Độc đáo tiếng Tắc Xình cầu được mùa trong điệu múa người Sán Chay

Lưu giữ truyền thống văn hoá

Như thường lệ, sau buổi học đầu tuần, các em học sinh trường Trung học cơ sở Phú Đình, xã Phú Đình (Thái Nguyên) tập trung về các câu lạc bộ văn nghệ để học múa và hát những làn điệu dân tộc, do các nghệ nhân là các bậc cha, chú truyền dạy.

Cô Nguyễn Thị Tuyến Lệ, Hiệu trưởng trường Trung học cơ sở Phú Đình gần như chưa vắng mặt trong buổi học ngoại khoá nào. Tự tay cô trang điểm cho các em, nắn nót từng trang phục dân tộc Dao, Sán Chay, Mường, Thái… để các em cảm nhận sâu sắc và gần gũi nhất với văn hoá truyền thống của dân tộc mình. Buổi học đầu tiên của Xuân mới Bính Ngọ 2026, các em được học múa Tắc Xình của bà con Sán Chay với nhạc cụ giản dị là chỉ là những thanh tre, nứa.

“Múa Tắc Xình của người Sán Chay hiểu như một nghi lễ để tạ ơn các vị thần linh sau mỗi mùa thu hoạch, cầu mong cho năm mới mưa nắng thuận hòa, mùa màng bội thu. Các động tác, dù đơn giản, nhưng đều gợi lên những cảm xúc, triết lý sâu sắc. Nhạc cụ của múa Tắc Xình sử dụng những nhạc cụ tre, nứa giản dị ví như nhịp đập đất mẹ nâng từng bước nhảy uyển chuyển. Chúng tôi muốn giữ lại cho muôn đời sau những giá trị quý báu này”, cô Nguyễn Thị Tuyết Lệ cho biết.

Chị Triệu Thị Hằng, một phụ huynh học sinh cho biết thêm, những tiếng "tắc tắc xình, tắc tắc xình, tắc xình" là va chạm của nhạc cụ tre nứa, các nghệ nhân thường truyền lại thế hệ sau bằng cả tình cảm lẫn kinh nghiệm để các động tác kỹ thuật hòa quyện về tâm hồn, niềm tin trước giá trị thiêng liêng của tín ngưỡng.

Bảo tồn và phát triển

Múa Tắc Xình là linh hồn trong đời sống tinh thần của người Sán Chay, chỉ diễn ra vào tháng Giêng khi gieo lúa và vào tháng 10 mang ý nghĩa cầu mùa. Chị Lý Thị Chiên, Chủ nhiệm CLB HTX ATK Gió Ngàn cho biết, người Sán Chay là một phần máu thịt trong 54 dân tộc anh em, sinh sống chủ yếu ở miền núi phía Bắc nước ta, trong đó Thái Nguyên chiếm tới gần 20%. Xã Phú Đình (Thái Nguyên) nơi tiếp giáp với tỉnh Tuyên Quang, cộng đồng người người Sán Chay quần tụ cùng các dân tộc Tày, Dao, Kinh từ bao đời nay, làm nên những nét văn hoá độc đáo của bà con các dân tộc vùng an toàn khu (ATK). Múa Tắc Xình cũng nằm trong kế hoạch bảo tồn phát huy các giá trị văn hoá của cộng đồng các dân tộc tỉnh Thái Nguyên.

“Người múa Tắc Xình tay cầm cây tre, nứa, di chuyển theo vòng tròn và điệu nhạc vui tươi. Mỗi bước nhảy, động tác múa đều mô phỏng sống động câu chuyện về nếp sinh hoạt, tinh thần gắn bó, yêu thương của cộng đồng. Điệu múa bắt đầu với động tác 'thăm và dọn đường' khi người dân lên rừng, ra nương. Điệu vui nhất là "thu hoạch mùa màng" biểu cảm trọn vẹn của niềm vui lao động. Còn 'mừng mùa' kêu gọi cả cộng đồng cùng nhau nhảy múa. Tiếng Tắc và Xình là mô phỏng nhịp đập của tre nứa như tiếng lòng người dân cầu mùa màng bội thu, quốc thái dân an”, chị Lý Thị Chiên cho biết.

Bà Lương Thị Duyên, Phó Trưởng phòng Quản lý Du lịch, Sở Văn hoá Thể thao và Du lịch tỉnh Thái Nguyên thông tin, từ năm 2014, Thái Nguyên đã đưa múa Tắc Xình vào chương trình ngoại khóa trong các trường học, giúp học sinh hiểu hơn về giá trị văn hóa độc đáo này. Hiện hầu hết trường học trên địa bàn các xã Phú Đình, Phú Lương đều đã có câu lạc bộ múa Tắc Xình, thu hút sự tham gia của đông đảo học sinh.

Ông Phùng Văn Đăng, Phó Chủ tịch UBND xã Phú Đình khẳng định, múa Tắc Xình - di sản văn hóa phi vật thể đặc sắc tuy mộc mạc nhưng mang ý nghĩa thiêng liêng, được đồng bào coi như nhịp cầu kết nối giữa trời và đất, giữa quá khứ và hiện tại, giữa thế hệ trước và thế hệ sau. Trong tương lai, múa Tắc Xình và những nét văn hoá độc đáo khác sẽ được phát huy như điệu múa chào mừng du khách đến tham quan vùng an toàn khu thiêng liêng.