hanoimoi.vn

Sức khỏe

Vi rút hợp bào hô hấp vào mùa: Bảo vệ trẻ từ trong bụng mẹ

Thu Trang

Thời tiết miền Bắc chuyển lạnh về đêm và sáng cũng là thời điểm mùa lưu hành vi rút hợp bào hô hấp (RSV). Với trẻ nhỏ, đặc biệt trẻ dưới 3 tháng tuổi, nguy cơ mắc bệnh nặng và phải nhập viện cao hơn các nhóm tuổi khác. Trong khi chưa có thuốc điều trị đặc hiệu, chủ động phòng ngừa RSV từ thai kỳ trở thành yêu cầu cấp thiết.

rsv1.jpg
Chăm sóc trẻ mắc RSV tại Bệnh viện Nhi trung ương. Ảnh: BVCC

Trẻ dưới 3 tháng tuổi chịu gánh nặng lớn từ RSV

Miền Bắc đang bước vào mùa RSV gia tăng, thường kéo dài từ tháng 10 đến tháng 3 năm sau. Trẻ dưới 3 tháng tuổi là nhóm dễ diễn tiến nặng khi nhiễm RSV, đặc biệt trong giai đoạn thời tiết chuyển lạnh.

Số liệu tại các cơ sở nhi khoa phản ánh gánh nặng bệnh ở nhóm tuổi này. Cụ thể, tại Bệnh viện Nhi trung ương, trẻ dưới 3 tháng chiếm 42,7% số ca viêm tiểu phế quản do RSV phải nhập viện. Còn theo ước tính của Bệnh viện Nhi đồng 1 thành phố Hồ Chí Minh, trong số trẻ dưới 5 tuổi mắc RSV nặng hoặc phải nhập viện, có khoảng 25% là trẻ dưới 3 tháng tuổi.

Thực tế điều trị cũng cho thấy, RSV có thể diễn tiến nhanh ở trẻ nhỏ. Đơn cử là trường hợp bé trai 2 tháng tuổi ở tỉnh Lào Cai được đưa đến Bệnh viện Nhi trung ương sau ba ngày ho, nghẹt mũi. Tại đây, bác sĩ xác định, trẻ bị viêm phổi do RSV. Sau năm ngày điều trị, sức khỏe bé cải thiện.

Một trường hợp khác là bé 2,5 tháng tuổi ở tỉnh Phú Thọ. Trẻ ho, khò khè nhưng không sốt, được điều trị tại cơ sở y tế địa phương rồi xuất viện. Khoảng năm ngày sau, bé ho trở lại, bú kém, thở khó và co lõm lồng ngực. Gia đình đưa trẻ đến Bệnh viện Nhi trung ương. Tại đây, trẻ được chẩn đoán viêm phổi nặng do RSV.

Hiện chưa có thuốc điều trị đặc hiệu nên việc điều trị RSV ở trẻ nhỏ chủ yếu tập trung vào kiểm soát triệu chứng và hỗ trợ hô hấp. Ảnh: BVCC
Hiện chưa có thuốc điều trị đặc hiệu nên việc điều trị RSV ở trẻ nhỏ chủ yếu tập trung vào kiểm soát triệu chứng và hỗ trợ hô hấp. Ảnh: BVCC

Tại hội thảo khoa học “Chung tay bảo vệ hơi thở đầu” do Trung tâm Đào tạo Nhân lực y tế theo nhu cầu xã hội thuộc Đại học Y Dược thành phố Hồ Chí Minh và Pfizer Việt Nam vừa tổ chức, Tiến sĩ-bác sĩ Phan Hữu Phúc, Phó Giám đốc Bệnh viện Nhi trung ương cho biết, RSV là một trong những nguyên nhân phổ biến gây viêm tiểu phế quản và viêm phổi ở trẻ sơ sinh và trẻ nhỏ.

“Viêm tiểu phế quản do RSV có thể tiến triển thành nhiễm trùng đường hô hấp dưới nghiêm trọng, thậm chí đe dọa tính mạng, khiến trẻ phải nhập viện và thở máy. Trẻ dưới 3 tháng tuổi nhập viện vì RSV có nguy cơ cần hỗ trợ hô hấp cao hơn nhiều lần so với trẻ lớn hơn”, Tiến sĩ-bác sĩ Phan Hữu Phúc nhấn mạnh.

Vì hiện chưa có thuốc điều trị đặc hiệu nên việc điều trị RSV ở trẻ nhỏ chủ yếu tập trung vào kiểm soát triệu chứng và hỗ trợ hô hấp. Trẻ bệnh nặng phải nhập viện, điều trị tại đơn vị hồi sức tích cực (ICU) cần hỗ trợ hô hấp, kể cả thở máy xâm lấn. Với ca đặc biệt nghiêm trọng, bác sĩ có thể cân nhắc ôxy hóa máu qua màng ngoài cơ thể (ECMO).

Không chỉ vậy, RSV còn có thể ảnh hưởng đến sức khỏe hô hấp lâu dài. Một số nghiên cứu quan sát cho thấy, trẻ từng mắc bệnh đường hô hấp dưới do RSV trong những năm đầu đời có nguy cơ khò khè tái diễn và hen suyễn cao hơn. Nguy cơ mắc hen suyễn tăng từ 2-12 lần so với trẻ không có tiền sử bệnh hô hấp dưới do RSV, đồng thời có thể gặp tình trạng khò khè thường xuyên gấp 4,3 lần.

Dự phòng sớm, bảo vệ trẻ trong mùa RSV

Trước nguy cơ nhiễm RSV trong những tháng đầu đời, các chuyên gia nhấn mạnh việc bảo vệ sức khỏe hô hấp cho trẻ cần bắt đầu từ thai kỳ, thay vì chờ đến khi trẻ xuất hiện triệu chứng.

rsv-2.jpg
Tiến sĩ-bác sĩ Phan Hữu Phúc, Phó Giám đốc Bệnh viện Nhi trung ương chia sẻ tại hội thảo khoa học "Chung tay bảo vệ hơi thở đầu”. Ảnh: BTC

Theo Tiến sĩ-bác sĩ Phan Hữu Phúc, những tháng đầu đời là giai đoạn trẻ dễ diễn tiến nặng khi nhiễm RSV. Vì vậy, cha mẹ nên tìm hiểu về vi rút và trao đổi với bác sĩ từ thai kỳ, nhất là khi dự kiến sinh vào mùa RSV gia tăng. Kháng thể từ mẹ truyền qua nhau thai góp phần tạo nền tảng miễn dịch, hỗ trợ bảo vệ trẻ sau sinh khi hệ miễn dịch còn non nớt.

Tại Việt Nam, tư vấn dự phòng RSV đã được đưa vào hướng dẫn chăm sóc thai kỳ theo Quyết định số 1139/QĐ-BYT của Bộ Y tế, ban hành “Hướng dẫn quốc gia các dịch vụ chăm sóc sức khỏe sinh sản về nội dung chăm sóc trước khi có thai và trước khi sinh”. Hội Phụ sản Việt Nam cũng ban hành hướng dẫn chuyên môn về dự phòng RSV trong thai kỳ.

PGS.TS Huỳnh Nguyễn Khánh Trang, Trưởng khoa Sản bệnh-Trưởng khối sản, Bệnh viện Hùng Vương cho biết, thai kỳ là “cửa sổ cơ hội” để chuẩn bị bảo vệ trẻ từ sớm. Qua khám thai định kỳ, bác sĩ sản khoa tư vấn về RSV, giúp thai phụ nhận diện nguy cơ và trao đổi biện pháp dự phòng phù hợp. Sau sinh, bác sĩ nhi khoa hướng dẫn gia đình theo dõi hô hấp, nhận biết dấu hiệu bất thường và chăm sóc trẻ phù hợp.

Về mặt sinh học, kháng thể từ mẹ truyền sang con qua nhau thai tăng dần theo tuổi thai và đạt khoảng 50% nồng độ của mẹ vào tuần thứ 32. Chính vì vậy, PGS.TS Huỳnh Nguyễn Khánh Trang khuyến nghị: “Thai phụ tận dụng mỗi lần khám thai để trao đổi với bác sĩ sản khoa về sức khỏe hô hấp và các phương pháp bảo vệ trẻ ngay từ trong bụng mẹ. Khi cha mẹ được trang bị kiến thức đúng và được tư vấn phù hợp từ sớm, chúng ta sẽ trao cho mỗi em bé một khởi đầu an toàn hơn”.

Để bảo vệ trẻ, các chuyên gia y tế nhấn mạnh, việc chuẩn bị từ thai kỳ cần được tiếp nối bằng những biện pháp chăm sóc phù hợp sau sinh, nhất là trong mùa RSV và khi thời tiết chuyển lạnh. Gia đình nên giữ ấm cho trẻ phù hợp, rửa tay trước khi bế trẻ, hạn chế để trẻ tiếp xúc gần với người có triệu chứng nhiễm trùng hô hấp và tránh đưa trẻ đến nơi đông người khi không cần thiết. Đồng thời, cần giữ không gian sống thông thoáng, tránh khói thuốc và theo dõi sát sức khỏe của trẻ.

Khi trẻ có các dấu hiệu nghi nhiễm RSV như ho, nghẹt mũi, khò khè, bú kém hoặc thở nhanh…, cha mẹ nên đưa trẻ đi khám. Nếu trẻ co lõm lồng ngực, tím tái hoặc li bì, cha mẹ cần đưa trẻ đến cơ sở y tế để được xử trí kịp thời.

Thu Trang