Thúc đẩy “ba nhà” hợp lực: Mở đường hình thành doanh nghiệp spin-off từ trường đại học

Gỡ điểm nghẽn chính sách, thúc đẩy thương mại hóa kết quả nghiên cứu

Hội thảo do Cục Khởi nghiệp và Doanh nghiệp công nghệ (Bộ Khoa học và Công nghệ) phối hợp với Cục Khoa học, Công nghệ và Thông tin (Bộ Giáo dục và Đào tạo) tổ chức, nhằm trao đổi, thảo luận và đề xuất các giải pháp nâng cao hiệu quả thương mại hóa kết quả nghiên cứu khoa học và phát triển công nghệ thông qua hợp tác thực chất giữa khu vực học thuật và doanh nghiệp.

Phát biểu khai mạc, ông Phạm Đức Nghiệm, Phó Cục trưởng Cục Khởi nghiệp và Doanh nghiệp công nghệ cho biết, thời gian qua, Đảng và Chính phủ đã ban hành nhiều chính sách quan trọng nhằm thúc đẩy khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số, tạo hành lang pháp lý để đưa nhanh tiến bộ khoa học công nghệ vào sản xuất, kinh doanh và đời sống.

Tuy nhiên, một trong những vấn đề nổi lên qua nhiều nghiên cứu và đánh giá chính là “điểm nghẽn” trong khâu thương mại hóa kết quả nghiên cứu. Theo các chuyên gia, trong bối cảnh Việt Nam, việc hình thành doanh nghiệp spin-off (doanh nghiệp khởi nguồn) được xem là một trong những con đường phù hợp và hiệu quả để chuyển hóa các kết quả nghiên cứu từ phòng thí nghiệm ra thị trường.

Doanh nghiệp spin-off không chỉ giúp thương mại hóa công nghệ mà còn đóng vai trò kết nối giữa nhà trường, nhà khoa học và doanh nghiệp, thúc đẩy hình thành các doanh nghiệp khoa học công nghệ “tại chỗ”. Đây cũng là nền tảng để xây dựng hệ sinh thái đổi mới sáng tạo gắn với các viện nghiên cứu và trường đại học.

Tuy vậy, thực tiễn 10 năm qua cho thấy, dù mục tiêu đã rõ ràng nhưng kết quả đạt được còn hạn chế do nhiều rào cản. Trong đó, vấn đề định giá kết quả nghiên cứu và tài sản trí tuệ là một trong những vướng mắc lớn. Việc biến các tài sản trí tuệ thành tài sản có thể giao dịch, góp vốn hay thế chấp vẫn còn gặp khó khăn.

Đại diện Ban tổ chức cho biết, Luật Sở hữu trí tuệ năm 2025 và các nghị định hướng dẫn đã bước đầu tháo gỡ một phần vướng mắc này. Đồng thời, Bộ Khoa học và Công nghệ đang tiếp tục phối hợp với Ngân hàng Nhà nước và Bộ Tài chính để hoàn thiện cơ chế cho phép sử dụng tài sản trí tuệ trong góp vốn và vay vốn ngân hàng.

Bên cạnh đó, dù một số chính sách đã có xu hướng “cởi trói”, như các quy định trong Luật Thủ đô 2024, Luật Khoa học và Công nghệ hay Luật Giáo dục đại học, song câu hỏi đặt ra là các quy định này đã thực sự tiệm cận nhu cầu thực tiễn hay chưa, và còn những điểm nghẽn nào cần tiếp tục tháo gỡ.

Xây dựng hệ sinh thái hỗ trợ và nâng cao chất lượng nguồn nhân lực

Một nội dung quan trọng khác được thảo luận tại hội thảo là việc thúc đẩy hình thành và chuẩn hóa mạng lưới hỗ trợ ươm tạo công nghệ và khởi nghiệp đổi mới sáng tạo. Theo các chuyên gia, để doanh nghiệp spin-off phát triển bền vững, cần có hệ sinh thái đồng bộ gồm các vườn ươm, trung tâm đổi mới sáng tạo, mạng lưới cố vấn và các tổ chức hỗ trợ.

Thực tế tại Việt Nam, các câu lạc bộ, mạng lưới và tổ chức hỗ trợ đã bước đầu hình thành, nhưng vẫn thiếu sự chuẩn hóa. Kinh nghiệm quốc tế cho thấy, tại châu Âu, Singapore hay Trung Quốc, các hoạt động này đều được vận hành theo bộ tiêu chuẩn, quy trình đánh giá rõ ràng nhằm nâng cao chất lượng dịch vụ hỗ trợ doanh nghiệp.

Trong khuôn khổ hội thảo, nhiều tham luận đã tập trung vào các nội dung như: Chính sách tạo động lực thương mại hóa kết quả nghiên cứu; xây dựng và chuẩn hóa mạng lưới cố vấn; phân tầng tiêu chuẩn để phát triển vườn ươm trong trường đại học; thúc đẩy thành lập và đầu tư vào doanh nghiệp spin-off tại các trường đại học công lập; cũng như vai trò của chuyển giao công nghệ trong hệ sinh thái khởi nghiệp sáng tạo.

Đáng chú ý, tại hội thảo đã ra mắt Mạng lưới hỗ trợ ươm tạo công nghệ Việt Nam với ban điều hành lâm thời do PGS.TS Trương Ngọc Kiểm (Đại học Quốc gia Hà Nội) làm đại diện. Mạng lưới này quy tụ các vườn ươm và tổ chức ươm tạo tại các cơ sở giáo dục đại học, hoạt động trong giai đoạn lâm thời từ 3 đến 6 tháng, tiến tới thành lập hiệp hội chính thức.

Mạng lưới được kỳ vọng sẽ là nền tảng để các tổ chức cùng chia sẻ nguồn lực, hỗ trợ lẫn nhau, đồng thời tổng hợp các khó khăn, vướng mắc để kiến nghị với cơ quan quản lý nhà nước. Đây cũng sẽ là kênh truyền tải thông tin chính thức giữa các tổ chức ươm tạo, doanh nghiệp và cơ quan hoạch định chính sách.

Kết luận hội thảo, ông Phạm Đức Nghiệm nhấn mạnh, thương mại hóa kết quả nghiên cứu không chỉ dừng lại ở việc đưa sản phẩm khoa học công nghệ ra thị trường, mà quan trọng hơn là góp phần nâng cao chất lượng nguồn nhân lực. Khi các trường đại học thu hút được quỹ đầu tư và sự tham gia của các tập đoàn công nghệ lớn trong việc phát triển doanh nghiệp spin-off, hoạt động đào tạo sẽ trở nên gắn với thực tiễn hơn.

Sự tham gia của doanh nghiệp cũng giúp bài giảng sinh động, cập nhật, đồng thời tạo ra môi trường để giảng viên và sinh viên tiếp cận trực tiếp với nhu cầu thị trường. Những trường đại học có mối liên kết chặt chẽ với doanh nghiệp sẽ có lợi thế trong nâng cao chất lượng đào tạo, đặc biệt khi có sự tham gia của các chuyên gia, giám đốc công nghệ hay lãnh đạo doanh nghiệp trong giảng dạy.

Qua đó, sinh viên tốt nghiệp không chỉ có kiến thức mà còn có kỹ năng và cơ hội việc làm rõ ràng hơn. Phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao và chiến lược phát triển nhân tài vì thế được xác định là yếu tố quyết định trong việc thúc đẩy hệ sinh thái đổi mới sáng tạo và hình thành các doanh nghiệp spin-off tại Việt Nam.