Bảo vệ năng suất vụ đông xuân trước “áp lực kép”

Hiện nay, các địa phương chủ động, quyết liệt triển khai đồng bộ các giải pháp phòng trừ nhằm bảo vệ năng suất cuối vụ.

Sâu bệnh gia tăng, thời tiết diễn biến khó lường

Vụ đông xuân năm nay tại miền Bắc diễn ra trong điều kiện thời tiết ấm hơn trung bình nhiều năm. Các đợt rét đậm, rét hại chỉ tập trung trong thời gian ngắn vào tháng 1 và nửa đầu tháng 2, sau đó chuyển nhanh sang trạng thái ẩm, mưa phùn xen kẽ nắng. Đáng chú ý, cuối tháng 3-2026 còn xuất hiện hiện tượng thời tiết cực đoan như mưa đá, dông lốc, ảnh hưởng cục bộ đến sản xuất nông nghiệp.

Phó Giám đốc Trung tâm Trồng trọt và Bảo vệ thực vật phía Bắc (Cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật, Bộ Nông nghiệp và Môi trường) Dương Thị Ngà cho biết, diễn biến sinh vật gây hại đầu vụ có xu hướng phức tạp hơn. Nhiều loại sâu bệnh không chỉ xuất hiện sớm mà còn gia tăng cả về mật độ và diện tích nhiễm. Cụ thể, bệnh đạo ôn lá xuất hiện từ trung tuần tháng 2, gây hại trên nhiều giống nhiễm với tỷ lệ phổ biến 1-3%, cục bộ có nơi lên tới 80-90% số lá. Sâu cuốn lá nhỏ lứa 1 phát sinh mạnh với diện tích nhiễm hơn 48.000ha, mật độ sâu non có nơi đạt 200-300 con/m². Rầy nâu và rầy lưng trắng cũng xuất hiện sớm, mật độ cục bộ ghi nhận từ 1.000 đến 2.000 con/m². Ngoài ra, các đối tượng khác như sâu đục thân hai chấm, ốc bươu vàng, chuột và bệnh khô vằn tiếp tục gây hại trên diện rộng. Trong đó, ốc bươu vàng gây hại gần 29.000ha, bệnh khô vằn có nơi gây hại tới 70-80% số lá.

Từ nay đến cuối vụ, các chuyên gia nhận định, áp lực dịch hại tiếp tục gia tăng do điều kiện thời tiết thuận lợi cho sâu bệnh phát triển, đặc biệt trong giai đoạn lúa trỗ thời điểm quyết định năng suất. Theo đó, bệnh đạo ôn cổ bông có nguy cơ bùng phát mạnh trên các diện tích đã nhiễm đạo ôn lá trước đó, nhất là ở trà lúa trỗ sớm. Trong khi đó, sâu cuốn lá nhỏ lứa 2 và lứa 3 được dự báo là lứa gây hại chính, mật độ tại vùng đồng bằng có thể đạt 30-50 con/m², cục bộ lên tới 300-500 con/m². Rầy nâu và rầy lưng trắng cũng có khả năng bùng phát thành ổ dịch lớn nếu không kiểm soát kịp thời, với mật độ có thể lên tới hàng vạn con/m².

Tại Hà Nội, Chi cục trưởng Chi cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật Hà Nội Lưu Thị Hằng cho biết, lúa đang tập trung ở giai đoạn làm đòng đến chín sữa; diện tích lúa trỗ đạt hơn 13.500ha, phân bố tại nhiều địa phương. Tuy nhiên, sâu bệnh đã xuất hiện với mức độ nhất định; bệnh đạo ôn lá và khô vằn có tỷ lệ nhiễm phổ biến 3-5%, cục bộ cao hơn. Đáng chú ý, sâu bệnh năm nay xuất hiện sớm hơn nhiều năm. Một số bệnh như bạc lá, đốm sọc vi khuẩn phát sinh ngay từ đầu vụ; bệnh đạo ôn tiếp tục được xác định là đối tượng nguy hiểm cần theo dõi sát đến cuối vụ.

Bám đồng ruộng, tăng cường dự tính, dự báo

Hiện nay, trà lúa xuân sớm tại các địa phương đang bước vào giai đoạn đòng già, trổ bông; trà muộn ở thời kỳ phân hóa đòng, làm đòng. Đây là giai đoạn sinh trưởng then chốt, quyết định năng suất, sản lượng lúa, đồng thời cũng là thời điểm sâu cuốn lá nhỏ, sâu đục thân, bệnh khô vằn, đạo ôn… dễ phát sinh gây hại nếu không được kiểm soát kịp thời.

Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường Hà Nội Nguyễn Mạnh Phương cho biết, thời tiết nắng nóng xen kẽ mưa rào và dông trong thời gian tới tiếp tục tạo điều kiện thuận lợi cho nhiều đối tượng sâu bệnh phát sinh gây hại như sâu cuốn lá nhỏ, sâu đục thân hai chấm, rầy các loại, bệnh đạo ôn, khô vằn, bạc lá, đốm sọc vi khuẩn. Do đó, các địa phương tăng cường điều tra, phát hiện, dự tính, dự báo và hướng dẫn phòng trừ kịp thời, hiệu quả; đồng thời kiểm tra, giám sát chặt chẽ thị trường vật tư nông nghiệp, bảo đảm cung ứng giống, phân bón, thuốc bảo vệ thực vật chất lượng, xử lý nghiêm các vi phạm.

Giám đốc Trung tâm Trồng trọt và Bảo vệ thực vật phía Bắc Trần Quyết Tâm đề nghị, các địa phương chủ động, quyết liệt hơn trong công tác phòng trừ dịch hại giai đoạn cuối vụ; bảo đảm đủ nước cho lúa giai đoạn làm đòng, trổ bông, đồng thời hạn chế bón thừa đạm nhằm giảm áp lực sâu bệnh; tăng cường kiểm tra đồng ruộng, bám sát diễn biến dịch hại để dự báo sớm, xử lý kịp thời, không để phát sinh thành dịch lớn. Các biện pháp phòng trừ cần được triển khai linh hoạt theo từng đối tượng, theo dõi thời điểm trổ để phòng đạo ôn cổ bông. Đồng thời, điều tra mật độ sâu cuốn lá nhỏ theo từng lứa, xử lý sớm rầy tuổi nhỏ, tổ chức diệt chuột thường xuyên.

Phó Cục trưởng Cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật Nguyễn Quý Dương cho rằng, từ cuối tháng 4 đến giữa tháng 5 là giai đoạn quyết định năng suất, trùng với kỳ lúa trỗ và rơi vào dịp nghỉ lễ kéo dài, nên càng cần tăng cường chỉ đạo sát sao. Do đó, các địa phương cần khuyến cáo nông dân bám sát đồng ruộng, tăng cường điều tra, dự tính, dự báo; bảo đảm đủ nước cho lúa trong giai đoạn trổ. Bên cạnh đó, việc sử dụng phân bón cần cân đối, hạn chế bón thừa đạm, đặc biệt trên các giống mẫn cảm.

Vụ đông xuân đang bước vào giai đoạn “nước rút”. Khi các yếu tố bất lợi về thời tiết và sâu bệnh cùng lúc gia tăng, việc chủ động ứng phó, triển khai đồng bộ các giải pháp kỹ thuật và quản lý sẽ là yếu tố quyết định để bảo vệ năng suất, bảo đảm hiệu quả sản xuất, góp phần giữ vững an ninh lương thực.