Tự chủ năng lực sản xuất bán dẫn là trụ cột phát triển trong những năm tới

Theo Samsung Electronics – nhà sản xuất chip nhớ lớn nhất thế giới – tình trạng khan hiếm sẽ còn trầm trọng hơn trong thời gian tới. Cảnh báo được hãng bán dẫn Hàn Quốc đưa ra ngay ngày đầu tiên của tháng 5 trong bối cảnh các khách hàng - các doanh nghiệp sản xuất lớn - đã bắt đầu đặt trước đơn hàng cho năm 2027, trong khi năng lực đáp ứng lại xuống mức thấp lịch sử.

Nguyên nhân chủ yếu đến từ nhu cầu tăng mạnh đối với các dòng chip nhớ hiệu năng cao phục vụ AI, đặc biệt là bộ nhớ băng thông cao (HBM), khiến nguồn lực phục vụ các loại chip khác bị thiếu hụt, trong khi việc mở rộng công suất sản xuất cần nhiều năm để hoàn tất.

Không chỉ Samsung, nhiều “ông lớn” khác trong ngành như SK Hynix và Micron Technology cũng đồng loạt cảnh báo về tình trạng thiếu hụt kéo dài. Các doanh nghiệp này cho biết phần lớn công suất sản xuất hiện đã được đặt trước, đặc biệt từ các tập đoàn công nghệ lớn đang đầu tư mạnh vào trung tâm dữ liệu AI.

Nguyên nhân của hiện tượng trên không quá khó đoán, sự bùng nổ của AI đang làm thay đổi cấu trúc thị trường bán dẫn.

Các trung tâm dữ liệu được dự báo sẽ tiêu thụ tới 70% sản lượng bộ nhớ toàn cầu trong năm 2026, khiến nguồn cung cho các lĩnh vực khác bị thu hẹp đáng kể. Đồng thời, các nhà sản xuất chip đang ưu tiên sản xuất các dòng sản phẩm biên lợi nhuận cao như HBM, dẫn đến tình trạng thiếu hụt lan rộng ở các dòng DRAM và NAND phổ thông.

Hệ quả là giá bộ nhớ tăng mạnh, tác động tức thời lên thị trường tiêu dùng cơ bản.

Tại Việt Nam, giá bộ nhớ RAM cho máy tính cá nhân đã trải qua một chu kỳ tăng hiếm thấy - đặc biệt là từ giữa năm 2025. Giá RAM sau một thời gian ở mức khá thấp do dư cung toàn cầu, đã đảo chiều nhanh chóng. Một thanh RAM DDR4 dung lượng 16GB từng có giá khoảng 800.000 đồng đã tăng lên trên 1,2 triệu đồng trong năm 2025, và hiện trung bình gần 3 triệu đồng. Giá nhiều dòng RAM phổ thông đã tăng thêm tới hơn 90% chỉ riêng trong quý I-2026. Nhiều dự báo trong ngành cho rằng, giá chip nhớ có thể tăng tới 50–70% trong năm 2026, tạo áp lực lớn lên toàn bộ chuỗi cung ứng công nghệ.

Theo hãng phân tích thị trường IDC, giá bộ nhớ tăng cao có thể khiến thị trường máy tính cá nhân (PC) toàn cầu suy giảm từ 5% đến 9% trong năm 2026, đồng thời đẩy giá bán thiết bị tăng thêm đảng kể. Chi phí bộ nhớ trong cấu thành giá thành sản phẩm điện tử ngày càng lớn, có thể chiếm tới 30–40% tổng chi phí ở một số thiết bị, gấp nhiều lần so với trước đây. Tình trạng tương tự cũng sẽ xảy ra ở những mảng sản phẩm khác. Tới nay, một số hãng đã cắt giảm dự báo sản lượng hoặc xem xét tăng giá bán để bù đắp chi phí.

Không chỉ điện tử tiêu dùng, ngành ô tô cũng chịu ảnh hưởng đáng kể. Xe hiện đại ngày càng phụ thuộc vào chip nhớ để vận hành các hệ thống hỗ trợ lái, kết nối và giải trí. Xe điện và xe thông minh phát triển nhanh, nhu cầu bộ nhớ trong ngành ô tô được dự báo sẽ tiếp tục tăng mạnh, làm gia tăng áp lực lên nguồn cung vốn đã hạn chế.

Việc thiếu hụt nguồn cung khiến nhiều hãng xe đối mặt với nguy cơ gián đoạn sản xuất hoặc phải điều chỉnh cấu hình sản phẩm, tăng giá các tính năng liên quan.

Nhìn chung, tình trạng thiếu hụt chip nhớ phản ánh sự chuyển dịch mang tính cấu trúc của ngành bán dẫn. Hàng loạt dự án gia tăng sản lượng đã được công bố, như TSMC dự kiến chi hơn 50 tỷ USD trong năm nay để mở rộng sản xuất chip tiên tiến hay Micron chi khoảng 24 tỷ USD mở rộng nhà máy tại Singapore.

Tuy nhiên, tình trạng thiếu hụt chip nhớ vẫn sẽ kéo dài ít nhất hết năm 2027, thậm chí sang 2028, do thời gian xây dựng và vận hành các nhà máy bán dẫn mới thường kéo dài nhiều năm. Điều đó đồng nghĩa, trong ngắn hạn, thị trường khó có thể đạt được trạng thái cân bằng, đặc biệt khi nhu cầu AI tiếp tục tăng trưởng với tốc độ cao.

Trong bối cảnh đó, cuộc khủng hoảng chip nhớ không chỉ là vấn đề của riêng ngành bán dẫn, mà đang trở thành yếu tố định hình chi phí và tốc độ phát triển của nhiều doanh nghiệp cũng như các nền kinh tế. Thích ứng với tình trạng nguồn cung hạn chế và chi phí gia tăng, đồng thời chủ động xây dựng khả năng tự chủ về linh kiện bán dẫn sẽ là những yếu tố bảo đảm tăng trưởng trong những năm tới.