Chị em "nhà ca trù"
Nhận huy chương vàng tại Liên hoan ca trù toàn quốc lần 1 tổ chức tại Hà Nội tuần qua có hai cô bé Nguyễn Kiều Anh và Nguyễn Thu Thảo (11 tuổi). Những làn điệu ca trù cổ kính vốn khó hiểu, khó hát được hai em xử lý ngon ơ…
Kiều Anh (trái) và Thu Thảo hát ca trù tại câu lạc bộ Hội Nghệ sĩ sân khấu điện ảnh Hà Nội
Buổi thi hôm 2-4, khi Kiều Anh lên chiếu hát, từ phía khán giả bỗng xuất hiện một vị tuổi cỡ ngoài 70, tay huơ huơ chiếc mũ, miệng kêu lên sung sướng “Hoan hô ca trù. Ca trù đã về Thăng Long rồi!” khiến mọi người cười ồ. Nhưng có lẽ người sung sướng nhất là bậc lão niên đánh trống và người đàn ông chơi đàn đáy ngồi bên Kiều Anh.
Người trước là bác Nguyễn Văn Mùi - ông nội của Kiều Anh, còn người sau là anh Nguyễn Văn Khuê - bác ruột của em. Giáo sư Trần Văn Khê tại buổi nói chuyện về nghệ thuật ca trù trong khuôn khổ liên hoan này cũng khen Kiều Anh và Thu Thảo cầm phách rất đúng, “rất ra chất”.
Hai chị em Kiều Anh và Thu Thảo là thế hệ thứ 7 theo nghiệp ca trù của dòng họ. Cụ sáu đời của hai em là Nguyễn Đức Ý, đỗ thủ khoa năm Nhâm Tý (1852), làm quan tri huyện, từng được vời vào cung để dạy hát cho các ca nương. Thời vua Thành Thái, ca nương Nguyễn Thị Tuyết (bác Mùi gọi bằng bà) được vua vô cùng sủng ái, thưởng đất lập ấp, đặt tên là ấp Thái Hà (câu lạc bộ ca trù nhà bác Mùi lấy tên Thái Hà cũng vì thế) (*).
Ông nội bác Mùi là Nguyễn Văn Cửu kép đàn ngọt nổi tiếng kinh kỳ. Tiếng đàn ấy được truyền dạy lại cho cha bác Mùi. Đến lượt các con bác Mùi cũng say mê nghiệp nhà: cô út Thúy Hòa là học trò chân truyền của nghệ nhân ca trù Quách Thị Hồ, anh Nguyễn Văn Khuê (bố của Thu Thảo) hiện đang công tác tại Đoàn ca múa biên phòng, anh Nguyễn Mạnh Tiến công tác tại Đoàn ca múa Thăng Long.
Lên sáu tuổi, Kiều Anh và Thu Thảo bắt đầu ngân nga những “Hồng hồng tuyết tuyết, mới ngày nào chưa biết cái chi chi...” trong sự theo dõi và hướng dẫn của cô và ông nội. Càng học càng thấy khó. Kiều Anh nói: “Khó ở chỗ vừa hát vừa phải đánh phách, phải hát tròn vành rõ chữ, lại phải hiểu lời thơ nữa”. Thơ cổ lời lẽ ý tứ sâu xa, hiểu được thơ quả là khó đối với hai cô bé. Thế nên cả nhà hợp lực tìm cách giải nghĩa những câu thơ theo những hình ảnh, tình cảm đơn giản và gần gũi nhất. Còn ông nội thì bảo “Ca trù phải học từ bé, càng lớn càng ngấm dần. Các cháu sắp lên cấp 2, rồi đến cấp 3 là sẽ hiểu được thôi mà!”.
Sau năm năm học hát, hai cô bé đã thể hiện được 9/80 làn điệu ca trù. Có những bài phải luyện đi luyện lại hai, ba năm trời mới tạm ổn. Có những câu hát khó đến mức... phát khóc như câu “oan thời oan” trong bài Hát ru. Chưa kể vào đến trường lại bị lũ bạn cùng lớp trêu chọc, bảo là “hát chuột chù”! Số giải thưởng mà hai chị em giành được đã kha khá. Kiều Anh nhận HCV trong Liên hoan đàn hát dân ca TP Hà Nội năm 2003, HCV giọng dân ca hay nhất Liên hoan ca múa nhạc ngành giáo dục đào tạo Hà Nội năm 2003, 2005. Thu Thảo đoạt giải nhất Liên hoan ca múa nhạc quận Tây Hồ, được công diễn trong Liên hoan ca múa nhạc ngành giáo dục đào tạo năm 2005.
Thu Thảo là học sinh lớp 5 trường tiểu học Nhật Tân, còn Kiều Anh học lớp 5 trường Chu Văn An buổi sáng, chiều học đàn tranh tại Nhạc viện Hà Nội. Mỗi ngày hai chị em dành ra một tiếng để học hát. Tối thứ sáu hàng tuần, Thảo và Anh cùng cả nhà đi diễn tại câu lạc bộ Hội nghệ sĩ sân khấu điện ảnh (51 Trần Hưng Đạo, Hà Nội).
TTO
(*) Câu lạc bộ ca trù Thái Hà có trong danh sách các đoàn nghệ thuật tiêu biểu của Nhà văn hóa thế giới tại Pháp. Cả nhà bác Mùi từng đi Pháp, Bỉ , Hà Lan, Nhật, Anh, Thụy Sĩ biểu diễn, giới thiệu nghệ thuật ca trù VN.
HONGHAI