Vận hành chính quyền địa phương 2 cấp: Đổi mới mô hình quản trị, xây dựng bộ máy công bộc vì dânBài 4: Thủ tục hành chính đến tận thôn, tổ dân phố

Quá trình này khẳng định tính tiên phong, gương mẫu, là kinh nghiệm quý không chỉ riêng cho thành phố mà còn cho các địa phương khác trong cả nước.

Sáng kiến mô hình “Dịch vụ công lưu động”

Nhà văn hóa thôn Đồi Dùng (xã Mỹ Đức) chiều 14-10-2025 rộn ràng hơn thường ngày bởi sự kiện ra mắt mô hình “Dịch vụ công lưu động” do Trung tâm Phục vụ hành chính công thành phố Hà Nội phối hợp với UBND xã Mỹ Đức triển khai.

Có mặt từ sớm, chị Quách Thị Thùy ở thôn Đồi Dùng phấn khởi nói: “Nghe đài Truyền thanh thôn thông báo người của thành phố về tận nơi giải quyết thủ tục hành chính tôi mừng lắm, vì từ nay sẽ không phải lặn lội về trung tâm xã”.

Đồi Dùng là thôn miền núi, có đông đồng bào dân tộc thiểu số sinh sống, cách Điểm phục vụ hành chính công xã Mỹ Đức tới 20km. Bí thư Chi bộ, Trưởng thôn Đồi Dùng Nguyễn Hoàng Hân cho biết, từ khi vận hành chính quyền địa phương 2 cấp, xã thành lập tổ chuyển đổi số cộng đồng để hướng dẫn người dân thực hiện thủ tục trực tuyến.

Mỹ Đức là địa bàn đầu tiên được chọn triển khai mô hình "Dịch vụ công lưu động" của thành phố. Trên các chuyến xe lưu động sẽ thực hiện nhiều thủ tục thiết yếu thuộc các lĩnh vực hộ tịch, cư trú, bảo hiểm, đất đai, đăng ký kinh doanh nhỏ lẻ, giấy phép xây dựng, đăng ký xe, nộp thuế, lệ phí... Sau Mỹ Đức, mô hình sẽ triển khai tại các xã: Đông Anh, Ba Vì, Sóc Sơn, nơi có đông công nhân, người dân còn gặp khó khăn trong tiếp cận thủ tục hành chính.

Cũng hướng về người dân, phường Tây Mỗ đang chuẩn bị ra mắt mô hình thí điểm “Điểm phục vụ hành chính công cộng đồng” ngay tại khu dân cư. Giai đoạn 1 (từ tháng 11-2025 đến tháng 12-2026), mô hình thí điểm tại Khu đô thị Vinhomes Smart City. Giai đoạn 2 (từ tháng 1-2027) sẽ tiến hành đánh giá và nhân rộng mô hình sang các khu đô thị lớn khác. Phó Chủ tịch UBND phường Tây Mỗ Nguyễn Mạnh Hùng cho biết, phương thức hoạt động của mô hình này là ngoài giờ hành chính (dự kiến từ 18h đến 21h một số ngày trong tuần và cuối tuần theo lịch cố định).

Giám đốc Trung tâm Phục vụ hành chính công thành phố Hà Nội Cù Ngọc Trang cho biết, việc triển khai thí điểm các mô hình trên không chỉ giúp giảm tải cho chính quyền cơ sở, mà còn thể hiện rõ tinh thần chính quyền phục vụ, mang dịch vụ công đến gần hơn với người dân.

Bước đi đột phá nữa là thành phố đang thí điểm thực hiện thủ tục hành chính không phụ thuộc vào địa giới hành chính đối với nhóm thủ tục thuộc chức năng quản lý nhà nước của các sở: Nội vụ, Văn hóa và Thể thao, Giáo dục và Đào tạo, Y tế, Tư pháp, Du lịch; thủ tục hành chính thuộc thẩm quyền giải quyết của Văn phòng Đăng ký đất đai Hà Nội và các chi nhánh trực thuộc. Theo đó, người dân có thể nộp hồ sơ hành chính ở 12 điểm tiếp nhận trải đều trên địa bàn thành phố thuộc Trung tâm Phục vụ hành chính công thành phố.

Trong suốt quá trình hoạt động của chính quyền địa phương 2 cấp, thành phố luôn nỗ lực thực hiện các giải pháp nhằm giúp công dân giải quyết thủ tục hành chính thuận lợi, nhanh chóng. Mới đây, trước những khó khăn phát sinh từ thực tiễn, UBND thành phố đã kiến nghị Thường trực Thành ủy cho phép kiện toàn mô hình Trung tâm Phục vụ hành chính công thành phố theo hướng một cấp quản lý tập trung. Đây là giải pháp căn cơ để khắc phục bất cập, đồng thời tạo nền tảng vững chắc cho cải cách hành chính về lâu dài. Theo đó, các điểm phục vụ hành chính công cấp xã sẽ được chuyển giao về Trung tâm Phục vụ hành chính công thành phố quản lý, để từ ngày 1-1-2026 chính thức vận hành thống nhất. Khi đó, toàn bộ mạng lưới sẽ được điều phối trực tiếp, bảo đảm tính đồng bộ về nhân sự, hạ tầng, quy trình và công nghệ.

Mô hình một cấp cho phép Trung tâm Phục vụ hành chính công thành phố chủ động phân bổ nhân lực giữa các điểm, khắc phục tình trạng nơi quá tải, nơi dư thừa. Đồng thời, ngân sách đầu tư sẽ được tập trung, giúp đồng bộ hóa trang thiết bị, hạ tầng công nghệ thông tin, tạo điều kiện đẩy mạnh dịch vụ công trực tuyến. Việc quản lý tập trung cũng mở ra cơ hội chuẩn hóa quy trình, nâng cao hiệu quả số hóa và xử lý hồ sơ trực tuyến toàn trình. Quan trọng hơn, công tác giám sát sẽ được độc lập, khách quan, hạn chế nguy cơ phát sinh tiêu cực ở cơ sở.

Thường xuyên rà soát, kịp thời gỡ vướng

Phải khẳng định, Hà Nội là một trong những địa phương rất tích cực khảo sát, đánh giá, nắm bắt thực tiễn để kịp thời có giải pháp khắc phục khó khăn, vướng mắc trong quá trình vận hành chính quyền địa phương 2 cấp. Đầu tháng 9 vừa qua, thời điểm sau hơn 2 tháng hoạt động, Ban Thường vụ Thành ủy Hà Nội đã tổng hợp 109 nội dung khó khăn từ cơ sở, yêu cầu các cơ quan, đơn vị liên quan tham mưu giải quyết theo hướng rõ việc, rõ đơn vị phụ trách, rõ trách nhiệm và rõ hiệu quả đối với từng vấn đề cụ thể.

Trong đó, có 20 nội dung liên quan đến công tác xây dựng Đảng; 7 nội dung về hoạt động của HĐND xã, phường; 11 nội dung về hoạt động của các tổ chức chính trị - xã hội và 71 nội dung liên quan đến công tác quản lý nhà nước, phân cấp, ủy quyền. Bám sát các nội dung, vướng mắc này, các cấp có thẩm quyền của thành phố đang tích cực nghiên cứu giải quyết, nhằm bảo đảm chính quyền địa phương 2 cấp hoạt động hiệu quả, tạo điều kiện thuận lợi cho người dân và doanh nghiệp.

Đáng chú ý, tại kỳ họp chuyên đề - kỳ họp thứ hai mươi sáu mới đây, HĐND thành phố Hà Nội khóa XVI đã thông qua một loạt cơ chế, chính sách quan trọng nhằm hoàn thiện điều kiện cho chính quyền địa phương 2 cấp hoạt động. Cụ thể, HĐND thành phố đã quyết nghị 4 nội dung, gồm: Nghị quyết về phân cấp nguồn thu, nhiệm vụ chi giữa các cấp ngân sách; Nghị quyết sửa đổi, bổ sung một số nội dung về định mức phân bổ chi ngân sách khi thực hiện mô hình chính quyền địa phương 2 cấp; Nghị quyết quy định một số chế độ, mức chi phục vụ hoạt động của HĐND thành phố và các xã, phường; Quy định việc ủy quyền giải quyết thủ tục hành chính của chủ tịch UBND cho công chức các xã, phường trên địa bàn thành phố.

Một trong những nội dung đáng chú ý là trong Nghị quyết về phân cấp nguồn thu, nhiệm vụ chi giữa các cấp ngân sách, HĐND thành phố quyết nghị chuyển các khoản thu ngân sách cấp huyện về ngân sách cấp xã và chuyển phần lớn nhiệm vụ chi cấp huyện thành nhiệm vụ chi cấp xã. Thêm vào đó, việc sửa đổi định mức khoán chi thường xuyên ngân sách xã, tương đương với định mức phân bổ của cấp huyện trước khi sắp xếp, cũng thu hút sự chú ý lớn.

Đặc biệt, HĐND thành phố đã thông qua quy định ủy quyền giải quyết thủ tục hành chính của chủ tịch UBND cho công chức các xã, phường trong hai lĩnh vực quan trọng: Chứng thực và bảo trợ xã hội. Quy định này vẫn giữ nguyên theo Nghị quyết số 31/2024/NQ-HĐND ngày 19-11-2024 của HĐND thành phố về ủy quyền giải quyết thủ tục hành chính của chủ tịch UBND cấp xã cho công chức thuộc UBND cấp xã.

Việc thông qua quy định này đã giải quyết kịp thời những khó khăn mà nhiều xã, phường phản ánh kể từ khi vận hành mô hình chính quyền địa phương 2 cấp.

Liên quan đến tháo gỡ các vướng mắc trong phân cấp quản lý, duy tu, duy trì, kết cấu hạ tầng giao thông, kết cấu hạ tầng kỹ thuật, các nhóm dịch vụ công ích, Giám đốc Sở Xây dựng Hà Nội Nguyễn Phi Thường đề cập đến dự thảo Nghị quyết HĐND thành phố về phân cấp đầu tư, quản lý sau đầu tư. Trong đó, về đường bộ, dự kiến thành phố quản lý đường cao tốc, quốc lộ, đường vành đai, đường cấp III trở lên; cấp xã quản lý phần còn lại. Về chiếu sáng, thành phố quản lý hệ thống chính, cấp điện chung lưới; cấp xã quản lý ngõ ngách sau tách nguồn. Đối với công viên, cây xanh, thành phố quản lý cây xanh trên tuyến chính và duy nhất Vườn thú Hà Nội; cấp xã quản lý phần còn lại. Về lĩnh vực thoát nước, thành phố quản lý hệ thống chính, hồ điều hòa; cấp xã quản lý ngõ ngách...

Một giải pháp quan trọng nữa là từ khi chính quyền địa phương 2 cấp hoạt động đến nay, Hà Nội thường xuyên tổ chức các lớp đào tạo, bồi dưỡng về chuyên môn, nghiệp vụ cho cán bộ cơ sở theo phương châm “cầm tay chỉ việc”.

Ủy viên Ban Thường vụ Thành ủy, Trưởng ban Tổ chức Thành ủy Hà Nội Hà Minh Hải cho biết, thành phố tổ chức tập huấn không chỉ để cán bộ, công chức nghe giảng, mà còn nhằm trao đổi, tháo gỡ khó khăn từ thực tiễn. Phương pháp đào tạo phải đổi mới, lấy thảo luận, đối thoại và học hỏi kinh nghiệm làm trung tâm, để mỗi đồng chí khi trở về địa phương đều có thể vận dụng ngay vào công việc.

Các cấp chính quyền thành phố Hà Nội đã, đang cho thấy tinh thần vào cuộc khẩn trương, trách nhiệm trong vận hành chính quyền địa phương 2 cấp. Việc tháo gỡ ngay các nút thắt là kinh nghiệm quý cho chính quyền các xã, phường tiếp tục phát huy tốt hơn trong thời gian tới.

(Còn nữa)