Đẩy mạnh công tác hướng nghiệp: Giúp học sinh chọn đúng lối đi

Triển khai bài bản, hiệu quả công tác này không chỉ góp phần phát huy năng lực người học mà còn tạo nền tảng xây dựng nguồn nhân lực chất lượng, đáp ứng yêu cầu phát triển đất nước trong giai đoạn mới.

Vẫn còn tình trạng chọn sai ngành, sai trường

Việc lựa chọn đúng trường học, ngành học đối với học sinh có ý nghĩa vô cùng quan trọng, tác động trực tiếp đến cơ hội nghề nghiệp sau này của các em. Một ngành học phù hợp không chỉ mang lại kiến thức, kỹ năng cần thiết mà còn giúp người học hòa nhập nhanh chóng vào thị trường lao động, phát triển sự nghiệp. Khi được học ngành mình yêu thích, người học sẽ có động lực, đạt được kết quả cao trong học tập và phát triển toàn diện. Ngược lại, việc chọn sai ngành sẽ dẫn đến lãng phí thời gian, chi phí, cơ hội, thậm chí còn gây ảnh hưởng đến định hướng lâu dài.

Thực tế cho thấy, không ít học sinh còn gặp khó khăn trong việc xác định ngành học phù hợp. Tình trạng lựa chọn theo phong trào, theo “ngành hot” vẫn diễn ra, trong khi yếu tố năng lực, sở thích cá nhân chưa được coi trọng đúng mức. Bên cạnh đó, một bộ phận học sinh lựa chọn ngành học theo định hướng của gia đình, thiếu sự chủ động trong quyết định.

Em Phạm Quỳnh Chi (học sinh lớp 12 của một trường trung học phổ thông trên địa bàn phường Phú Diễn) bày tỏ về sự phân vân trong việc lựa chọn ngành học.

“Bố mẹ định hướng em theo học ngành Kế toán, trong khi bản thân em lại yêu thích lĩnh vực truyền thông. Hiện tại, em đang không biết nên đăng ký nguyện vọng như thế nào. Nếu học kế toán thì chắc chắn sau này em sẽ có công việc ổn định hơn và có sự hỗ trợ nhiều hơn từ bố mẹ. Nhưng nếu không học theo ngành mà mình yêu thích thì em sợ sẽ thấy nản và không kiên trì học tiếp được”, em Phạm Quỳnh Chi chia sẻ.

Đáng chú ý, những năm gần đây xuất hiện xu hướng người học lựa chọn trường học, ngành học dựa chủ yếu vào mức điểm thi, thay vì cân nhắc sự phù hợp với năng lực, sở thích. Hệ quả là không ít em rơi vào trạng thái thiếu động lực, học tập cầm chừng hoặc phải chuyển hướng sau một thời gian theo học...

Chú trọng tư vấn tuyển sinh, hướng nghiệp

Ghi nhận tại nhiều trường học trên địa bàn thành phố Hà Nội cho thấy, công tác hướng nghiệp thời gian qua đã có chuyển biến tích cực, được triển khai linh hoạt thông qua các hoạt động giảng dạy, trải nghiệm; cuộc thi khởi nghiệp, khoa học kỹ thuật; ngày hội STEM; ngày hội tư vấn tuyển sinh - hướng nghiệp… Qua đó, học sinh được tiếp cận thông tin đa chiều, hiểu rõ hơn về năng lực bản thân cũng như nhu cầu của thị trường lao động.

Hiệu trưởng Trường Trung học phổ thông Yên Hòa (phường Yên Hòa) Lê Hồng Chung cho biết, công tác hướng nghiệp cho học sinh được nhà trường triển khai theo lộ trình từ sớm và có hệ thống. Ngay khi học sinh lớp 10 nhập học, nhà trường đã tổ chức các hoạt động trải nghiệm hướng nghiệp, hỗ trợ học sinh nhận diện năng lực cá nhân. Những năm tiếp theo, các hoạt động này được đẩy mạnh, tăng cường trải nghiệm thực tiễn như ngày hội nghề nghiệp, các chuyên đề định hướng do chuyên gia tư vấn, giúp học sinh hình thành tư duy lựa chọn nghề nghiệp. Đến giai đoạn cuối cấp, khi học sinh bước vào giai đoạn quyết định, hệ thống hướng nghiệp được hoàn thiện, chuyển hóa thành năng lực thực tiễn, hỗ trợ các em đưa ra quyết định chọn trường, chọn ngành.

Hay như tại Trường Trung học cơ sở - Trung học phổ thông Ban Mai (phường Kiến Hưng), bên cạnh các hoạt động tư vấn, công tác hướng nghiệp còn được gắn với trải nghiệm thực tế tại doanh nghiệp, cơ sở sản xuất.

“Trong các chuyến trải nghiệm, học sinh được lắng nghe chia sẻ từ đội ngũ nhân sự, chuyên gia tại doanh nghiệp về đặc thù nghề nghiệp, yêu cầu công việc cũng như những kinh nghiệm thực tiễn. Qua đó, các em có cơ hội đối chiếu giữa kiến thức đã học với thực tế, hiểu rõ hơn về tính ứng dụng của từng lĩnh vực”, Phó Hiệu trưởng Trường Trung học cơ sở - Trung học phổ thông Ban Mai Đào Thị Hương thông tin.

Không chỉ diễn ra ở cấp trường, các hoạt động hướng nghiệp còn được triển khai ở quy mô lớn hơn. Mới đây, Sở Giáo dục và Đào tạo Hà Nội đã tổ chức Ngày hội gắn kết giáo dục nghề nghiệp Thủ đô với thị trường lao động năm 2026. Ngày hội quy tụ 71 đơn vị gồm các trường cao đẳng, trường trung cấp cùng nhiều doanh nghiệp, trung tâm giáo dục nghề nghiệp - giáo dục thường xuyên, mang đến khoảng 110.000 chỉ tiêu tuyển sinh ở hơn 300 ngành, nghề đào tạo. Thông qua ngày hội, học sinh không chỉ được cung cấp thông tin mà còn có điều kiện để trải nghiệm thực tế, qua đó hiểu rõ hơn về đặc thù từng ngành nghề.

Theo Sở Giáo dục và Đào tạo Hà Nội, việc tạo điều kiện để học sinh tiếp cận môi trường làm việc thực tế đóng vai trò quan trọng trong công tác hướng nghiệp. Thông qua trải nghiệm thực tiễn, học sinh không chỉ hình dung rõ hơn về đặc thù từng ngành nghề mà còn từng bước hình thành ý thức kỷ luật lao động, tinh thần trách nhiệm và khả năng thích ứng với yêu cầu của xã hội hiện đại. Đây được xem là nền tảng quan trọng giúp các em đưa ra lựa chọn nghề nghiệp đúng đắn, phù hợp với năng lực và xu thế thị trường lao động.