Bài học nhân đạo để kiến tạo hòa bình

Hình ảnh cán bộ và chiến sĩ ta bị thương vong ở mặt trận Điện Biên Phủ, cũng như các mặt trận khác; cán bộ và đồng bào ta bị kẻ thù đàn áp và tra tấn rất dã man trên khắp các vùng miền của đất nước đã khắc sâu lòng căm thù, làm tăng thêm ý chí và quyết tâm chiến đấu của đồng bào, chiến sĩ cả nước. Quân dân Điện Biên có sự chi viện và phối hợp tác chiến của các chiến trường, đã vây hãm, làm suy yếu quân Pháp. Tạo được thế có lợi, quân ta đồng loạt tiến công đánh thẳng vào phân khu trung tâm, đập tan tập đoàn cứ điểm địch.

Kết thúc chiến dịch, quân ta bắt sống hàng vạn tên địch, trong đó có hàng nghìn thương binh và bệnh binh nặng. Mặc dù bộ đội và dân công đã trải qua thời gian dài chiến đấu, sức khỏe giảm sút, lương thực và thực phẩm, thuốc men, dụng cụ quân y còn lại rất ít, nhưng thương và bệnh binh địch vẫn được các bác sĩ, y tá của ta tập trung cứu chữa, dân công hỏa tuyến tận tình khiêng cáng về nơi điều trị an toàn. Tù binh địch đã không bị tra tấn và đánh đập, còn được ta cho ăn uống và dẫn giải về trại tập trung. Trong trại, tù và hàng binh của Pháp được bộ đội ta nuôi dưỡng và chăm sóc tận tình. Họ được khám và chữa bệnh, ăn uống theo khẩu phần quy định, sinh hoạt theo nội quy thống nhất. Hằng ngày họ phải làm vệ sinh cá nhân và nơi ở, được tập thể dục và chơi thể thao. Các cán bộ quản lý còn tuyên truyền, giải thích rõ về chính sách khoan hồng của Đảng và Nhà nước ta, giúp họ trút bỏ nỗi lo âu và hoảng sợ sẽ bị trả thù. Mặc dù tội ác của thực dân Pháp đối với quân và dân ta là rất lớn nhưng với tấm lòng bao dung và nhân ái, cũng như chính sách khoan hồng và độ lượng của Đảng và Nhà nước, quân và dân Điện Biên Phủ đã không lấy hận thù để trả thù, không đem lòng căm giận để trừng phạt tù binh và hàng binh Pháp. Việc làm đó thể hiện rõ tính nhân văn, lòng yêu hòa bình, muốn khép lại mọi sự hận thù, mở ra mối quan hệ mới sau chiến tranh. Đây cũng là sự kế tục truyền thống quý giá của dân tộc ta: "Lấy đại nghĩa để thắng hung tàn, lấy chí nhân để thay cường bạo".

Bài học nhân đạo để kiến tạo hòa bình của dân tộc đã được Đảng, Nhà nước và nhân dân ta vận dụng nhuần nhuyễn trong kháng chiến chống thực dân Pháp. Ngay sau chiến dịch biên giới năm 1950, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã ký quyết định ân xá, thả cả hai sĩ quan chỉ huy binh đoàn Lơ Pagiơ và Sáctông, cùng hàng trăm tù binh của Pháp. Ngay trước Chiến dịch Điện Biên Phủ, ngày 30-3-1953, Hồ Chủ tịch ký quyết định thả 200 tù binh người Bắc Phi. Trong thư gửi cho tù binh, Bác viết: "Tôi biết rằng đó không phải lỗi của các bạn, các bạn đều là nạn nhân buộc phải cầm súng chiến đấu cho thực dân Pháp". Người cũng viết: "Tôi nghĩ rằng đến một ngày gần đây hai dân tộc Pháp - Việt có thể cùng cộng tác trong hòa bình và thân ái, để mưu cầu hạnh phúc cho hai dân tộc". Bác giải thích với tù binh: "Các ông biết chiến tranh là chiến tranh. Quân đội Việt Nam chỉ làm chiến tranh trong các trận đánh, sau trận đánh đối với quân đội bại trận, quân đội Việt Nam coi các binh sĩ như người dân Pháp; sự thiếu thốn chỉ là do hoàn cảnh mà thôi". Trong một lần đến thăm tù binh, Bác còn cởi cả áo khoác của mình cho một sĩ quan Pháp đang bị sốt rét...

Truyền thống đánh giặc kiên cường, lòng nhân đạo đối với tù binh, hàng binh địch còn được nhân dân ta vận dụng rất thành công trong chiến tranh chống đế quốc Mỹ xâm lược. Tù binh và hàng binh Mỹ đều được đối xử rất nhân đạo, được giáo dục và trả về đoàn tụ cùng gia đình, có người sau này trở thành thượng nghị sĩ và Đại sứ Mỹ ở Việt Nam. Nhiều tù binh có tình cảm tốt với nhân dân ta, chính họ đã bắc nhịp cầu nối lại tình đoàn kết giữa hai dân tộc và mở ra phương hướng hợp tác mới giữa hai quốc gia. Truyền thống đại nghĩa và nhân văn thể hiện qua các cuộc kháng chiến chống ngoại xâm là thông điệp mà nhân dân ta muốn gửi tới các tổ chức và nhân dân yêu chuộng hòa bình trên toàn thế giới; đồng thời cũng là lời cảnh báo đối với các thế lực thù địch có âm mưu chống phá hoặc xâm phạm lãnh thổ và lãnh hải nước ta.