Khả năng giá dầu thế giới chạm "mốc biểu tượng" 100 USD/thùng?

Trước khi Mỹ và Israel tấn công Iran, các chuyên gia năng lượng đã phác thảo kịch bản tồi tệ nhất đối với thị trường dầu mỏ: vận chuyển qua eo biển Hormuz bị đình trệ, đồng thời Iran trả đũa bằng các cuộc tấn công vào cảng biển, nhà máy lọc dầu và các cơ sở khí đốt trên khắp khu vực Vùng Vịnh.

Sau khi xung đột nổ, phần lớn kịch bản đó đã trở thành hiện thực, nhưng cho đến nay giá dầu thô chưa vượt ngưỡng 100 USD/thùng như dự đoán.

Một số cơ sở năng lượng quan trọng trong khu vực đã bị tấn công, khiến nhà máy khí hóa lỏng LNG lớn nhất thế giới tại Qatar và một trong những nhà máy lọc dầu quan trọng nhất của Ả Rập Saudi phải đóng cửa. Hoạt động vận tải thương mại qua eo biển Hormuz, tuyến đường trong điều kiện bình thường vận chuyển khoảng 1/5 sản lượng dầu và khí đốt toàn cầu, đã gần như tê liệt. Hơn 150 tàu chở dầu hiện đang chờ bên ngoài Hormuz khi các chủ tàu và công ty bảo hiểm không muốn cho tàu đi qua khu vực đang có giao tranh.

Iraq, một trong những nước sản xuất dầu lớn nhất thế giới, đã bắt đầu đóng cửa các mỏ dầu, và các nhà phân tích cho rằng 3/4 sản lượng của nước này có thể bị ảnh hưởng trong những ngày tới - mức gián đoạn lớn nhất kể từ Chiến tranh Vùng Vịnh năm 1990.

Dù vậy, giá dầu chỉ tăng khoảng 30% kể từ khi giao tranh bắt đầu. Dầu Brent giao dịch ở mức 85 USD/thùng gần mức cao nhất kể từ tháng 7-2024, nhưng vẫn chưa phải cú sốc lớn nếu so với lịch sử. Ví dụ, giá dầu đã từng lên tới 128 USD/thùng sau khi Nga triển khai chiến dịch quân sự đặc biệt vào Ukraine năm 2022.

Carlos Bellorin, nhà phân tích tại công ty dữ liệu năng lượng Welligence nhận định, thị trường phản ứng khá thận trọng và chờ xem tình hình diễn biến.

Giá dầu lần này phản ứng mạnh hơn nhiều so với thời điểm xung đột kéo dài 12 ngày giữa Israel và Iran năm ngoái, khi dòng chảy năng lượng từ vùng Vịnh không bị gián đoạn và các cuộc tấn công vào hạ tầng năng lượng còn hạn chế.

Tuy nhiên, mức tăng hiện tại vẫn nhỏ hơn nhiều so với các cú sốc dầu lịch sử. Lệnh cấm vận dầu mỏ của các nước Arab năm 1973-1974 khiến giá tăng 260%; biến động sau Cách mạng Iran năm 1979 khiến giá tăng khoảng 160%...

Tuy nhiên, thế giới ngày nay đã khác. Các nền kinh tế phát triển ít phụ thuộc vào dầu mỏ hơn so với thập niên 1970 và cũng ít phụ thuộc hơn vào nguồn dầu Trung Đông. Mỹ hiện là nhà sản xuất dầu lớn nhất thế giới, trong khi nguồn cung mới đang đến từ Guyana, Brazil và Canada.

Thị trường cũng có thể đang “tiên đoán” chính sách của chính quyền Trump. Trước cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ vào tháng 11, Nhà Trắng có động lực mạnh để kiềm chế lạm phát. Bất kỳ đợt tăng giá kéo dài nào cũng có thể được giảm bớt bằng việc xả kho từ Dự trữ Dầu mỏ Chiến lược của Mỹ (SPR).

Vì sao giá dầu chưa tăng mạnh hơn?

Ngành dầu khí hiện đã có nhiều kinh nghiệm xử lý khủng hoảng. Sau khi trải qua đại dịch Covid-19 và cuộc xung đột Nga–Ukraine năm 2022, trong đó các dòng chảy năng lượng toàn cầu phải tái cấu trúc, các nhà giao dịch đã trở nên rất thành thạo trong việc nhanh chóng chuyển hướng tàu chở dầu để tối đa hóa lợi nhuận và giảm gián đoạn.

Theo Saul Kavonic, nhà phân tích tại MST Financial, chính kinh nghiệm đó khiến thị trường bình tĩnh hơn trước các cú sốc nguồn cung ngắn hạn.

Nếu eo biển Hormuz bị phong tỏa trong hai tuần, chuyên gia Kavonic ước tính hơn 250 triệu thùng dầu có thể bị mắc kẹt. Một số quốc gia vùng Vịnh sẽ hết khả năng dự trữ và buộc phải đóng cửa các mỏ dầu. Khi đó, ông dự đoán giá dầu sẽ vượt 100 USD/thùng.

Các nhà giao dịch cũng cho biết họ đã chuẩn bị khá tốt cho tình huống hiện nay.

Trước khi xung đột xảy ra, thị trường dầu được cung cấp khá dồi dào, cho phép nhiều quốc gia lo ngại rủi ro ở Trung Đông tăng dự trữ dầu thô. Ví dụ, Trung Quốc hiện có lượng dầu dự trữ đủ dùng trong 124 ngày mà không cần nguồn cung mới, theo công ty phân tích Vortexa.

Dự trữ dầu toàn cầu hiện thấp so với lịch sử nhưng vẫn đạt khoảng 2 tỷ thùng, theo David Wech, kinh tế trưởng của Vortexa. Một lớp “đệm” khác là dầu đang ở trên biển ngoài vùng Vịnh, cùng với 120-150 triệu thùng dầu trên các tàu chở dầu liên quan đến các giao dịch né tránh lệnh trừng phạt của Nga hoặc Iran. Chuyên gia Bellorin cho rằng trong kịch bản cực đoan, dầu Nga có thể quay lại thị trường một cách công khai hơn.

Dù vận tải qua Hormuz bị hạn chế, một số xuất khẩu vẫn có thể chuyển hướng. Saudi Arabia và UAE có thể vận chuyển khoảng 9 triệu thùng/ngày qua các đường ống tránh eo biển này.

Điều gì có thể đẩy giá dầu vượt 100 USD?

Phần lớn các nhà phân tích cho rằng diễn biến giá dầu phụ thuộc vào thời gian và mức độ nghiêm trọng của gián đoạn nguồn cung.

Wang Zhuwei, chuyên gia nghiên cứu giao dịch dầu tại S&P Global Energy, cho rằng kịch bản cơ sở là giá Brent sẽ ở mức 80–90 USD/thùng nếu hoạt động vận chuyển qua Hormuz sớm được khôi phục. Tuy nhiên, nếu gián đoạn kéo dài, giá dầu sẽ vượt 100 USD.

Trong ngắn hạn, các nhà phân tích cho rằng giao tranh có khả năng tiếp tục leo thang. Bellorin nhận định Iran có thể tăng cường tấn công nhằm tạo đòn bẩy tối đa trước khi bước vào bất kỳ cuộc đàm phán hạ nhiệt nào. Trong ngắn hạn, với diễn biến hiện tại, giá dầu có thể tiến tới vùng trên 90 USD/thùng.