Văn hóa

Thiết kế mùi hương, nghề mới kể chuyện cá nhân bằng hương thơm

Khánh Huy •

Nghề thiết kế mùi hương tại Việt Nam đang nổi lên, nơi người trẻ sáng tạo nước hoa độc bản, kể câu chuyện cá nhân bằng ngôn ngữ của hương thơm.

Trong căn phòng nhỏ trên tầng 2 của một ngôi nhà nằm sâu trong ngõ xóm Hà Hồi (phường Cửa Nam, Hà Nội), Lê Minh Thuận miệt mài bên những lọ tinh dầu và ống nghiệm. Công việc của anh dễ khiến người ngoài lầm tưởng là thí nghiệm hóa học, nhưng thực chất đó là hành trình tạo ra một mùi hương độc bản dành riêng cho từng khách hàng.

Thiết kế mùi hương (perfumery) là sự kết hợp giữa nghệ thuật và khoa học, nơi các nguyên liệu tự nhiên và tổng hợp được phối trộn theo cấu trúc ba tầng: hương đầu, hương giữa và hương cuối. Người làm nghề – perfumer không chỉ cần khả năng cảm thụ mùi tinh tế mà còn phải hiểu sâu về đặc tính hóa học của từng thành phần.

Theo Thuận, thiết kế nước hoa không đơn thuần là “trộn cho thơm” mà là quá trình kể chuyện bằng hương. Một mùi hương có thể gợi lại ký ức, tái hiện cảm xúc hay phản ánh cá tính của người sử dụng. “Giống như nhiếp ảnh cần tư duy hình ảnh, thiết kế mùi hương cần tư duy về mùi. Mùi hương có thể mở ra cả một thế giới tưởng tượng trong tâm trí người ngửi”, Thuận chia sẻ.

Không có trường lớp đào tạo chính quy trong nước, những người theo đuổi nghề này chủ yếu tự học qua tài liệu nước ngoài, tham gia workshop và thử nghiệm liên tục. Lê Minh Thuận cũng không ngoại lệ. Trước khi gắn bó với mùi hương, anh từng làm nhiều công việc khác nhau, từ sản xuất phim đến pha chế đồ uống.

Để tạo ra một mùi hương hoàn chỉnh, người làm nghề phải ghi nhớ hàng trăm nguyên liệu, hiểu cách chúng biến đổi theo thời gian trên da, đồng thời thử nghiệm nhiều phiên bản trước khi tìm ra công thức tối ưu.

Thị trường nước hoa Việt Nam đang dần chuyển mình. Nếu trước đây chủ yếu phụ thuộc vào các thương hiệu quốc tế, thì vài năm gần đây, một lớp nhà sáng tạo trẻ bắt đầu theo đuổi hướng đi riêng là nước hoa “niche”, tập trung vào bản sắc cá nhân thay vì sản xuất đại trà.

Nhiều nhà sáng tạo lựa chọn khai thác chất liệu thuần Việt như sen, tre, gỗ trầm hay không khí Hà Nội mùa thu. Những mùi hương này không chỉ phục vụ nhu cầu cá nhân mà còn trở thành cách kể câu chuyện về văn hóa và con người Việt Nam.

Khách hàng tìm đến nước hoa thiết kế không chỉ để sở hữu một mùi hương, mà để có một “dấu ấn cá nhân”. Họ được tham gia vào quá trình sáng tạo, tự điều chỉnh các tầng hương theo sở thích điều mà nước hoa thương mại khó đáp ứng.

Cùng làm việc trong lĩnh vực này, Bùi Thanh Nhã là một Gen Z tốt nghiệp ngành Hóa Lý tại Đại học Bách khoa Hà Nội đến với nghề từ một công việc làm thêm. Từ trải nghiệm ban đầu, cô dần nhận ra sự phù hợp giữa kiến thức chuyên môn và công việc thực tế.

Theo Nhã, nền tảng hóa học đóng vai trò quan trọng trong thiết kế mùi hương, từ việc lựa chọn dung môi đến hiểu cấu trúc phân tử của từng nhóm hương. Trong sản xuất nước hoa, ethanol được sử dụng phổ biến nhờ tính an toàn, trong khi methanol dù có thể dùng về mặt hóa học lại bị loại bỏ do độc tính cao.

Kiến thức về khả năng bay hơi cũng quyết định cấu trúc mùi hương: hương đầu bay nhanh, tạo ấn tượng ban đầu; hương giữa giữ vai trò trung tâm; còn hương nền lưu lại lâu nhất, tạo dấu ấn đặc trưng.

Thực tế, một số cơ sở thiết kế mùi hương tại Hà Nội đã thu hút cả khách quốc tế. Không ít người mong muốn mang về một chai nước hoa vừa phản ánh cá tính riêng, vừa gợi nhớ đến Việt Nam. Những mùi như tre xanh, đất ẩm sau mưa hay cỏ mới cắt được tái hiện tinh tế trong các sáng tạo này.

Dù tiềm năng lớn, ngành thiết kế mùi hương tại Việt Nam vẫn đối mặt với nhiều thách thức như nguồn nguyên liệu đạt chuẩn hạn chế, chi phí nghiên cứu cao và các quy định kiểm định khắt khe.

Bên cạnh đó, việc thiếu hệ thống đào tạo bài bản khiến con đường theo nghề trở nên khó khăn hơn. Để phát triển bền vững, lĩnh vực này cần sự liên kết giữa nhà sáng tạo, nhà sản xuất nguyên liệu, chuyên gia hóa mỹ phẩm và các cơ sở đào tạo chuyên sâu. Hiện nay, nước hoa thiết kế có mức giá khá đa dạng, dao động từ vài trăm nghìn đến vài triệu đồng. Với mức giá khoảng 1-2 triệu đồng cho chai 30ml, sản phẩm này đang trở thành lựa chọn của nhiều người trẻ, những người tìm kiếm sự khác biệt và cá tính riêng.

Trong những phòng thử nghiệm nhỏ giữa lòng Hà Nội, những “nghệ nhân khứu giác” đang âm thầm tạo nên một ngành nghề mới, nơi mỗi mùi hương không chỉ là sản phẩm, mà còn là một câu chuyện mang dấu ấn cá nhân và bản sắc Việt.