Lần đầu tiên nghiên cứu toàn diện để chẩn đoán, quản lý bệnh Alzheimer ở người cao tuổi

Trọng tâm của hợp tác này là triển
khai phương pháp xét nghiệm mới với công nghệ hiện đại hàng đầu thế giới để dễ dàng chẩn đoán sớm và chính xác bệnh Alzheimer thông qua xét nghiệm máu, từ đó giúp điều trị hiệu quả và quản lý tiến trình của bệnh hiệu quả tốt hơn. Hợp tác và nghiên cứu này sẽ được thực hiện với thời gian dài chưa từng có trong vòng 10 năm và trên quy mô rất lớn khi triển khai đa trung tâm tại Bệnh viện Lão khoa Trung ương và các Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh tại Hà Nội và thành phố Hồ Chí Minh.
Việt Nam là một trong 10 quốc gia có tốc độ già hóa dân số nhanh nhất thế giới, kéo theo sự gia tăng nhanh chóng của các bệnh thần kinh - thoái hóa, đặc biệt là Alzheimer và các dạng sa sút trí tuệ - bệnh được coi là “đại dịch” mới trên toàn cầu, khi được dự báo sẽ có tới hơn 150 triệu người mắc bệnh vào năm 2050.
Trong khi đó, việc phát hiện sớm, chẩn đoán chính xác để điều trị, quản lý căn bệnh này hiện vẫn là thách thức trên toàn cầu, trong khi những tác động của Alzheimer - sa sút trí tuệ được xác định là gánh nặng bệnh tật nghiêm trọng không chỉ cho người bệnh mà cả gia đình và xã hội.
Tuổi thọ trung bình của người Việt hiện đạt khoảng 73 tuổi, nhưng tới 14 năm sống trong bệnh tật, nhiều người mắc cùng lúc 3 - 6 bệnh nền. Xu hướng sự già hóa dân số khiến nhiều bệnh không lây nhiễm gia tăng, từ cơ xương khớp, tim mạch, tiểu đường, thần kinh, trong đó sa sút trí tuệ và Alzheimer trở thành gánh nặng y tế - xã hội ngày càng rõ nét.
Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), thống kê toàn cầu hiện có hơn 55 triệu người trên toàn cầu sống chung với sa sút trí tuệ, mỗi năm ghi nhận gần 10 triệu ca mắc mới. Tổng chi phí xã hội cho sa sút trí tuệ năm 2019 ước tính 1.300 tỷ USD và có thể vượt 2.800 tỷ USD vào năm 2030.

Tại Việt Nam, một nghiên cứu cho thấy có khoảng 4,5% người trên 60 tuổi mắc sa sút trí tuệ, tỷ lệ mắc bệnh tăng theo độ tuổi. Tuy nhiên, con số này có thể chưa phản ánh chính xác bức tranh toàn diện của bệnh này tại Việt Nam. Việc chẩn đoán sớm, chẩn đoán chính xác bệnh hiện nay còn nhiều hạn chế về nhận thức xã hội, công nghệ, phương pháp, kỹ thuật chẩn đoán và đặc biệt là cơ hội tiếp cận chẩn đoán bệnh cho cộng đồng còn rất thấp. Những rào cản về số cơ sở y tế đủ năng lực thực hiện còn rất ít, phương pháp chẩn đoán phụ thuộc vào năng lực của bác sĩ lâm sàng vì chủ yếu dựa trên các triệu chứng, biểu hiện của người bệnh. Triệu chứng ban đầu của bệnh thường mơ hồ, dễ nhầm lẫn với suy giảm trí nhớ sinh lý tự nhiên ở người cao tuổi… Các phương pháp chẩn đoán hiện đại như PET-CT hay xét nghiệm dịch não tủy còn rất hạn chế khả năng tiếp cận vì chi phí cao, cần thực hiện nhiều lần và yếu tố xâm lấn nghiêm trọng ở xét nghiệm lấy dịch tủy của cơ thể.
Vì thế, lần đầu tiên, hai bệnh viện là Tâm Anh và Lão khoa Trung ương cùng nhau triển khai nghiên cứu ứng dụng các dấu ấn sinh học (biomarkers) trong máu nhằm phát hiện sớm và đánh giá tiến triển của bệnh Alzheimer.
Phát hiện các dấu ấn sinh học trong máu hiện được xem là cuộc cách mạng trong chẩn đoán sớm sa sút trí tuệ, cho phép nhận diện quá trình bệnh sinh ngay từ giai đoạn rất sớm, với vai trò tương tự như xét nghiệm cholesterol trong phòng ngừa bệnh tim mạch.
Đây là bước dịch chuyển mang tính chiến lược, từ mô hình “bất lực và bị động” khi không thể phát hiện bệnh sớm và chính xác để theo dõi bệnh tiến triển tăng nặng sang phát hiện sớm để chủ động phòng ngừa, làm chậm tiến triển bệnh và chăm sóc người bệnh tốt hơn.
Việc xác định tiến trình bệnh thông qua xét nghiệm máu dễ dàng thực hiện với tất cả mọi người. Với phương pháp xác định chỉ dấu sinh học biomarker bằng xét nghiệm máu cho kết quả chính xác cao, có thể thực hiện rộng rãi, với chi phí thấp, còn là điều kiện quan trọng để hướng tới triển khai tầm soát Alzheimer cộng đồng hoặc đóng góp các dữ liệu khoa học cho cơ quan y tế xây dựng các chiến lược quốc gia trong việc tầm soát, dự phòng và quản lý bệnh, từ đó làm giảm những tác động nghiêm trọng của Alzheimer, sa sút trí tuệ với kinh tế, xã hội.