Nâng cao trách nhiệm của doanh nghiệp vận tải trong an toàn giao thông
Các doanh nghiệp vận tải đóng vai trò là "xương sống" của lưu thông hàng hóa và hành khách, nhưng cũng đồng thời là nắm giữ sự an nguy của hàng triệu người. Vì vậy, việc nâng cao trách nhiệm của doanh nghiệp vận tải không chỉ là đạo đức kinh doanh, mà còn góp phần giảm thiểu tai nạn giao thông, đảm bảo sự an toàn trên mọi cung đường.
Tai nạn liên quan đến xe kinh doanh vận tải chiếm tỷ lệ lớn
Theo Uỷ ban An toàn giao thông quốc gia, tai nạn liên quan đến xe kinh doanh vận tải vẫn chiếm tỷ lệ lớn, trong đó có nhiều vụ đặc biệt nghiêm trọng. Nguyên nhân không chỉ xuất phát từ hành vi của lái xe mà còn đến từ áp lực lợi nhuận và cách thức tổ chức, quản lý của doanh nghiệp.
Dù số lượng phương tiện kinh doanh vận tải chỉ chiếm khoảng 10% tổng số phương tiện cơ giới, nhưng lại gây ra gần 40% số vụ tai nạn và số người tử vong. Thực tế này cho thấy, mức độ rủi ro cao của loại hình vận tải này đối với an toàn giao thông.
Thống kê từ ngày 15-9-2024 đến 14-9-2025 cho thấy, cả nước xảy ra 7.670 vụ tai nạn giao thông liên quan đến phương tiện kinh doanh vận tải, làm chết 4.603 người và làm bị thương 4.012 người. Con số này tương ứng với 38,8% tổng số vụ, 42,91% số người chết và 29,83% số người bị thương do tai nạn giao thông.
Phân tích nguyên nhân từ gần 5.000 vụ tai nạn cho thấy, lỗi phổ biến nhất là không chú ý quan sát (36,07%), đi sai làn đường (16,53%), chuyển hướng sai quy định (14,06%). Ngoài ra còn có các lỗi như không giữ khoảng cách an toàn, vi phạm tốc độ, vượt xe sai quy định và sử dụng rượu bia.
Lý giải nguyên nhân xe kinh doanh vận tải gây tai nạn nhiều, ông Phạm Hoàng Anh, Giám đốc Công ty TNHH Vận Tải Hoàng Anh cho biết: “Xe ô tô kinh doanh vận tải có cường độ hoạt động lớn hơn rất nhiều lần so với xe cá nhân, nên việc xảy ra va chạm, tai nạn giao thông nhiều hơn xe cá nhân. Bên cạnh đó, lái xe kinh doanh vận tải cũng thường chủ quan khi tham gia giao thông”.
Theo chuyên gia giao thông, thạc sĩ Nguyễn Văn Dương, mỗi năm, chỉ tính riêng thành phố Hà Nội đã cấp mới hàng nghìn phù hiệu xe kinh doanh vận tải. Toàn thành phố có khoảng 70.000 phương tiện vận tải hành khách chưa tính phương tiện từ các tỉnh di chuyển tới. Do vậy, việc bảo đảm an toàn cho phương tiện kinh doanh vận tải là vấn đề cần được ưu tiên.
Giải pháp cấp bách
Trước thực trạng trên, Ủy ban An toàn giao thông quốc gia vừa có văn bản đề xuất thay đổi cách tiếp cận trong xử lý vi phạm giao thông, từ việc chỉ tập trung vào lái xe thì sắp tới có thể đồng thời truy trách nhiệm doanh nghiệp vận tải.
Theo đề xuất này, nếu để lái xe vi phạm nhiều lần hoặc gây tai nạn đặc biệt nghiêm trọng, doanh nghiệp có thể bị phạt nặng, đình chỉ hoạt động, thậm chí chủ doanh nghiệp bị xem xét trách nhiệm hình sự.
Theo đó, mọi vi phạm của lái xe kinh doanh vận tải như chạy quá tốc độ, vi phạm nồng độ cồn, đi sai làn hay chở quá tải… sẽ được liên thông dữ liệu và quy trách nhiệm về cho doanh nghiệp quản lý. Mức xử phạt đối với doanh nghiệp được đề xuất cao hơn nhiều lần, từ 3 lần trở lên so với mức phạt dành cho lái xe.
Đáng chú ý, cơ chế xử phạt lũy tiến được đưa ra. Nếu để lái xe tái phạm nhiều lần, doanh nghiệp có thể bị tăng mức phạt theo cấp số nhân, thậm chí bị đình chỉ khai thác phương tiện, tuyến vận tải hoặc bị thu hồi phù hiệu, giấy phép kinh doanh có thời hạn hoặc vĩnh viễn.
Bên cạnh đó, đề xuất thiết lập cơ chế liên thông giữa hệ thống trừ điểm giấy phép lái xe và xếp hạng doanh nghiệp vận tải. Những doanh nghiệp có tỷ lệ lái xe bị trừ điểm cao sẽ bị đưa vào diện “kiểm soát đặc biệt”, hạn chế tham gia các gói thầu vận tải công cộng hoặc hợp đồng lớn, đồng thời bị theo dõi chặt chẽ.
Một điểm đáng chú ý khác là đề xuất xem xét trách nhiệm hình sự của chủ doanh nghiệp trong các vụ tai nạn đặc biệt nghiêm trọng. Trường hợp doanh nghiệp không chứng minh được đã thực hiện đầy đủ các biện pháp giám sát như thiết bị giám sát hành trình, camera… mà để xảy ra tai nạn do lỗi chủ quan của lái xe (buồn ngủ, chạy quá tốc độ), chủ doanh nghiệp có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự với vai trò đồng phạm hoặc thiếu trách nhiệm gây hậu quả nghiêm trọng.
Đề xuất này đưa ra nhằm kết nối các quy định hiện hành về trách nhiệm của doanh nghiệp và xử phạt hành vi vi phạm của lái xe. Bởi thực tế, Nghị định 158/2024/NĐ-CP quy định trách nhiệm quản lý của doanh nghiệp, còn Nghị định 168/2024/NĐ-CP lại chủ yếu xử phạt người điều khiển phương tiện.
Sự thiếu kết nối này khiến nhiều trường hợp lái xe vi phạm nhưng doanh nghiệp chưa bị truy trách nhiệm tương xứng, dẫn đến tình trạng buông lỏng quản lý. Vì vậy, việc bổ sung cơ chế liên thông và tăng chế tài đối với doanh nghiệp được kỳ vọng sẽ nâng cao hiệu quả phòng ngừa tai nạn giao thông trong lĩnh vực vận tải.
Chuyên gia giao thông thạc sĩ Nguyễn Văn Dương chia sẻ: “Hiện nay, việc thành lập bộ phận đảm bảo an toàn giao thông là điều kiện bắt buộc đối với các doanh nghiệp kinh doanh vận tải. Tuy nhiên, bộ phận này hoạt động chưa hiệu quả, hay nhiều doanh nghiệp thành lập để chống đối. Do vậy, việc gắn trách nhiệm của lái xe trên đường vào doanh nghiệp là hoàn toàn cần thiết”.