Nâng chuẩn tay nghề công nhân công nghệ cao:Yếu tố quyết định năng lực cạnh tranh của Thủ đô

Đào tạo không còn là lựa chọn, mà là bắt buộc

Những năm gần đây, cơ cấu lao động trong các khu công nghiệp ở Hà Nội đã có sự chuyển dịch rõ nét. Nếu trước đây lao động phổ thông chiếm tỷ lệ lớn, thì nay nhu cầu về lao động kỹ thuật, kỹ thuật viên đa kỹ năng, công nhân có khả năng vận hành thiết bị tự động hóa ngày càng tăng.

Tại Công ty TNHH Điện tử Meiko Việt Nam, công tác đào tạo được xây dựng thành chương trình bài bản, có kế hoạch dài hạn. Ông Phan Thanh Hải, Trưởng phòng Văn phòng Tổng giám đốc - Phòng quản lý rủi ro, Chủ tịch Công đoàn công ty cho biết, doanh nghiệp luôn coi nâng cao tay nghề cho công nhân là nhiệm vụ trọng tâm.

Công ty đã tổ chức các khóa đào tạo nội bộ do đội ngũ giảng viên của công ty trực tiếp giảng dạy, đồng thời mời chuyên gia bên ngoài huấn luyện chuyên sâu. Nội dung đào tạo bao gồm các lớp quản lý nhân sự, hoạt động nhóm, kỹ năng giao tiếp, kỹ năng báo cáo; các lớp ngoại ngữ, như tiếng Nhật Bản, tiếng Trung Quốc, tiếng Anh, tiếng Hàn Quốc phục vụ môi trường làm việc đa quốc gia.

Song song đó là các khóa chuyên sâu về xử lý bất thường trong sản xuất, kỹ năng xử lý sự cố dây chuyền, bảo dưỡng dự phòng thiết bị. Đáng chú ý, hiện nay một bộ phận cán bộ kỹ thuật của doanh nghiệp đã được tham gia các lớp đào tạo liên quan đến trí tuệ nhân tạo (AI), từng bước tiếp cận xu hướng sản xuất thông minh.

“Trong bối cảnh công nghệ thay đổi nhanh chóng, nếu không đầu tư cho con người thì doanh nghiệp khó duy trì lợi thế cạnh tranh”, ông Phan Thanh Hải nhấn mạnh.

Tương tự, tại Công ty TNHH Ogino Việt Nam - doanh nghiệp 100% vốn đầu tư Nhật Bản, chuyên gia công cơ khí chính xác - đặc thù lao động đông, cường độ cao và yêu cầu kỹ thuật nghiêm ngặt đòi hỏi nguồn nhân lực phải không ngừng được nâng chuẩn. Xác định con người là yếu tố then chốt trong lộ trình phát triển, công ty đặc biệt quan tâm nâng cao tay nghề cho công nhân lao động, nhất là các kỹ năng công nghệ cao và năng lực thích ứng với chuyển đổi số.

Công đoàn công ty phối hợp chặt chẽ với Ban Giám đốc xây dựng kế hoạch đào tạo bài bản, từ nâng cao kỹ năng vận hành thiết bị CNC, kiểm soát chất lượng theo tiêu chuẩn Nhật Bản, đến các lớp chuyên sâu về tự động hóa và quản trị sản xuất hiện đại.

Công ty đã cử kỹ thuật viên sang Nhật Bản học tập mô hình tự động hóa, ứng dụng robot trong dây chuyền sản xuất; đồng thời tổ chức các khóa đào tạo về trí tuệ nhân tạo (AI) cho đội ngũ kỹ thuật viên nhằm từng bước làm chủ các giải pháp sản xuất thông minh. Công ty cũng liên kết với các đơn vị chuyên về tự động hóa như FANUC, i-Reporter… để triển khai hệ thống số hóa dữ liệu sản xuất, giám sát chất lượng và tối ưu quy trình vận hành.

Ông Nguyễn Văn Liệu, Chủ tịch Công đoàn công ty cho biết, hằng năm, công ty duy trì các cuộc thi tay nghề trong khối sản xuất, tạo điều kiện về thời gian, thiết bị để người lao động ôn luyện, thực hành, tiếp cận công nghệ mới. Việc đánh giá kỹ năng trước và sau đào tạo được thực hiện nghiêm túc, làm căn cứ xét nâng lương, thưởng và đề bạt vị trí phù hợp. Các phong trào thi đua “Lao động giỏi, lao động sáng tạo”, sáng kiến cải tiến kỹ thuật được triển khai thường xuyên, qua đó khơi dậy tinh thần đổi mới trong từng tổ, nhóm sản xuất. Nhiều sáng kiến đã được áp dụng hiệu quả, góp phần giảm tỷ lệ lỗi, tiết kiệm nguyên vật liệu và nâng cao năng suất lao động.

Việc kết hợp đồng bộ giữa đào tạo chuyên môn, bồi dưỡng kỹ năng công nghệ cao, thúc đẩy thi đua sáng kiến và đẩy mạnh chuyển đổi số đã giúp đội ngũ công nhân Ogino từng bước làm chủ dây chuyền sản xuất hiện đại, đáp ứng yêu cầu kỹ thuật ngày càng khắt khe của thị trường, đồng thời nâng cao vị thế doanh nghiệp trong chuỗi cung ứng toàn cầu.

Người lao động chủ động “tự nâng cấp”

Thực tế tại các doanh nghiệp như Công ty TNHH Điện tử Meiko Việt Nam, Công ty TNHH Canon Việt Nam, Công ty TNHH Yamaha Motor Việt Nam hay Công ty TNHH Ogino Việt Nam cho thấy, đào tạo không còn là hoạt động mang tính bổ trợ mà đã trở thành chiến lược phát triển dài hạn. Các khóa huấn luyện nội bộ, đào tạo kỹ năng quản lý, ngoại ngữ, xử lý sự cố, bảo dưỡng thiết bị, tự động hóa, thậm chí tiếp cận trí tuệ nhân tạo (AI)… được triển khai thường xuyên, có đánh giá trước, sau đào tạo, gắn với lộ trình thăng tiến và thu nhập của người lao động.

Tuy nhiên, yếu tố quyết định thành công không chỉ nằm ở chương trình của doanh nghiệp mà còn ở tinh thần tự học, tự nâng chuẩn của mỗi công nhân. Từ việc chủ động học thêm ngoại ngữ, tin học, kỹ năng lập trình, đến mạnh dạn tiếp cận các phương thức làm việc mới như tự động hóa bằng Macro, RPA…, nhiều công nhân đã chứng minh khả năng thích ứng nhanh với sự thay đổi công nghệ. Chính sự kết hợp giữa môi trường đào tạo bài bản của doanh nghiệp và ý chí vươn lên của người lao động đã tạo nên lực lượng công nhân kỹ thuật ngày càng chuyên nghiệp, đáp ứng yêu cầu chuyển đổi số và phát triển khoa học - kỹ thuật trong các khu công nghiệp, khu công nghệ cao của Thủ đô.

Có thể thấy, khi doanh nghiệp coi con người là trung tâm của chiến lược phát triển, còn người lao động coi học tập là con đường bền vững để khẳng định giá trị bản thân, thì quá trình chuyển đổi công nghệ không còn là thách thức mà trở thành cơ hội nâng cao năng suất, chất lượng và sức cạnh tranh. Đây chính là nền tảng quan trọng để Hà Nội phát triển công nghiệp theo chiều sâu, gia tăng hàm lượng tri thức và từng bước khẳng định vị thế trong chuỗi giá trị toàn cầu.

Sự chuyển dịch công nghệ đặt ra yêu cầu mỗi công nhân phải chủ động thích ứng. Anh Nguyễn Văn Tuấn, kỹ thuật viên bảo dưỡng thiết bị tại Công ty TNHH SWCC Showa Việt Nam, là một trong những công nhân tiêu biểu không ngừng học hỏi, sáng tạo trong lao động sản xuất. Anh Nguyễn Văn Tuấn vinh dự được Tổng Liên đoàn Lao động Việt Nam trao Giải thưởng Nguyễn Đức Cảnh lần thứ IV năm 2023 nhờ nhiều sáng kiến cải tiến mang lại hiệu quả thiết thực cho doanh nghiệp. Anh Nguyễn Văn Tuấn cho biết, trước đây công việc chủ yếu thao tác theo quy trình có sẵn, nhưng nay dây chuyền tự động hóa cao đòi hỏi phải hiểu nguyên lý vận hành và xử lý tình huống phát sinh.

Theo anh Tuấn, Công ty TNHH SWCC Showa Việt Nam đặc biệt chú trọng công tác đào tạo, thường xuyên tổ chức các khóa nội bộ về vận hành, lập trình và bảo trì thiết bị tự động, PLC, robot công nghiệp; đồng thời thực hiện đào tạo chuyển giao công nghệ khi đầu tư dây chuyền mới với sự hướng dẫn của chuyên gia Nhật Bản. Doanh nghiệp cũng khuyến khích người lao động tự học, hỗ trợ kinh phí nâng cao kỹ năng.

Công ty khuyến khích công nhân lao động tự học và học nâng cao. Công ty hỗ trợ một phần kinh phí cho người lao động có kỹ năng lập trình PLC 1 triệu đồng/1 tháng”, anh Nguyễn Văn Tuấn cho biết.

Từ môi trường đó, bản thân anh luôn chủ động cập nhật kiến thức về tự động hóa, lập trình, cải tiến quy trình và ngoại ngữ chuyên ngành để thích ứng nhanh với công nghệ mới. Anh Nguyễn Văn Tuấn cho rằng trong bối cảnh chuyển đổi số, người lao động muốn phát triển bền vững phải liên tục học hỏi, nâng cao tay nghề và sẵn sàng thay đổi để đồng hành cùng doanh nghiệp.

“Nếu chỉ dừng lại ở những gì đã được đào tạo thì rất khó tiến xa. Tôi luôn chủ động nâng cao trình độ chuyên môn để đáp ứng yêu cầu công việc, như tự học và tham gia các khóa đào tạo về lập trình PLC, cải tiến quy trình, đọc hiểu tài liệu kỹ thuật tiếng Anh để làm việc với chuyên gia nước ngoài. Ngoài ra, tôi thường xuyên cập nhật kiến thức về tự động hóa để có thể thích nghi nhanh với thiết bị, công nghệ mới. Trong thời đại chuyển đổi số, người lao động không chỉ giỏi tay nghề mà còn cần tư duy học hỏi liên tục, sẵn sàng thay đổi để đồng hành cùng doanh nghiệp phát triển bền vững”, anh Nguyễn Văn Tuấn nói.

Cùng với anh Nguyễn Văn Tuấn, câu chuyện của chị Nguyễn Ngọc Hà - Trưởng phòng Quản lý chi phí tại Công ty TNHH Canon Việt Nam là minh chứng rõ nét cho ý chí vươn lên không ngừng của công nhân lao động Thủ đô. Xuất phát điểm là công nhân hỗ trợ phòng kế toán với kiến thức chuyên môn còn hạn chế, chưa thành thạo tiếng Anh và kỹ năng tin học, chị từng không ít lần lo lắng, tự ti. Tuy nhiên, nhờ sự hướng dẫn của lãnh đạo, đồng nghiệp và đặc biệt là tinh thần ham học hỏi, chị đã chủ động trau dồi kiến thức qua sách vở, internet, tham gia các khóa đào tạo của công ty.

Chị Hà kể, có thời điểm phải dậy từ 5h sáng để kịp đến công ty trước giờ làm, tranh thủ học thêm tiếng Anh và kỹ năng máy tính. Chính tinh thần không ngại khó, không nề hà việc mới đã giúp chị từng bước trưởng thành. Dù không được đào tạo chuyên ngành công nghệ thông tin, chị vẫn tự học lập trình Macro để tự động hóa quy trình làm việc, tiên phong cải tiến phương thức quản lý chi phí, qua đó giảm tải cho bộ phận IT và nâng cao hiệu quả công việc. Đến nay, hơn 50% nhân sự trong phòng có thể tự lập trình cải tiến công việc.

Trong 20 năm công tác, chị Hà đã có nhiều sáng kiến cải tiến kỹ thuật, làm lợi hàng chục tỷ đồng cho doanh nghiệp, tiêu biểu là dự án cải tiến chi phí cho dòng sản phẩm chiến lược, mang lại hiệu quả kinh tế hàng trăm tỷ đồng.

“Miễn còn được giao việc là còn được tin tưởng. Tôi sẽ tiếp tục học hỏi, đổi mới trong công việc để nâng cao chất lượng, tiết kiệm chi phí và đóng góp nhiều hơn cho doanh nghiệp”, chị Nguyễn Ngọc Hà bày tỏ.

Thực tế cho thấy, xu hướng “học suốt đời” đang dần trở thành yêu cầu tất yếu trong môi trường sản xuất hiện đại. Nhiều công nhân tranh thủ thời gian ngoài giờ để học ngoại ngữ, tin học, kỹ năng vận hành thiết bị, từng bước chuẩn hóa năng lực bản thân. Quá trình đó không chỉ giúp nâng cao thu nhập mà còn mở ra cơ hội thăng tiến rõ ràng hơn.

Theo ông Nguyễn Đình Thắng, Chủ tịch Công đoàn các Khu công nghệ cao và khu công nghiệp thành phố Hà Nội, trước yêu cầu chuyển đổi số và Cách mạng công nghiệp 4.0, nếu người lao động không được trang bị kỹ năng mới sẽ khó đáp ứng yêu cầu sản xuất. Do đó, Công đoàn các cấp đã chủ động phối hợp với doanh nghiệp tổ chức các lớp đào tạo, bồi dưỡng kỹ năng; phát động phong trào thi đua lao động giỏi, lao động sáng tạo; khuyến khích công nhân đề xuất sáng kiến cải tiến kỹ thuật.

“Công đoàn xác định đồng hành cùng doanh nghiệp trong công tác đào tạo, tạo điều kiện để công nhân được học tập, nâng cao trình độ, qua đó ổn định việc làm và thu nhập. Sau Tết là thời điểm quan trọng để tái khởi động các chương trình đào tạo, xây dựng mục tiêu nâng chuẩn tay nghề ngay từ quý I”, ông Nguyễn Đình Thắng nhấn mạnh.

Hà Nội đang hướng tới mục tiêu phát triển công nghiệp theo chiều sâu, gia tăng hàm lượng công nghệ và đổi mới sáng tạo. Trong tiến trình đó, nguồn nhân lực chất lượng cao đóng vai trò trung tâm.

Việc các doanh nghiệp chủ động đầu tư cho đào tạo nội bộ cho thấy quá trình chuyển dịch từ lao động phổ thông sang lao động kỹ thuật đang diễn ra rõ nét. Đây không chỉ là yêu cầu của doanh nghiệp mà còn phù hợp với chiến lược phát triển nguồn nhân lực của thành phố trong giai đoạn mới.

Sau Tết, khi guồng máy sản xuất vận hành ổn định, việc tiếp tục nâng chuẩn tay nghề cho công nhân sẽ là yếu tố quyết định để Hà Nội giữ vững sức hút đầu tư, nâng cao năng suất lao động và tạo nền tảng cho tăng trưởng bền vững.