“Kể” câu chuyện về một Việt Nam khác đầu thế kỉ XIX
Đã có nhiều công trình nghiên cứu về lịch sử Việt Nam thế kỉ XIX đề cập tới mô hình chính trị nhìn từ góc độ cấu trúc, nhưng sự phát triển và vận hành một cách năng động của mô hình này ở nhiều góc độ, đặc biệt từ khung cảnh quản trị nhà nước và quản trị lãnh thổ, thì vẫn là một địa hạt cần thêm những tìm tòi. Đó là một trong những lí do để cuốn sách “Nhà nước và quyền lực chính trị ở Việt Nam đầu thế kỉ XIX” của tác giả Vũ Đức Liêm đã chính thức ra mắt độc giả.
Cuốn sách “Nhà nước và quyền lực chính trị ở Việt Nam đầu thế kỉ XIX” là công trình chuyên khảo nghiên cứu một cách hệ thống cấu trúc quyền lực, nền hành chính và văn hóa chính trị Việt Nam dưới triều Nguyễn - giai đoạn bản lề trong tiến trình hình thành quốc gia dân tộc hiện đại.
Theo tác giả Vũ Đức Liêm, từ Việt Nam thời Gia Long đến Đại Nam thời Minh Mệnh thực tế là một bước tiến dài của sự thay đổi hệ thống hành chính và bản sắc. Đây là thời kỳ diễn ra những chuyển biến đáng kể về lãnh thổ, tổ chức nhà nước và bản sắc chính trị.
“Chúng ta không chỉ chứng kiến sự chuyển dịch của một mô hình nhà nước và hành chính có tính quá độ, tiến hóa từ một bộ máy chiến tranh từ hạ lưu sông Mekong tới một nhà nước quản trị số lượng dân số và diện tích đông gấp nhiều lần. Dự án chính trị của Minh Mệnh là một trong những nỗ lực hành chính ghi dấu ấn đậm nét nhất lên diễn trình lịch sử lãnh thổ của Việt Nam. Nhà nước tập quyền, chế độ hành chính cấp tỉnh, các thực hành chính trị, luật pháp, văn bản, thông tin liên lạc,... được chuẩn hóa và định chế hóa chặt chẽ sẽ góp phần định hình con đường đi của dân tộc Việt Nam trong nhiều thập kỉ tiếp theo” - tác giả Vũ Đức Liêm khẳng định.
Trên cơ sở phân tích tư liệu và đối chiếu các nguồn sử liệu, cuốn sách “Nhà nước và quyền lực chính trị ở Việt Nam đầu thế kỉ XIX” góp phần làm rõ một giai đoạn lịch sử vốn chưa được khai thác tương xứng trong nhiều diễn ngôn trước đây. Không chỉ tường thuật tình hình Việt Nam đầu thế kỉ XIX hay đơn giản mô tả cuộc cải cách hành chính, cuốn sách mở ra những hướng tiếp cận mới khi nghiên cứu hệ thống và hoạt động quản trị nhà nước qua lăng kính văn bản hành chính, hệ thống thông tin liên lạc, mạng lưới nhân sự, mâu thuẫn phe phái và bản chất quyền lực nhà nước thời bấy giờ.
Tác giả tập trung phân tích cách thức mà quyền lực được thảo luận, thương thỏa, thể chế hóa và thực thi trong thực tiễn với mong muốn đưa tới những diễn giải mới từ những gì chúng ta vẫn biết, đã nghe và đã quen thuộc. Qua đó “kể” một câu chuyện về một Việt Nam khác đầu thế kỉ XIX: về sự kiến tạo và vận hành của nhà nước và quyền lực chính trị trên không gian địa-chính trị - hành chính - bản sắc của dải đất hình chữ S, trên lãnh thổ của nước Việt Nam lần đầu tiên được thu về một mối.
Dày hơn 300 trang, cuốn sách được chia thành 8 phần, gồm: “Việt Nam đầu thế kỉ XIX”, “Phe phái và quyền lực chính trị ở Việt Nam đầu thế kỉ XIX”, “Châu bản và nền chính trị triều Minh Mệnh”, “Làng xã và bạo lực xã hội ở Việt Nam đầu thế kỉ XIX”, “Nguyễn Công Trứ trong trật tự quyền lực của Minh Mệnh”, “Bưu chính và sự vận hành của quyền lực chính trị ở Việt Nam đầu thế kỉ XIX”, “Tương tác nhà nước và quản trị lãnh thổ ở lưu vực sông Mekong thời Minh Mệnh”, “Quản trị lãnh thổ Việt Nam ở hạ lưu sông Mekong nửa đầu thế kỉ XIX”.
Với nguồn tư liệu phong phú, cách tiếp cận hiện đại, phân tích chặt chẽ và lập luận sắc sảo, cuốn sách tạo ra một góc nhìn mới, sinh động và thuyết phục, về một giai đoạn quan trọng nhưng thường bị giản lược hóa của lịch sử Việt Nam. Công trình này không chỉ có giá trị khoa học, mà còn có ý nghĩa tham khảo đối với những độc giả quan tâm đến lịch sử, khoa học chính trị, quản trị nhà nước cũng như hành trình hình thành và phát triển của quốc gia Việt Nam.
Cuốn sách “Nhà nước và quyền lực chính trị ở Việt Nam đầu thế kỉ XIX” do NXB Đại học Sư phạm và Omega+ liên kết xuất bản.
Tác giả Vũ Đức Liêm hiện là Phó trưởng khoa Lịch sử, Trường Đại học Sư phạm Hà Nội, từng được đào tạo bài bản tại các cơ sở giáo dục uy tín như: Đại học Sư phạm Hà Nội, Đại học Chulalongkorn (Thái Lan), Đại học Quốc gia Singapore và Đại học Hamburg (Đức).
Ông là tác giả của nhiều nghiên cứu có giá trị về lịch sử - chính trị Việt Nam thời sơ kỳ hiện đại.