“Vắc - xin” bảo vệ trẻ khi trực tuyến

Theo thống kê, có tới 82% trẻ 12-13 tuổi và 93% trẻ 14-15 tuổi tại Việt Nam sử dụng internet hằng ngày, trong đó có trung bình 3-4 giờ mỗi ngày trên các nền tảng như Zalo, Facebook, TikTok hay YouTube. Khi thời gian trẻ em bị “hút hồn” trên mạng càng kéo dài, thì nguy cơ mất thông tin cá nhân, bị lừa đảo, bị quấy rối, nghiện trò chơi điện tử trực tuyến (game online), tiếp xúc với ấn phẩm độc hại, tin giả, bị lôi kéo tham gia “thử thách nguy hiểm” càng cao.

Theo Cục An ninh mạng và phòng chống tội phạm sử dụng công nghệ cao (Bộ Công an), trong năm 2024, Việt Nam đã ghi nhận 381 vụ xâm hại trẻ em qua mạng, chủ yếu là hành vi dụ dỗ, thao túng tâm lý, tống tiền bằng hình ảnh, buôn bán người, hoặc “bắt cóc online” nhằm chiếm đoạt tài sản. Thời gian qua, các cơ quan chức năng đã phải gỡ hơn 7.200 liên kết độc hại, chặn 177 nghìn trang web xấu và xử lý 347 nhóm mạng xã hội với hơn 540 nghìn thành viên. Những con số đó là lời cảnh tỉnh mạnh mẽ: Không gian mạng có thể mang lại tri thức và cơ hội cho trẻ em, nhưng cũng là nơi tội phạm và tiêu cực len lỏi.

Trong “cuộc chiến” bảo vệ trẻ em trước rủi ro trên mạng xã hội, gia đình chính là “vắc - xin”, là tuyến phòng thủ đầu tiên. Cha mẹ cần hiểu rõ các nền tảng, trò chơi, ứng dụng con mình sử dụng; đồng thời dành thời gian trao đổi, hướng dẫn con về an toàn mạng, từ việc không nói chuyện với người lạ, không chia sẻ thông tin, hình ảnh riêng tư, đến việc báo ngay với người lớn khi gặp tình huống đáng ngờ. Thay vì cấm đoán, cha mẹ nên trở thành “người bạn đồng hành số”, cùng con tìm hiểu, nhận diện rủi ro và tìm cách phòng tránh các thủ đoạn lừa đảo trực tuyến.

Các trường học cần lồng ghép nội dung giáo dục an toàn mạng vào sinh hoạt lớp, hoạt động ngoại khóa và các môn học phù hợp; đồng thời mời chuyên gia an ninh mạng chia sẻ kiến thức, kỹ năng nhận diện và phòng ngừa lừa đảo trực tuyến. Việc duy trì quy tắc ứng xử trên mạng, hướng dẫn học sinh sử dụng mạng xã hội có trách nhiệm là nền tảng để xây dựng văn hóa mạng học đường lành mạnh.

Để bảo vệ trẻ em trên môi trường số, phải có sự chung tay của gia đình - nhà trường - xã hội - cơ quan quản lý. Các cơ quan, tổ chức nên tăng cường phối hợp liên ngành trong phòng ngừa, điều tra, xử lý hành vi xâm hại, đồng thời tận dụng chính không gian mạng để lan tỏa nhận thức và kỹ năng số an toàn. Cần thực hiện tốt bộ Quy tắc ứng xử về bảo vệ trẻ em trên môi trường mạng (Bộ Thông tin và Truyền thông ban hành ngày 21-1-2025 kèm theo Quyết định số 88/QĐ-BTTTT), qua đó xây dựng chuẩn mực ngôn ngữ, hành vi, ứng xử cho người sử dụng, nhằm thúc đẩy môi trường mạng an toàn, lành mạnh, văn minh, góp phần bảo vệ và hỗ trợ trẻ em tương tác lành mạnh, sáng tạo trên môi trường mạng.

Những mô hình như “Không một mình - Cùng nhau an toàn trực tuyến”, “Vaccine số”, hay cuộc thi “Học sinh với an toàn thông tin”… cần được nhân rộng. Đây không chỉ là sân chơi kiến thức, mà còn là nơi truyền cảm hứng về văn hóa internet nhân văn, tôn trọng và bao dung.

Có thể nói, không gian mạng mở ra cơ hội học tập, sáng tạo và kết nối vô hạn, nhưng ở đó cũng tiềm ẩn những rủi ro khó lường. Chỉ khi gia đình - nhà trường - xã hội cùng chung tay, xây dựng lá chắn tri thức, trẻ em mới có thể lớn lên trong thế giới số an toàn và lành mạnh. Bảo vệ trẻ em hôm nay chính là bảo vệ thế hệ công dân số văn minh và nhân ái của ngày mai.