Bài 2: Số hóa thúc đẩy chuyển đổi xanh
Những chiếc drone, những hệ thống cảm biến tự động đo độ ẩm, ánh sáng xuất hiện ngày càng nhiều tại những vùng rau Thường Tín, vùng lúa Ứng Hòa hay vùng hoa, cây cảnh Mê Linh. Số hóa không chỉ tạo nguồn lực mới, mà còn góp phần xanh hóa kinh tế nông nghiệp Thủ đô.
Những chiếc drone, hệ thống cảm biến tự động đo độ ẩm, ánh sáng xuất hiện ngày càng nhiều tại những vùng rau Thường Tín, vùng lúa Ứng Hòa hay vùng hoa, cây cảnh Mê Linh… Mỗi mã QR trên sản phẩm không chỉ là chứng chỉ minh bạch, mà còn là minh chứng cho hành trình kết nối giữa công nghệ và ruộng đồng. Điều quan trọng, số hóa không chỉ tạo nguồn lực mới, mà còn góp phần xanh hóa kinh tế nông nghiệp Thủ đô.
"Chuyển đổi số không còn là sự lựa chọn, mà là yêu cầu bắt buộc để tồn tại và phát triển. Đây là động lực then chốt giúp đổi mới, nâng cao hiệu quả quản lý, đồng thời tạo ra giá trị bền vững cho ngành Nông nghiệp" - Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường Hà Nội Tạ Văn Tường nhận định như vậy trong câu chuyện với Báo Hànộimới.
Theo Kế hoạch số 149/KH-UBND ngày 22-7-2022 của UBND thành phố Hà Nội về hành động tăng trưởng xanh thành phố Hà Nội đến năm 2025, định hướng đến năm 2030, thành phố sẽ xây dựng, phát triển các mô hình sử dụng hiệu quả phế thải nông nghiệp tại khu vực nông thôn (làm nấm, làm phân hữu cơ, hầm biogas...). Đặc biệt, Nghị quyết số 57-NQ/TƯ ngày 22-12-2024 của Bộ Chính trị về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia là “chìa khoá” mở đường cho nông nghiệp xanh. Nói cách khác, con đường hướng tới một nền nông nghiệp xanh không thể tách rời tiến trình chuyển đổi số.
Tại Lễ kỷ niệm 95 năm Ngày thành lập Hội Nông dân Việt Nam và biểu dương nông dân Thủ đô xuất sắc được tổ chức vào ngày 21-10-2025, Phó Bí thư Thường trực Thành ủy Hà Nội Nguyễn Văn Phong đã nhấn mạnh, Đại hội Đảng bộ thành phố Hà Nội lần thứ XVIII, nhiệm kỳ 2025-2030 đã xác định: Phát triển nông nghiệp theo hướng đô thị - sinh thái, kiến tạo nông thôn hiện đại, giàu bản sắc, nông dân văn minh, góp phần hiện thực hóa mục tiêu xây dựng Thủ đô “xanh - thông minh - bền vững”. Do vậy, Hà Nội phải đi đầu trong việc xây dựng nền nông nghiệp của thời đại mới - nơi chính quyền quản lý bằng dữ liệu, doanh nghiệp đầu tư bằng công nghệ, người dân sản xuất bằng tri thức.
Đối với nền nông nghiệp Thủ đô, chuyển đổi số trong nông nghiệp không chỉ đơn thuần là việc ứng dụng công nghệ để tạo thêm giá trị thặng dư cho nền kinh tế, mà còn là quá trình giúp người nông dân tiếp cận tri thức mới, thay đổi tư duy và phương thức sản xuất truyền thống.
Hiện tại, Hà Nội đang là một trong những địa phương đi đầu cả nước về đẩy mạnh chuyển đổi số trong lĩnh vực nông nghiệp. Nhiều hợp tác xã, doanh nghiệp đã chủ động đầu tư và áp dụng công nghệ số trên diện rộng, từ khâu sản xuất, chế biến đến tiêu thụ sản phẩm, qua đó tạo ra những sản phẩm nông nghiệp chất lượng cao, bảo đảm an toàn thực phẩm và thích ứng tốt với biến đổi khí hậu.
Các công nghệ hiện đại như trí tuệ nhân tạo (AI), blockchain, dữ liệu lớn (Big Data), Internet vạn vật (IoT) và máy bay không người lái (drone) đang từng bước được đưa vào sản xuất. Với hệ thống cảm biến và thiết bị thông minh, người nông dân có thể theo dõi, điều chỉnh quá trình tưới tiêu, bón phân, kiểm soát sâu bệnh, hay giám sát môi trường trồng trọt từ xa, qua đó, tiết kiệm chi phí và nâng cao hiệu quả quản lý chất lượng. Không chỉ giúp nông dân Hà Nội làm chủ công nghệ, chuyển đổi số còn mở ra cơ hội kết nối thị trường, quảng bá sản phẩm và xây dựng thương hiệu nông sản Thủ đô hướng tới một nền nông nghiệp hiện đại, xanh và bền vững.
Điều này đã được chứng minh từ thực tiễn sản xuất. Giám đốc Hợp tác xã Rau quả sạch Chúc Sơn (phường Chương Mỹ) Hoàng Văn Thám cho biết, với diện tích gần 18ha sản xuất, Hợp tác xã xác định, công nghệ là yếu tố then chốt để tạo ra sự khác biệt. Hệ thống nhà màng, tưới nhỏ giọt tự động, trạm quan trắc thời tiết iMetos 3.3 A‑G; dữ liệu về độ ẩm, nhiệt độ, lượng mưa, được cập nhật theo thời gian thực, giúp người nông dân điều chỉnh lịch canh tác, chủ động trước mọi biến đổi khí hậu.
“Đặc biệt, phần mềm FACEFARM được tích hợp để quản lý toàn bộ quy trình sản xuất; mỗi luống rau đều được gắn mã QR để truy xuất nguồn gốc, bảo đảm minh bạch và đáp ứng các tiêu chuẩn cao từ đối tác quốc tế. Khâu sơ chế, đóng gói áp dụng quy trình HACCP bảo đảm an toàn, vệ sinh thực phẩm, đáp ứng yêu cầu khắt khe của thị trường. Từ những ứng dụng thông minh trên điện thoại, người nông dân có thể tự phân tích được các yếu tố làm tăng chi phí để điều chỉnh kế hoạch và quy trình bảo đảm sản xuất hiệu quả hơn. Doanh thu của hợp tác xã những năm gần đây đạt từ 10 đến 13 tỷ đồng/năm”, ông Hoàng Văn Thám thông tin.
Ở điểm nhìn khác, là một trong những doanh nghiệp tiên phong trong ứng dụng và chuyển giao các sản phẩm công nghệ như drone nông nghiệp, Tổng Giám đốc Công ty cổ phần Đại Thành Nguyễn Đức Trường cho biết, hiệu quả của việc ứng dụng công nghệ điều khiển chính xác (DATLS) giúp tiết kiệm 15-25% chi phí đầu vào (phân bón, thuốc trừ sâu, nhiên liệu); giảm thiểu ô nhiễm môi trường; nâng cao cạnh tranh (chất lượng sản phẩm đồng đều, đáp ứng thị trường xuất khẩu); truy xuất nguồn gốc minh bạch...
Những mô hình trên là minh chứng cho thấy tiến trình số hóa, xanh hóa đang dần định hình nông nghiệp Hà Nội trong giai đoạn phát triển mới. Theo số liệu của ngành Nông nghiệp, Hà Nội đã xây dựng được 406 mô hình tiên phong về nông nghiệp công nghệ cao tại các xã: Mê Linh, Gia Lâm, Thường Tín, Đông Anh, Thanh Oai...
Theo Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường Hà Nội Tạ Văn Tường, chuyển đổi số trong nông nghiệp mang lại nhiều lợi ích, như: Dự báo nhu cầu thị trường chính xác, giảm thiểu chi phí sản xuất, tối ưu hóa hoạt động... và tạo ra nhiều giá trị gia tăng, đưa nông sản đến tay người tiêu dùng nhanh chóng, an toàn, giá cả hợp lý…
.jpg)
Cùng với ứng dụng số ở các khâu sản xuất, sơ chế, chế biến, ngành Nông nghiệp Hà Nội cũng đẩy mạnh sử dụng công nghệ số mã QR để minh bạch thông tin trên thị trường, tạo niềm tin cho người tiêu dùng
Trước đây, các hộ sản xuất nhỏ và vừa trong nông nghiệp thường đối mặt với tình trạng chi phí cao trong quản trị và kết nối thị trường. Họ phải thuê các đơn vị để ghi chép thông tin sản phẩm, truy xuất nguồn gốc hàng hóa, đồng thời, lưu trữ dữ liệu trong thời gian dài, điều này gây tốn kém và phức tạp.
Là một trong những đơn vị hỗ trợ nông dân chuyển đổi số, Giám đốc Trung tâm Hội nhập và Phát triển Phạm Thị Lý cho rằng, khi áp dụng công nghệ số, đặc biệt là các ứng dụng truy xuất nguồn gốc, các hộ sản xuất được cấp tài khoản riêng để cập nhật thông tin sản phẩm một cách nhanh chóng, chính xác. Các phần mềm quản lý bán hàng, đánh giá chiến lược sản phẩm cũng được tích hợp, giúp sản phẩm được hiển thị trên hệ thống công khai và tập trung, tạo điều kiện thuận lợi cho người tiêu dùng dễ dàng tìm kiếm và lựa chọn.
Chuyển đổi số không chỉ giảm thiểu chi phí, mà còn nâng cao hiệu quả quản lý và khả năng kết nối thị trường cho các hộ sản xuất. Tuy nhiên, theo Giám đốc Trung tâm Hội nhập và Phát triển Phạm Thị Lý, quá trình này vẫn còn nhiều trở ngại, nhất là đối với những đơn vị sản xuất và lao động lớn tuổi, ít tiếp xúc với công nghệ. Nếu không có sự thay đổi và hỗ trợ phù hợp, họ sẽ khó tiếp cận và tận dụng được các lợi ích mà chuyển đổi số mang lại. Trong quá trình hỗ trợ doanh nghiệp, cần tập trung giải quyết những rào cản này để thúc đẩy ứng dụng công nghệ số rộng rãi hơn trong lĩnh vực nông nghiệp.
Còn theo Giám đốc Hợp tác xã Sản xuất và Dịch vụ nông nghiệp Thanh Hà (xã Hồng Vân) Bùi Thị Thanh Hà, với 10.000m² trồng rau mầm, để mở rộng thị trường và nâng cao giá trị sản phẩm, Hợp tác xã đã đăng ký mã QR tích hợp với hệ thống truy xuất nguồn gốc. Thông qua mã này, người tiêu dùng có thể nắm được đầy đủ thông tin về quy trình sản xuất, thời điểm thu hoạch, đơn vị cung ứng... Việc minh bạch hóa thông tin không chỉ giúp người mua dễ dàng phân biệt sản phẩm của Hợp tác xã với các sản phẩm cùng loại trên thị trường, mà còn tạo dựng được niềm tin và uy tín thương hiệu. Không chỉ tìm được chỗ đứng vững chắc trên thị trường, Hợp tác xã Sản xuất và Dịch vụ nông nghiệp Thanh Hà còn góp phần thúc đẩy xu hướng sản xuất an toàn, bền vững và nâng cao thu nhập cho các thành viên.
Về chuyển đổi số trong quản lý chất lượng nông sản, Hà Nội đã đưa công nghệ số vào quản lý chất lượng trên Hệ thống truy xuất nguồn gốc nông, lâm, thủy sản, thực phẩm thành phố Hà Nội (check.hanoi.gov.vn). Trưởng phòng Chất lượng và Phát triển thị trường (Sở Nông nghiệp và Môi trường Hà Nội) Nguyễn Thị Thu Hằng cho biết, thành phố đã hướng dẫn và cấp tài khoản tham gia quản lý và duy trì hệ thống quản lý cho 3.533 hợp tác xã, cơ sở sản xuất, chế biến, sơ chế, đóng gói nông sản; đã cấp 14.050 bộ mã truy xuất nguồn gốc các sản phẩm nông, lâm, thủy sản đủ các tiêu chí về an toàn thực phẩm lên hệ thống.
Kết quả của những nỗ lực chuyển đổi số là số lượng sản phẩm nông nghiệp của Hà Nội trên các sàn thương mại điện tử đã tăng 30% so với năm trước. Nhiều đơn vị sản xuất, kinh doanh nông sản đã triển khai, ứng dụng marketing số (digital marketing) để quảng bá sản phẩm, xây dựng thương hiệu thông qua mạng xã hội (Facebook, TikTok, Zalo…), website và ứng dụng di động. Việc này không chỉ tăng cường nhận diện sản phẩm, mà còn thu hút khách hàng từ thị trường trong và ngoài nước.
Trong câu chuyện chất chứa về số hóa trong nông nghiệp, vấn đề ly nông, ly hương và những cách thức, công cụ mới để nông dân thoát nghèo, Phó Chủ tịch Quốc hội Lê Minh Hoan cho rằng, chuyển đổi số trong nông nghiệp là xu hướng tất yếu, nhưng con đường này không hề dễ dàng. Để vượt qua thách thức này, các bộ, ngành cần triển khai nhiều giải pháp đồng bộ. Trước tiên, cần đẩy mạnh đầu tư vào hạ tầng công nghệ thông tin, đặc biệt là mở rộng mạng lưới Internet đến các vùng nông thôn, bảo đảm kết nối ổn định phục vụ cho việc giám sát, điều khiển từ xa và chia sẻ dữ liệu. Đồng thời, Nhà nước nên hỗ trợ các địa phương xây dựng các trung tâm dữ liệu nông nghiệp, làm nền tảng cho việc phân tích thông tin và dự báo sản xuất.
Thực hiện Kế hoạch số 57/KH-UBND ngày 8-2-2024 của UBND thành phố Hà Nội về chuyển đổi số, xây dựng thành phố thông minh năm 2024, Sở Nông nghiệp và Phát triển nông thôn Hà Nội (nay là Sở Nông nghiệp và Môi trường Hà Nội) đã ban hành Kế hoạch số 23/KH-SNN ngày 29-2-2024 về ứng dụng công nghệ thông tin, xây dựng thành phố thông minh, trong đó, xây dựng các nội dung về chuyển đổi số trong các lĩnh vực quản lý chất lượng, an toàn thực phẩm, chế biến và phát triển thị trường nông, lâm, thủy sản.
