực tăng trưởng. Mỗi khu đất không còn được xem như một thực thể riêng biệt, mà phải được đặt trong chỉnh thể phát triển chung, nơi từng chức năng hỗ trợ lẫn nhau để tạo nên một cấu trúc đô thị hiện đại, có năng lực cạnh tranh và có bản sắc riêng.

Việc nghiên cứu chuyển đổi chức năng sử dụng đất tại các cụm công nghiệp hiện hữu từ đất công nghiệp sang thương mại - dịch vụ tổng hợp, logistics nhẹ và công cộng đô thị là một định hướng đúng và cần thiết. Đây không đơn thuần là giải pháp xử lý môi trường hay chỉnh trang không gian đô thị. Xa hơn, đó là bước đi tái cấu trúc mô hình phát triển của địa phương, nhằm nâng cao hiệu quả sử dụng đất, giảm nguy cơ ô nhiễm môi trường, tạo giá trị gia tăng lớn hơn, đồng thời mở ra một không gian tăng trưởng mới phù hợp với vị thế của Phúc Thịnh trong cấu trúc phát triển tương lai của Hà Nội.

“Nói cách khác, câu chuyện điều chỉnh quy hoạch ở Phúc Thịnh hôm nay phải được nhìn bằng tầm nhìn trăm năm. Trong tầm nhìn ấy, quỹ đất không chỉ để giải quyết nhu cầu trước mắt mà phải phục vụ chiến lược phát triển lâu dài. Không gian phát triển không chỉ cần đáp ứng yêu cầu quản lý hiện tại mà phải đủ sức nâng đỡ cho những ngành kinh tế mới, cho một mô hình đô thị mới, cho một chất lượng sống mới. Hơn nữa, quy hoạch không chỉ là công cụ phân khu chức năng, mà phải trở thành công cụ kiến tạo tương lai”, ông Nguyễn Văn Minh, Phó Chủ tịch UBND xã Phúc Thịnh chia sẻ.

Nếu được quan tâm xem xét, tháo gỡ kịp thời, đây sẽ không chỉ là bước điều chỉnh về mặt quy hoạch, mà sẽ trở thành bước chuyển có tính chiến lược trong hành trình tái định vị Phúc Thịnh trên bản đồ phát triển Thủ đô. Từ một địa bàn chịu sức ép của mô hình phát triển cũ, Phúc Thịnh có thể vươn lên thành không gian kinh tế đô thị mới, trung tâm dịch vụ - thương mại - logistics quan trọng ở phía Bắc Hà Nội.