hanoimoi.vn

Văn hóa

Độc đáo bộ tò he tái hiện phố nghề Hà Nội đầu thế kỷ XX

Khánh Huy

Bằng nghệ thuật nặn tò he truyền thống, nghệ nhân Đặng Văn Hậu cùng các cộng sự tái hiện sinh động không gian phố nghề, cảnh sinh hoạt của người Hà Nội đầu thế kỷ XX qua 9 bộ tác phẩm con giống bột độc đáo.

W_bf7a3756.jpg
9 bộ sản phẩm con giống bột của nghệ nhân Đặng Văn Hậu (làng nghề Xuân La) cùng các cộng sự đã tạo nên bức tranh sinh động về phố nghề, không gian sinh hoạt của người Hà Nội những năm đầu thế kỷ XX, hiện được trưng bày tại số 47 Hàng Dầu trong khuôn khổ Lễ hội Thiết kế Sáng tạo Hà Nội.
W_bf7a3835.jpg
Nghệ nhân Đặng Văn Hậu cho biết, các tác phẩm lần này lấy cảm hứng từ cuốn sách Kỹ thuật của người An Nam (Henri Oger) để sáng tác các tác phẩm con giống bột. Đây là nguồn tham khảo gợi mở ý tưởng, chứ không phải khuôn mẫu để nghệ nhân sao chép nguyên trạng.
W_bf7a3758.jpg
Nhóm sáng tác lựa chọn, diễn giải và chuyển hóa tư liệu thành ngôn ngữ tạo hình của tò he, con giống bột.
W_bf7a3768.jpg
Điểm thú vị là nghệ nhân sử dụng nghệ thuật nặn tò he để tái hiện nhiều nghề truyền thống khác của Hà Nội. Trong ảnh là nghề lụa truyền thống.
W_bf7a3764.jpg
Những con giống bột vốn quen thuộc với hình ảnh con vật, nhân vật dân gian được mở rộng thành các hình tượng gắn với hoạt động buôn bán, sản xuất và sinh hoạt của người Hà Nội xưa. Trong ảnh, nghệ nhân sử dụng chất liệu con giống bột thể hiện nghề làm giày truyền thống của Hà Nội.
W_bf7a3774.jpg
Nghệ nhân Đặng Văn Hậu cùng 4 cộng sự dành khoảng 2 tháng nghiên cứu, sáng tác và hoàn thiện bộ tác phẩm Tò he phố nghệ.
W_bf7a3766.jpg
Theo nghệ nhân Đặng Văn Hậu, con giống bột vốn là tên gọi đúng của tò he hiện đại. Đây vốn là món đồ chơi đặc trưng của Trung thu Việt Nam. Ở làng Xuân La phổ biến tên gọi con bánh chim cò làm từ bột nếp và màu từ các nguyên liệu tự nhiên có ở quanh nhà, thường để trên mâm cúng Trung thu. Sau khi chơi, trẻ em có thể hấp chín để ăn.
W_bf7a3763.jpg
Cũng theo nghệ nhân Đặng Văn Hậu, trước đây con giống bột thường tập trung vào các đề tài cụ thể. Tuy nhiên, từ khoảng những năm 60, 70, người làng Xuân La thường đem theo bộ dụng cụ và bột nặn đến tận nơi, có thể là những lễ hội làng, không gian công cộng để nặn theo yêu cầu của khách, từ đó mở rộng đề tài sáng tác của con giống bột hơn và tiếp cận với nhiều khách hàng hơn.
W_bf7a3773.jpg
Theo thời gian, do yêu cầu về vệ sinh và bảo quản, con giống bột ngày nay không còn được sử dụng làm đồ ăn như trước. Ngày nay, các nghệ nhân chú trọng tạo hình và gửi gắm những giá trị văn hóa truyền thống vào từng sản phẩm con giống bột, trở thành một loại đồ chơi thủ công mỹ nghệ có giá trị cao.
W_bf7a3807.jpg
Một góc phố phường Hà Nội xưa thể hiện bằng ngôn ngữ con giống bột. Theo nghệ nhân Đặng Văn Hậu, để bảo đảm độ bền của sản phẩm, anh đã nghiên cứu và cải tiến nguyên liệu nặn để đáp ứng nhu cầu của khách hàng, khắc phục những hạn chế của bột nặn cũ.
W_bf7a3776.jpg
Nguyên liệu nặn mới được anh Hậu nghiên cứu trong khoảng 2 năm, vẫn sử dụng nền tảng là bột nếp hay bột hoành tinh, kết hợp với một số phụ gia, chất bảo quản. Sản phẩm nặn xong có thể để thô, khi khô sẽ cứng như bánh đa. Hoặc nghệ nhân sẽ quang dầu lên sản phẩm, tạo độ bóng và bền màu, sản phẩm có thể bảo quản nhiều năm mà không bị hư hỏng.
W_bf7a3771.jpg
Hiện nay, giá con giống bột khá đa dạng, từ vài chục nghìn đồng đối với những sản phẩm nhỏ, đơn giản đến hàng trăm nghìn, thậm chí hàng triệu đồng với các tác phẩm tinh xảo.
W_bf7a3811.jpg
Những ngày qua, bộ sản phẩm Tò he Phố nghệ thu hút sự quan tâm của đông đảo khách tham quan Lễ hội Thiết kế Sáng tạo Hà Nội 2026.
W_bf7a3823.jpg
Bộ sản phẩm này hiện chưa công bố giá bán, tuy nhiên, nghệ nhân Đặng Văn Hậu cho biết, đội ngũ thực hiện sẽ giữ lại bộ tác phẩm gốc. Nếu ai có nhu cầu, đội ngũ sẽ làm các phiên bản sau cho đơn đặt hàng.
W_bf7a3810.jpg
Du khách thích thú chụp hình những sản phẩm con giống bột tái hiện phố nghề - phố nghệ.

Khánh Huy