Anh và EU thúc đẩy hợp tác sau một thập niên Brexit
Thủ tướng Anh Andy Burnham ngày 20-11 tới Brussels dự hội nghị thượng đỉnh Anh - Liên minh châu Âu (EU), trong bối cảnh London muốn đưa quan hệ với khối sang giai đoạn hợp tác thực chất hơn sau một thập niên nhiều biến động kể từ cuộc bỏ phiếu Brexit.
Chương trình nghị sự tập trung vào thương mại thực phẩm, thị trường carbon, cơ hội học tập và làm việc của người trẻ, cùng các vấn đề về an ninh, di cư và đối ngoại.

Một trong những nội dung được London đặc biệt quan tâm là giảm thủ tục đối với thực phẩm và nông sản qua eo biển Manche. Chính phủ Anh ước tính một thỏa thuận trong lĩnh vực này có thể mang lại tới 5,1 tỷ bảng mỗi năm nhờ giảm giấy tờ, kiểm tra biên giới và thời gian chờ của doanh nghiệp.
Anh và EU cũng thúc đẩy liên kết hệ thống mua bán phát thải. London cho rằng cơ chế này có thể mang lại thêm tới 3,8 tỷ bảng mỗi năm, đồng thời giúp một số ngành xuất khẩu giảm chi phí phát sinh từ cơ chế điều chỉnh carbon của EU.
Bên cạnh kinh tế, hai bên đang thảo luận chương trình dành cho thanh niên, tạo điều kiện để người trẻ Anh và EU sang bên kia học tập, làm việc hoặc trải nghiệm trong thời gian nhất định. Cơ chế này dự kiến có giới hạn về thời gian và số người tham gia, khác với quyền tự do đi lại trước Brexit.
Những nội dung trên cho thấy London đang chuyển trọng tâm từ việc duy trì khoảng cách với Brussels sang tìm kiếm những lĩnh vực có thể đem lại lợi ích cụ thể cho doanh nghiệp và người dân.
Trong bài phát biểu tại London trước hội nghị, Thủ tướng Andy Burnham thừa nhận Brexit đã khiến quan hệ giữa Anh và các đối tác châu Âu trở nên căng thẳng.
ITV News dẫn lời nhà lãnh đạo Anh cho rằng quá trình nước này rời EU diễn ra trong bầu không khí nhiều bất đồng, để lại những rạn nứt trong quan hệ với các nước láng giềng châu Âu.
Dù vậy, chính phủ Anh chưa đặt vấn đề trở lại thị trường chung hay liên minh thuế quan. Hướng đi hiện nay là tăng hợp tác theo từng lĩnh vực, trong khi vẫn duy trì khuôn khổ quan hệ được hình thành sau Brexit.
Sức ép kinh tế thúc đẩy hợp tác
Kinh tế là một trong những động lực chính thúc đẩy Anh cải thiện quan hệ với EU.
Văn phòng Trách nhiệm Ngân sách Anh (OBR) ước tính Brexit có thể khiến năng suất dài hạn của nền kinh tế thấp hơn khoảng 4% so với kịch bản nước này tiếp tục ở lại EU. Khối lượng xuất nhập khẩu về dài hạn cũng được dự báo giảm khoảng 15%, chủ yếu do các rào cản thương mại mới.
Trong bối cảnh tăng trưởng còn nhiều sức ép, việc giảm chi phí giao thương với EU, thị trường có vai trò quan trọng đối với chuỗi cung ứng, nông nghiệp, công nghiệp và dịch vụ của Anh, ngày càng trở nên cấp thiết.
Tuy nhiên, khả năng tiếp cận thị trường thuận lợi hơn cũng đi kèm những điều kiện nhất định. Để giảm kiểm tra đối với thực phẩm và nông sản, Anh cần duy trì mức độ tương thích với các tiêu chuẩn của EU. Việc doanh nghiệp Anh tham gia sâu hơn vào các chương trình công nghiệp châu Âu cũng kéo theo những cuộc thương lượng về quy định, trợ cấp và chính sách thương mại.
Michel Barnier, cựu trưởng đoàn đàm phán Brexit của EU, nói với BBC rằng nếu muốn tiếp cận sâu hơn thị trường chung, Anh phải chấp nhận những nguyên tắc và nghĩa vụ đi kèm, trong đó có quyền tự do đi lại.
Theo ông, London không thể chỉ lựa chọn những lợi ích phù hợp với mình mà bỏ qua các điều kiện tương ứng.
Bài toán tương tự xuất hiện trong giáo dục và đi lại. Anh và EU đều muốn mở rộng cơ hội cho người trẻ, song quy mô chương trình, quyền lợi của người tham gia và học phí dành cho sinh viên EU vẫn là những vấn đề cần tiếp tục đàm phán.
Brussels cũng phát tín hiệu sẵn sàng hợp tác sâu hơn. Trong thông điệp được Hội đồng châu Âu công bố trước hội nghị, Chủ tịch António Costa cho rằng việc Anh và EU tăng cường hợp tác sẽ giúp hai bên ứng phó tốt hơn với các thách thức chung, đồng thời củng cố sức chống chịu, an ninh và ổn định tại châu Âu.
Không chỉ kinh tế, những thách thức an ninh cũng đang kéo hai bên lại gần nhau. Xung đột tại Ukraine, các mối đe dọa mạng và hỗn hợp, di cư cùng những biến động địa chính trị khiến London và Brussels có thêm nhu cầu phối hợp về quốc phòng và đối ngoại.
Hội nghị ngày 20-11 chưa cho thấy Anh đang đảo ngược Brexit. Nhưng sau một thập niên, London và Brussels đang dần chuyển từ xử lý những hệ quả của cuộc chia tay sang xây dựng một khuôn khổ hợp tác thực dụng hơn.
Tổng hợp
Tùng Lâm