hanoimoi.vn

Tài chính

Áp lực nguồn vốn khiến lãi suất khó giảm sâu

Thanh Hiền

Bài toán đặt ra với các ngân hàng là giảm lãi suất hỗ trợ doanh nghiệp nhưng vẫn phải bảo đảm an toàn nguồn vốn và hiệu quả hoạt động ngân hàng.

Huy động vốn chưa theo kịp nhu cầu tín dụng

mb.jpg
Dư nợ tín dụng toàn hệ thống hiện khoảng 20,9 triệu tỷ đồng. Ảnh minh họa

Theo Ngân hàng Nhà nước, so với giữa tháng 10-2026, lãi suất tiền gửi phát sinh mới bình quân giảm khoảng 0,4 điểm phần trăm/năm; lãi suất cho vay bình quân giảm 0,2-0,5 điểm phần trăm/năm. Trước đó, các ngân hàng thương mại đã điều chỉnh giảm tối thiểu 0,5 điểm phần trăm/năm lãi suất tiền gửi niêm yết đối với kỳ hạn từ 6 tháng trở lên theo yêu cầu của cơ quan quản lý.

Đây là tín hiệu tích cực, song mức giảm của lãi suất cho vay vẫn chậm hơn lãi suất huy động. Theo SSI Research, lãi suất huy động tại các ngân hàng đã giảm khoảng 0,5-0,7 điểm phần trăm/năm, nhưng lãi suất cho vay giảm chậm hơn; riêng lĩnh vực bất động sản vẫn có xu hướng tăng.

Nguyên nhân trước hết nằm ở áp lực cân đối nguồn vốn. Tại phiên thảo luận ở Quốc hội ngày 31-10 vừa qua, Thống đốc Ngân hàng Nhà nước Phạm Đức Ấn cho biết, tín dụng toàn hệ thống tăng khoảng 12,27% so với cuối năm 2025, đưa tổng dư nợ lên gần 20,9 triệu tỷ đồng. Trong khi đó, định hướng tăng trưởng tín dụng cả năm khoảng 15%.

Tín dụng tăng nhanh đòi hỏi ngân hàng phải tìm kiếm nguồn vốn tương ứng để đáp ứng nhu cầu giải ngân. Tuy nhiên, huy động vốn chưa theo kịp tốc độ tăng trưởng tín dụng, buộc các tổ chức tín dụng cạnh tranh thu hút tiền gửi, nhất là nguồn vốn có kỳ hạn ổn định, khiến chi phí đầu vào khó giảm nhanh.

Tại Diễn đàn MB Economic Insights 2026 với chủ đề "Khơi thông nguồn vốn, thích ứng nhanh trước biến động" do Ngân hàng TMCP Quân đội (MB) vừa tổ chức, Tiến sĩ Võ Trí Thành, Viện trưởng Viện Nghiên cứu chiến lược thương hiệu và cạnh tranh cho biết, dư nợ tín dụng toàn hệ thống hiện khoảng 20,7 triệu tỷ đồng, trong khi tiền gửi huy động khoảng 19,1 triệu tỷ đồng, chênh lệch gần 1,6 triệu tỷ đồng. Khoảng cách này tạo thêm áp lực cân đối nguồn vốn, buộc các ngân hàng tăng cường huy động tiền gửi, qua đó ảnh hưởng đến chi phí đầu vào và dư địa giảm lãi suất cho vay.

Một yếu tố khác là độ trễ trong cơ cấu nguồn vốn. Lãi suất tiền gửi mới giảm không đồng nghĩa toàn bộ chi phí huy động lập tức giảm theo, bởi các khoản tiền gửi cũ vẫn được duy trì theo mức lãi suất đã thỏa thuận đến khi đáo hạn. Trong khi đó, lãi suất cho vay của nhiều hợp đồng cũng được điều chỉnh theo chu kỳ nhất định.

Bên cạnh đó, các ngân hàng phải tính toán biên lãi ròng (NIM), tức thu nhập lãi thuần so với tài sản sinh lãi bình quân. Nếu lãi suất cho vay giảm nhanh hơn chi phí huy động, NIM bị thu hẹp, ảnh hưởng đến lợi nhuận và nguồn lực trích lập dự phòng. Vì vậy, các tổ chức tín dụng phải cân nhắc giữa hỗ trợ khách hàng và duy trì hiệu quả hoạt động.

Tiến sĩ Võ Trí Thành cho rằng, sự hạ nhiệt của giá năng lượng thế giới có thể giảm áp lực tỷ giá, tạo thêm dư địa cho chính sách tiền tệ. Tuy nhiên, thách thức lớn đối với việc giảm lãi suất hiện nay còn nằm ở sự lệch pha thanh khoản trong nội tại hệ thống ngân hàng.

Như vậy, giảm lãi suất huy động mới là điều kiện ban đầu, chưa đủ để tạo mặt bằng lãi suất cho vay thấp hơn trên diện rộng. Khả năng giảm tiếp còn phụ thuộc vào tốc độ huy động vốn, khả năng quay vòng dòng tiền và chi phí quản trị rủi ro của từng ngân hàng.

Điều hành linh hoạt, khơi thông dòng vốn

Theo SSI Research, lãi suất cho vay đang có sự phân hóa giữa các lĩnh vực. Hiện hơn 20 ngân hàng đã triển khai chương trình tín dụng ưu đãi với mức giảm 1,5-2 điểm phần trăm/năm đối với sản xuất, kinh doanh và các lĩnh vực ưu tiên.

anh-chup-man-hinh-2026-08-04-luc-09.10.05.png
Hơn 20 ngân hàng đã triển khai chương trình tín dụng ưu đãi, với lãi suất thấp hơn 1,5% đến 2%.

Ngược lại, lãi suất cho vay bất động sản vẫn có xu hướng tăng. Do nhu cầu vốn lớn, thời gian thu hồi vốn dài và phụ thuộc vào thanh khoản thị trường, các khoản vay bất động sản thường được ngân hàng tính toán kỹ hơn về giá vốn và điều kiện tín dụng.

Trước áp lực thanh khoản, Ngân hàng Nhà nước đang kết hợp nhiều công cụ điều hành. Bên cạnh nghiệp vụ thị trường mở và tái cấp vốn, trong tháng 11-2026, Ngân hàng Nhà nước triển khai nghiệp vụ hoán đổi ngoại tệ USD/VND kỳ hạn 6 tháng, quy mô trước mắt 2 tỷ USD, tương ứng gần 50.000 tỷ đồng VND cung ứng thêm cho hệ thống. Giải pháp này nhằm giúp các tổ chức tín dụng chủ động cân đối nguồn vốn, bổ sung thanh khoản VND với thời hạn dài hơn.

Cùng với đó, Thông tư số 25/2026/TT-NHNN có hiệu lực từ ngày 1-7-2026 điều chỉnh tỷ lệ tối đa nguồn vốn ngắn hạn được sử dụng cho vay trung và dài hạn từ 30% lên 40%. Quy định tạo thêm dư địa cân đối vốn nhưng các ngân hàng vẫn phải kiểm soát rủi ro chênh lệch kỳ hạn, bảo đảm khả năng chi trả.

Đáng chú ý, Ngân hàng Nhà nước đã yêu cầu các chi nhánh khu vực tổ chức thanh tra, kiểm tra chuyên đề việc thực hiện giảm lãi suất tại các tổ chức tín dụng ngay trong tháng 11-2026, kịp thời phát hiện, chấn chỉnh và xử lý vi phạm.

Tại Diễn đàn Kinh tế thường niên MB Economic Insights 2026, ông Trần Minh Đạt, Phó Tổng Giám đốc Ngân hàng MB, cho biết một giải pháp quan trọng để cải thiện thanh khoản là tháo gỡ vướng mắc pháp lý cho các dự án bất động sản và giao thông hạ tầng. Khi dự án được triển khai, dòng tiền được giải phóng, tạo doanh thu cho doanh nghiệp, nhà thầu và các đơn vị trong chuỗi cung ứng. Qua đó, doanh nghiệp có thêm nguồn lực trả nợ, dòng tiền quay trở lại hệ thống ngân hàng.

Chuyên gia đề xuất các ngân hàng cần tiếp tục giảm chi phí hoạt động, nâng cao hiệu quả sử dụng vốn, ưu tiên doanh nghiệp có phương án sản xuất, kinh doanh khả thi và dòng tiền rõ ràng; đồng thời kiểm soát chặt chất lượng tín dụng, hạn chế vốn ứ đọng trong các dự án chậm triển khai, kém hiệu quả.

Về dài hạn, phát triển đồng bộ thị trường vốn và trái phiếu doanh nghiệp sẽ giúp giảm sự phụ thuộc vào tín dụng ngân hàng, nhất là đối với nhu cầu vốn trung và dài hạn. Khi doanh nghiệp có thêm kênh huy động phù hợp, áp lực cung ứng vốn lên hệ thống ngân hàng sẽ được chia sẻ.

Trong bối cảnh nhu cầu vốn phục vụ tăng trưởng kinh tế tiếp tục ở mức cao, giảm lãi suất vẫn là yêu cầu quan trọng. Tuy nhiên, mục tiêu này phải gắn với cân đối nguồn vốn, kiểm soát rủi ro và bảo đảm an toàn hệ thống. Khi huy động vốn cải thiện, dòng tiền được khơi thông và nguồn lực tín dụng sử dụng hiệu quả hơn, mặt bằng lãi suất mới có điều kiện giảm ổn định, bền vững.

Thanh Hiền