Robot đang bước vào đời sống: Cơ hội và thách thức nhìn từ tiến bộ khoa học

Robot đang phát triển vượt khỏi phòng thí nghiệm

Tại tọa đàm, các nhà khoa học quốc tế đã phác họa một giai đoạn chuyển mình mạnh mẽ của robot hình người: Từ những thiết bị thử nghiệm trong phòng thí nghiệm trở thành công cụ ứng dụng trong công nghiệp, y tế, phục hồi chức năng và dịch vụ. Sự kết hợp của trí tuệ nhân tạo (AI), vật liệu mềm tiên tiến và cảm biến thông minh giúp robot ngày càng linh hoạt, an toàn hơn trong tương tác với con người.

GS.Kurt Kremer (Viện nghiên cứu Polymer Max Planck, Đức) nhấn mạnh sự phát triển của vật liệu mềm đang giữ vai trò nền tảng. Dù tỷ lệ polymer trong robot không lớn, yêu cầu kỹ thuật (như khả năng chống cháy, độ bền động học, tính tái chế) lại vô cùng khắt khe. Xu hướng giảm phụ thuộc vào vật liệu truyền thống, thay bằng vật liệu mềm mới, đang mở ra thế hệ robot an toàn và tương tác tự nhiên hơn.

Từ góc độ điều khiển, GS.Ho-Young Kim (Đại học Quốc gia Seoul, Hàn Quốc) cho biết robot có thể có biểu cảm khuôn mặt hay “cơ bắp nhân tạo” trong tương lai gần, nhưng chỉ ở mức mô phỏng đơn giản. Vấn đề khó nhất vẫn là chế tạo được hệ cơ nhân tạo và hệ thần kinh điều khiển có độ nhạy giống con người – điều mà khoa học thế giới vẫn đang từng bước tiếp cận.

Về AI, GS. Tan Yap Peng (Trường Đại học VinUni, Việt Nam) cho rằng, ngay cả khi phần cứng đạt bước tiến lớn, khả năng điều khiển hành vi để robot “hành xử như người” vẫn còn khoảng cách xa. Những mô hình ngôn ngữ thị giác giúp robot hiểu chỉ dẫn và bối cảnh tốt hơn, nhưng sự tinh tế, nhạy cảm và linh hoạt của con người vẫn là đích đến dài hạn. Ông cũng nhấn mạnh robot nano sẽ mở ra triển vọng mới trong y học tái tạo, phẫu thuật vi mô và thay thế bộ phận hỏng của cơ thể.

Một nội dung quan trọng được nêu tại tọa đàm là thách thức “niềm tin”. Theo TS.Nguyễn Trung Quân, ba rào cản khiến robot chưa thể đi vào đời sống đại trà gồm: An toàn vật lý, an ninh dữ liệu và sự chấp nhận của xã hội. Khi con người cảm thấy an toàn khi đứng cạnh robot, robot mới có thể hoạt động tự nhiên trong môi trường thực.

Chủ tọa tọa đàm, GS. Đỗ Ngọc Minh (Đại học Illinois Urbana-Champaign, Hoa Kỳ; Trường Đại học VinUni, Việt Nam), thành viên Hội đồng sơ khảo Giải thưởng VinFuture cũng lưu ý yếu tố công bằng xã hội khi robot tham gia thị trường lao động, đòi hỏi chính sách và truyền thông phải theo kịp công nghệ.

Cơ hội cho Việt Nam và cách tiếp cận của VinMotion

Tương lai robot hình người không chỉ là câu chuyện công nghệ quốc tế mà còn mở ra cơ hội đặc biệt cho Việt Nam. Các chuyên gia tại tọa đàm đều đánh giá Việt Nam có nền tảng thuận lợi để tham gia sâu vào ngành robot hình người: Lực lượng kỹ sư trẻ giàu năng lực, nhu cầu ứng dụng lớn trong công nghiệp và dịch vụ, cùng năng lực sản xuất linh hoạt, yếu tố then chốt trong quá trình làm mẫu và cải tiến sản phẩm.

TS.Nguyễn Trung Quân, Giám đốc Khoa học của VinMotion - công ty tiên phong về người máy đa năng của Tập đoàn VinGroup chia sẻ những kết quả của VinMotion sau chưa đầy 7 tháng hoạt động: 5 phiên bản robot hình người đã được giới thiệu, hơn 150 buổi biểu diễn phục vụ công chúng tại sự kiện A80, và quá trình cải tiến liên tục ở cả phần cứng lẫn phần mềm. Robot mới đã di chuyển linh hoạt hơn, nhanh hơn và được tích hợp AI giao tiếp đa ngôn ngữ, đặc biệt là Tiếng Việt và Tiếng Anh.

Điểm đáng chú ý trong tư duy thiết kế của VinMotion là tiêu chí “ba S”: Robot phải tự đứng dậy khi ngã; robot phải tự thay pin hoặc tự sạc; và hệ thống phải vận hành ổn định liên tục nhiều giờ. Theo TS.Nguyễn Trung Quân, robot muốn thực sự hữu dụng phải hoạt động liên tục 24/24, 7 ngày mỗi tuần mà không cần can thiệp trực tiếp của con người.

Về chiến lược dài hạn, VinMotion đặt mục tiêu cạnh tranh với các công ty hàng đầu thế giới trong lĩnh vực robot hình người. Công ty tận dụng hệ sinh thái sản xuất của Việt Nam và sự hỗ trợ của Tập đoàn Vingroup để thử nghiệm robot trong nhiều môi trường thực tế, từ công nghiệp đến du lịch và y tế. Đồng thời, VinMotion đang hợp tác nghiên cứu với các phòng thí nghiệm về robot hình người hàng đầu của Hoa Kỳ để xây dựng năng lực nghiên cứu bền vững.

Trong bối cảnh thế giới thiếu hụt kỹ sư robot và chi phí lao động tăng, TS Nguyễn Trung Quân cho rằng Việt Nam nếu định vị đúng có thể trở thành một “đối trọng mới” trong chuỗi giá trị robot toàn cầu. Đây là thời điểm mà khoảng cách giữa Việt Nam và thế giới chưa quá xa, và nếu có chiến lược đầu tư đúng hướng, Việt Nam hoàn toàn có thể trở thành trung tâm nghiên cứu và sản xuất robot của khu vực.

Ông nhận định việc robot hình người bước vào các ngành nghề không phải là nguy cơ, mà là xu thế tất yếu trong bối cảnh dân số già và người trẻ không còn mặn mà với các công việc đơn điệu. Khi robot trở nên đủ tân tiến và chi phí hợp lý, nhiều ngành công nghiệp mới sẽ xuất hiện và phát triển mạnh mẽ.

Tọa đàm “Robot và Tự động hóa thông minh” đã cho thấy robot đang tiến rất nhanh về phía đời sống thực. Những phân tích của các nhà khoa học quốc tế và trong nước không chỉ phác họa đường đi của robot trong tương lai gần, mà còn chỉ ra cơ hội rõ ràng để Việt Nam bước vào đường đua toàn cầu với khát vọng đóng góp vào sự phát triển của khoa học vì cuộc sống.