Kiểm soát ô nhiễm không khí Hà Nội: Thách thức và hành động

Hội thảo thu hút nhiều chuyên gia, nhà quản lý tham gia, chia sẻ nhiều giải pháp từ kiểm soát nguồn thải, phát triển giao thông xanh, xây dựng vùng phát thải thấp đến quản lý dựa trên dữ liệu, từng bước đảo ngược xu thế ô nhiễm.

“Đánh trúng, đánh đúng” vào các điểm nóng gây ô nhiễm

Khai mạc hội thảo “Kiểm soát ô nhiễm không khí Hà Nội: Thách thức và Hành động”, Tổng Biên tập Báo Tiền Phong Phùng Công Sưởng nhấn mạnh, ô nhiễm không khí đã và đang trở thành mối đe dọa âm thầm nhưng dai dẳng đối với đời sống đô thị. Những ngày chất lượng không khí ở mức xấu, rất xấu không còn là hiện tượng hiếm gặp, nhất là vào mùa đông khi điều kiện khí tượng bất lợi, gây tích tụ bụi mịn và các chất ô nhiễm trong không khí.

Theo ông Phùng Công Sưởng, từ góc nhìn của người dân, ô nhiễm không khí không chỉ là những con số AQI trên các bảng điện tử, mà là nỗi bất an thường trực về sức khỏe của trẻ nhỏ, người cao tuổi và những người mắc bệnh nền. “Không khí - thứ vốn dĩ trong lành, miễn phí và thiết yếu, nay lại trở thành nguy cơ đe dọa chất lượng sống. Điều đó đòi hỏi các cấp, ngành phải hành động quyết liệt hơn, mạnh mẽ hơn và đồng bộ hơn”, ông Phùng Công Sưởng nêu rõ.

Trong bối cảnh Chính phủ và HĐND thành phố Hà Nội đã ban hành nhiều chính sách mới, nhằm cải thiện chất lượng không khí, vấn đề đặt ra không chỉ là quyết tâm chính trị, mà còn là năng lực tổ chức thực hiện, phối hợp liên ngành và sự đồng thuận của toàn xã hội.

Theo phân tích của các cơ quan chuyên môn, ô nhiễm không khí tại Hà Nội tập trung chủ yếu vào các nguồn: Giao thông, xây dựng, công nghiệp và hoạt động đốt mở. Trong đó, bụi mịn PM2.5 được xác định là tác nhân nguy hiểm nhất, thường xuyên vượt ngưỡng cho phép, đặc biệt vào mùa khô, ảnh hưởng nghiêm trọng đến sức khỏe cộng đồng.

Phó Trưởng phòng Quản lý môi trường (Sở Nông nghiệp và Môi trường Hà Nội) Lê Thanh Thủy cho biết, thành phố xác định rõ quan điểm xuyên suốt: Không đánh đổi môi trường lấy tăng trưởng kinh tế. Hà Nội đang triển khai các giải pháp mang tính toàn diện, từ hoàn thiện chính sách, áp dụng các biện pháp kỹ thuật đến huy động nguồn lực tài chính nhằm kiểm soát chặt chẽ các nguồn phát thải chính.

Theo bà Lê Thanh Thủy, nếu không “bắt đúng bệnh”, việc xử lý sẽ dàn trải, kém hiệu quả. “Trong năm 2026, Sở sẽ hoàn thành công tác kiểm kê nguồn thải. Khi có dữ liệu đầy đủ, chúng ta mới có thể tập trung nguồn lực xử lý đúng nguồn gây ô nhiễm lớn nhất, từ đó cải thiện chất lượng không khí một cách thực chất”, bà Thủy nhấn mạnh.

Vùng phát thải thấp - trụ cột mới trong kiểm soát ô nhiễm

Một trong những giải pháp trọng tâm được Hà Nội triển khai là xây dựng vùng phát thải thấp (LEZ) tại khu vực trung tâm. Theo lộ trình, giai đoạn 2026-2027, thành phố thí điểm tại vành đai 1 và một số phường trọng điểm, sau đó mở rộng theo từng giai đoạn, tiến tới bao phủ phần lớn khu vực nội đô.

Theo bà Lê Thanh Thủy, vùng phát thải thấp sẽ áp dụng các biện pháp kiểm soát nghiêm ngặt đối với phương tiện không đạt chuẩn khí thải; hạn chế xe tải nặng; ưu tiên xe xanh, phương tiện sử dụng năng lượng sạch; đồng thời triển khai hệ thống giám sát thông minh bằng camera AI và các trạm quan trắc môi trường. Mục tiêu không chỉ là giảm nồng độ các chất ô nhiễm, mà còn tạo cú hích thay đổi hành vi đi lại của người dân theo hướng bền vững hơn.

Từ góc độ giao thông đô thị, ông Khuất Việt Hùng, Chủ tịch Hội đồng thành viên Hanoi Metro nhận định, Hà Nội đang chịu áp lực rất lớn khi phải đáp ứng nhu cầu đi lại của khoảng 12 triệu người dân, trong khi quỹ đất dành cho giao thông còn hạn chế. Việc duy trì số lượng lớn phương tiện cá nhân sử dụng nhiên liệu hóa thạch là không bền vững về lâu dài.

Theo ông Khuất Việt Hùng, vùng phát thải thấp được xem là “điểm kích hoạt” quan trọng nhằm giảm phụ thuộc vào xe cá nhân. Khi các tiêu chuẩn phát thải được siết chặt, người dân sẽ có xu hướng chuyển sang vận tải công cộng rõ rệt hơn. “Thực tiễn cho thấy, khi chế tài được áp dụng nghiêm minh, như việc bắt buộc đội mũ bảo hiểm hay xử lý vi phạm nồng độ cồn, thói quen giao thông của xã hội đã thay đổi. LEZ có thể gây bất tiện ban đầu, nhưng về lâu dài sẽ tạo nền tảng cho giao thông Thủ đô văn minh, an toàn và bền vững”, ông Hùng nhấn mạnh.

Ở góc độ thực thi, Trung tá Đào Việt Long, Phó Trưởng phòng Cảnh sát giao thông, Công an thành phố Hà Nội cho rằng, môi trường là vấn đề liên quan trực tiếp đến mọi người dân, vì vậy phải được đặt ở vị trí ưu tiên hàng đầu. Hiện, thành phố Hà Nội đang quản lý hơn 8 triệu phương tiện, trong đó phần lớn là xe máy, tạo áp lực rất lớn cho hạ tầng giao thông và môi trường đô thị.

Theo Trung tá Đào Việt Long, khi triển khai vùng phát thải thấp, yêu cầu đặt ra là phải có điểm trung chuyển, bãi đỗ và hạ tầng phù hợp để bảo đảm sinh hoạt bình thường của người dân. Từ nay đến thời điểm thí điểm LEZ, công tác tuyên truyền cần đi trước một bước. Người dân phải được thông tin rõ ràng cung đường nào, khung giờ nào hạn chế phương tiện. Khi người dân hiểu, đồng thuận và ủng hộ, việc triển khai sẽ thuận lợi và hiệu quả hơn.

Ở góc độ khoa học và chính sách, Tiến sĩ Hoàng Dương Tùng, Chủ tịch Mạng lưới không khí sạch Việt Nam cho rằng, quản lý chất lượng không khí không thể dựa trên cảm nhận hay những đánh giá chung chung. Giải pháp đột phá là số hóa toàn bộ nguồn thải, xây dựng bản đồ phát thải “sống”, được cập nhật liên tục theo thời gian thực.

Khi kết hợp dữ liệu kiểm kê với hệ thống quan trắc, cơ quan quản lý có thể xác định rõ nguồn ô nhiễm đến từ đâu, đóng góp bao nhiêu và trách nhiệm thuộc về ai. Chuyển đổi số để chuyển đổi xanh là con đường tất yếu. Khi dữ liệu minh bạch, trách nhiệm sẽ được phân định rõ ràng từ trung ương đến địa phương, từ cơ quan quản lý đến từng cơ sở phát thải…

Các ý kiến tại hội thảo cho thấy, thành phố Hà Nội không thiếu giải pháp, không thiếu chủ trương; điều quan trọng nhất là tổ chức thực hiện quyết liệt, có trọng tâm và có lộ trình rõ ràng. Kiểm soát ô nhiễm không khí không thể là nỗ lực đơn lẻ của một ngành, mà đòi hỏi sự vào cuộc đồng bộ của cả hệ thống chính trị và sự đồng thuận của người dân.

Như khẳng định của ông Phùng Công Sưởng, truyền thông không chỉ dừng lại ở việc phản ánh vấn đề, mà phải góp phần tạo ra thay đổi trong nhận thức và hành động. Khi chính sách được thực thi nghiêm túc, dữ liệu được minh bạch và người dân cùng tham gia, Hà Nội mới có thể từng bước cải thiện chất lượng không khí, hướng tới mục tiêu xây dựng Thủ đô xanh, văn minh và đáng sống…