TP Hồ Chí Minh: Chuyển đổi mô hình phát triển theo hướng tự chủ công nghệ chiến lược

Chuyển đổi mô hình phát triển là tất yếu

Theo UBND thành phố Hồ Chí Minh, trong điều kiện bình thường, tăng trưởng tổng sản phẩm trên địa bàn (GRDP) của thành phố hiếm khi vượt mốc 8%. Ngược lại, trong bối cảnh bất lợi, đặc biệt khi xuất hiện các cú sốc từ bên ngoài, thành phố thường chịu tác động nặng nề hơn và mức suy giảm sâu hơn so với nhiều địa phương khác.

Thực tế này cho thấy cấu trúc kinh tế của thành phố Hồ Chí Minh còn thiếu tính bền vững, khả năng chống chịu chưa cao. Vì vậy, yêu cầu đặt ra là thành phố phải chuyển đổi mô hình tăng trưởng theo hướng hiện đại, đẩy mạnh phát triển kinh tế số, cải thiện hạ tầng, nâng cao năng lực đổi mới sáng tạo và tiếp tục thu hút dòng vốn đầu tư chất lượng cao, qua đó khôi phục và duy trì đà tăng trưởng bền vững trong giai đoạn tới.

Giám đốc Sở Khoa học và Công nghệ thành phố Hồ Chí Minh Lâm Đình Thắng cho biết, đóng góp của năng suất các nhân tố tổng hợp (TFP) vào tăng trưởng GRDP năm 2025 đạt 59%, trong đó tỷ trọng đóng góp của khoa học - công nghệ chiếm tới 74%. Điều này cho thấy sự dịch chuyển từ mô hình tăng trưởng thâm dụng tài nguyên sang thâm dụng tri thức đã bắt đầu mang lại những kết quả thực chất.

Tỷ trọng kinh tế số trong GRDP năm 2025 ước đạt khoảng 21-22%, trong đó thương mại điện tử là lĩnh vực sôi động nhất với tốc độ tăng trưởng đạt 37%. Thành phố tiếp tục duy trì vị trí thứ 2 cả nước về Chỉ số Đổi mới sáng tạo cấp địa phương (PII), đạt 59,33 điểm. Tuy nhiên, phân tích chi tiết cho thấy, dù hạ tầng số và tín dụng cho khu vực tư nhân đạt điểm cao, nhưng các chỉ số về đào tạo lao động và mức độ minh bạch vẫn còn nhiều dư địa cải thiện so với Thủ đô Hà Nội.

Chính vì vậy, trong dự thảo Đề án Chuyển đổi mô hình phát triển của thành phố Hồ Chí Minh sang mô hình phát triển dựa trên khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số, Đảng ủy UBND thành phố Hồ Chí Minh xác định mục tiêu là tăng trưởng nhanh, bền vững và bao trùm; làm chủ các công nghệ chiến lược; phát triển kinh tế số, kinh tế xanh và kinh tế tri thức.

Theo nhóm chuyên gia nghiên cứu đề án, chuyển đổi mô hình phát triển không chỉ là yêu cầu khách quan mà còn là điều kiện tất yếu để thành phố Hồ Chí Minh xứng đáng với vai trò đầu tàu kinh tế, trung tâm khoa học - công nghệ và đổi mới sáng tạo mang tầm vóc quốc tế. Đây cũng là con đường phát triển bền vững, giúp thành phố nâng cao năng lực chống chịu trước những biến động ngày càng phức tạp và khó lường trong tương lai.

Mô hình phát triển mới dựa trên tri thức

Tiến sĩ Trần Du Lịch, Ủy viên Hội đồng Tư vấn chính sách tài chính, tiền tệ quốc gia, thành viên Hội đồng Khoa học thành phố Hồ Chí Minh cho rằng, trọng tâm của quá trình chuyển đổi mô hình phát triển không chỉ nằm ở công nghệ, mà trước hết là ở chính sách và thể chế.

Cũng theo Tiến sĩ Trần Du Lịch, thành phố đang đứng trước cơ hội bứt phá tăng trưởng và hiện thực hóa chủ trương chuyển đổi mô hình phát triển. Với vai trò là động lực tăng trưởng của cả nước, thành phố Hồ Chí Minh cần chuyển đổi mô hình kinh tế từ “tăng trưởng dựa vào vốn” sang “tăng trưởng dựa vào tri thức”.

PGS.TS Nguyễn Văn Hiếu, Chủ tịch Hội Công nghệ vi mạch bán dẫn thành phố Hồ Chí Minh cho biết, thành phố đang từng bước chuyển từ gia công, lắp ráp sang thiết kế, chế tạo bán dẫn, đồng thời phát triển hệ sinh thái vi mạch bán dẫn, từng bước khẳng định vai trò tiên phong, tiến tới làm chủ công nghệ lõi, tham gia sâu và có vị trí trong mạng lưới bán dẫn toàn cầu.

Theo đó, thành phố phải làm chủ công nghệ, sáng tạo, đăng ký sở hữu trí tuệ, bằng sáng chế, tự thiết kế và sản xuất ra các sản phẩm “Make in Vietnam” thay vì “Made in Vietnam” (chủ yếu lắp ráp thuê). Thành phố chuyển dịch sang các ngành công nghệ cao thuộc các lĩnh vực như công nghiệp bán dẫn, AI, IoT, và các giải pháp chuyển đổi số, với những doanh nghiệp trong nước làm chủ đạo như Viettel, FPT, VNG… Song song đó, thành phố phát triển nguồn nhân lực, đào tạo kỹ sư chất lượng cao; thu hút FDI có chọn lọc để chuyển giao công nghệ.

Sự dịch chuyển này hướng tới việc biến Việt Nam thành một trung tâm sáng tạo và công nghiệp hiện đại, tự chủ hơn về công nghệ; trong đó thành phố Hồ Chí Minh tiên phong, giữ vai trò dẫn dắt.

Theo nhóm chuyên gia nghiên cứu đề án, mô hình phát triển mới của thành phố Hồ Chí Minh dựa trên ba trụ cột chính: Khoa học - công nghệ và chuyển đổi số thay cho tài nguyên, lao động giá rẻ làm động lực chủ yếu; con người có kỹ năng cao làm trung tâm; thể chế kiến tạo và hệ sinh thái đổi mới sáng tạo làm nền tảng phát triển.