hanoimoi.vn

Giáo dục

18 năm gieo chữ nơi cửa phật

Ngọc Hải - Nguyễn Công

Đều đặn mỗi sáng cuối tuần, ngôi chùa Hương Lan nép mình giữa thôn Đông Cựu, xã Phú Nghĩa lại ngân lên những thanh âm đánh vần đứt quãng, ngọng nghịu: "A… Ă… Â…". Âm thanh ấy chẳng đều nhịp, không rành mạch như ở những ngôi trường chuẩn quốc gia nơi phố thị, bởi đằng sau mỗi con chữ cất lên là cả một sự gắng gỏi đến tột cùng của những vòm miệng kém linh hoạt, của những trí nhớ mong manh tựa sương khói.

Tình thương giữa tĩnh lặng cửa thiền

Đứng trước tấm bảng đen giản dị là người phụ nữ có vóc dáng đậm đà nhưng vô cùng linh hoạt, đôi mắt ánh lên vẻ hiền từ, kiên nhẫn nâng niu từng bàn tay nhỏ bé đang run rẩy của học trò, tỉ mỉ uốn nắn từng nét phấn trắng. Đó là nhà giáo Lê Thị Hòa, sinh năm 1973, giáo viên Trường Tiểu học Phú Nghĩa C – người mà suốt mười tám năm qua đã tự nguyện gắn trọn cuộc đời mình với lớp học tình thương dành cho những mảnh đời bất hạnh, những đứa trẻ mang trên mình "vầng trăng khuyết" của số phận. Nhìn nụ cười rạng rỡ, mãn nguyện của cô khi tựa đầu vào học trò hay khi cùng các em quây quần trong những bức ảnh selfie rợp bóng cờ hoa đỏ thắm, ít ai thấu hết những giọt mồ hôi và cả nước mắt đã đổ xuống mái hiên chùa này.

1.jpeg
Những học sinh đặc biệt trong lớp học của cô Hòa. Ảnh: Ngọc Hải

Hành trình ấy không có tiếng trống trường rộn rã, chẳng có những dãy phòng học khang trang với thiết bị tối tân, mà chỉ có tình thương bao la của một người thầy, lòng nhẫn nại vô bờ bến của một người mẹ cùng những trang giáo án chưa từng xuất hiện trong bất kỳ khung chuẩn sư phạm nào.

Ngược dòng thời gian trở về với ký ức tuổi thơ đẫm nước mắt và cơ cực, cô Hòa khẽ kể: Cô sinh ra tại vùng quê Chương Mỹ trong một gia đình nông dân nghèo khó mà cả bố lẫn mẹ đều mồ côi từ thuở lọt lòng; bố cô chỉ học hết lớp năm, còn mẹ thì hoàn toàn không biết chữ. Cái nghèo cứ bám riết không buông, khiến cô Hòa từ tấm bé đã nếm trải trọn vẹn cái đói, cái rét cắt da cắt thịt. Cảnh nhà túng thiếu quanh năm, cha mẹ cô phải bán mặt cho đất, bán lưng cho trời, làm lụng quần quật từ tinh mơ đến tối mịt để chắt chiu từng đồng nuôi con. Thế nhưng, trong tận cùng của sự khốn khó vật chất, đấng sinh thành của cô vẫn thắp lên tia hy vọng, nghiêm khắc dạy bảo và động viên các con rằng phải có con chữ để tìm chiếc chìa khóa mở cánh cửa thoát khỏi đói nghèo. Sự hy sinh thầm lặng ấy đã đơm hoa kết trái khi cả ba chị em cô đều nối tiếp nhau theo đuổi nghiệp nhà giáo: cô Hòa là giáo viên tiểu học, người em gái thứ hai hiện là phó hiệu trưởng trường học, còn cô em út là giảng viên với học vị tiến sĩ.

Năm 1992, tốt nghiệp Trường Trung cấp Sư phạm (nay là Trường Cao đẳng Sư phạm Hà Tây), cô Hòa mang theo hoài bão tuổi trẻ bước chân lên bục giảng, sau đó chuyển về công tác tại Trường Tiểu học Phú Nghĩa C và gắn bó tận tụy với vai trò Tổng phụ trách Đội. Nhắc về người đồng nghiệp của mình, thầy Nguyễn Thế Thành – Hiệu trưởng nhà trường từng xúc động chia sẻ rằng cô Hòa luôn là tấm gương sáng ngời về lòng tận tụy, là người mẹ hiền thứ hai luôn dịu dàng lắng nghe, vỗ về và dìu dắt các em học sinh từng bước trưởng thành.

2.jpeg
Cô Lê Thị Hòa với con Cấn Thị Khuê, một trong những học sinh đặc biệt của lớp học. Ảnh: Ngọc Hải

Những năm tháng gắn bó với bục giảng và phấn trắng, chứng kiến nhiều em nhỏ kém may mắn không có cơ hội đến trường, lòng cô Hòa lại quặn thắt một nỗi day dứt khôn nguôi. Nhìn những ánh mắt ngơ ngác của trẻ mắc hội chứng Down, tự kỷ, câm điếc hay tổn thương thần kinh bẩm sinh lặng lẽ thu mình bên hiên nhà, cô tự nhủ mình phải làm một điều gì đó cho các con. Mang theo nỗi trăn trở ấy, tháng 7 năm 2007, trong một lần ghé thăm chùa Hương Lan, nhận thấy không gian yên tĩnh, thoáng mát và đượm màu từ bi nơi cửa Phật vô cùng phù hợp để mở lớp, cô đã mạnh dạn giãi bày tâm nguyện với sư thầy trụ trì. Cảm động trước tấm lòng thiện lương của người giáo viên trẻ, nhà chùa đã hoan hỷ dang tay đón nhận. Ngày 14 tháng 9 năm 2007, lớp học tình thương chính thức khai giảng, mở ra một chương mới đầy nhân văn giữa xóm làng Đông Cựu.

Cuốn giáo án viết bằng sự nhẫn nại

Hành trình mười tám năm ròng rã gieo chữ vào mỗi sáng thứ Bảy và Chủ nhật hằng tuần chưa bao giờ là con đường trải hoa hồng phẳng lặng. Những ngày đầu mở lớp, khi cô Hòa quyết định đón nhận những đứa trẻ khuyết tật mà nhiều người từng cho là "vô phương cứu chữa" về mặt tri thức, thử thách đầu tiên cô phải đối diện chính là bức tường rào của sự hoài nghi và định kiến. Không ít người ác ý cho rằng cô là kẻ "đồng bóng", "dở hơi" khi tự dưng đi rước cái vất vả của thiên hạ vào thân. Ngay cả gia đình của nhiều em nhỏ lúc ban đầu cũng e dè, chần chừ không ủng hộ vì sợ con em mình làm phiền đến cô giáo.

Thế nhưng, sự khắc nghiệt lớn nhất lại đến từ chính thế giới nội tâm đầy bất ổn của những học trò đặc biệt. Khi mới bước chân vào môi trường tập thể, mang theo nỗi sợ hãi và sự tự ti tích tụ lâu ngày, nhiều em thường xuyên rơi vào những cơn kích động dữ dội không thể kiểm soát. Trong những giờ lên lớp đầu tiên ấy, không ít lần cô Hòa bị học trò cào cấu, cắn vào tay, vào vai đến chảy máu, đau thấu xương thịt. Có những buổi trưa rời chùa trở về nhà, trên cánh tay người giáo viên ấy hằn nguyên những vết bầm tím và vết xước rướm máu.

3.jpeg
Cô Hòa cùng các cộng sự tại lớp học. Ảnh: Ngọc Hải

Giữa ranh giới mong manh của sự nản lòng và tình thương bao la, cô chưa từng một lần buông tay. Ôm những vết thương còn rỉ máu vào lòng, cô nghẹn ngào tự nhủ rằng các con vốn đã chịu quá nhiều thiệt thòi và bất hạnh từ tạo hóa. Chỉ có tình yêu thương thuần khiết và sự nhẫn nại vô bờ mới đủ sức làm tan chảy lớp băng giá lạnh đang bủa vây tâm hồn trẻ thơ thiếu khuyết.

Tại lớp học "vầng trăng khuyết" nơi cửa Phật, cô Hòa không bao giờ áp dụng bất kỳ một trang giáo án soạn mẫu hay khuôn khổ sư phạm rập khuôn nào. Nếu như trẻ em bình thường giảng đến đâu hiểu đến đấy, thì tại đây, để dạy cho các em nhớ được một mặt chữ, thuộc lòng một đoạn thơ ngắn hay một bài hát ru đôi khi phải mất đằng đẵng vài ba tháng, thậm chí kéo dài trọn vẹn một năm ròng rã. Đối với những em bị khiếm khuyết ngôn ngữ, không thể phát âm thành tiếng, cô kiên nhẫn chuyển sang rèn giũa từng kỹ năng sinh hoạt cơ bản nhất để các em biết tự chăm sóc bản thân, biết giao tiếp và từng bước hòa nhập cộng đồng. Bí quyết duy nhất của cô là dạy bằng chính tình cảm chân thành, bởi cô tin rằng khi được yêu thương thật lòng, các em sẽ cảm nhận và tiếp thu bằng chính thứ tình cảm ấm áp ấy.

Những mảnh đời vươn lên từ nghịch cảnh

Sự kiên trì phi thường và tấm lòng bao dung của người mẹ thứ hai mang tên Lê Thị Hòa cuối cùng cũng làm nên những phép màu lặng lẽ ngay giữa đời thực. Suốt mười tám năm qua, mái trường Hương Lan bình dị ấy đã dang tay đón nhận hơn 86 học sinh từ khắp các ngả đường tìm về, duy trì sĩ số thực tế có lúc lên tới 84 cháu và số lượng theo học ổn định khoảng 45 đến 50 em mỗi dịp cuối tuần. Cái khó không hẳn đến từ việc sĩ số chênh lệch mà nằm ở biên độ tuổi tác trải dài: em nhỏ nhất mới lên 6 tuổi nhưng người bạn học lớn nhất đã bước sang tuổi 32.

4.jpeg
Một giờ học của những học sinh tại chùa Hương Lan. Ảnh: Ngọc Hải

Đằng sau lớp học ấy không chỉ có bóng dáng đơn độc của cô Hòa, mà là sự chung tay thầm lặng của một tập thể đầy tâm huyết. Cô xúc động chia sẻ rằng công sức này có sự đồng hành của 10 cô giáo: Trong đó có 3 cô giáo đã về hưu cùng các cô giáo đang công tác tại các trường học ở Xuân Mai, Trường Yên, Trung Hòa, và cả những bạn sinh viên tình nguyện đến từ Yên Nghĩa. Đặc biệt, người con gái nuôi sinh năm 2004 của cô Hòa vừa tốt nghiệp chuyên ngành sư phạm mầm non cũng học cấp tốc chứng chỉ dạy trẻ khuyết tật, tự kỷ đểcùng mẹ dạy học.

Nhiều mảnh đời sau khi đi qua lớp học của cô đã viết nên những câu chuyện cổ tích giữa đời thực. Đó là trường hợp của các em Xuân, Miền, Thái – những học sinh câm điếc bẩm sinh ngày nào, nay đã trưởng thành, tự lập làm việc tại các công ty đồ chơi, dệt may với mức thu nhập ổn định từ 6 đến 7 triệu đồng mỗi tháng. Dù không thể cất tiếng gọi điện thoại, thỉnh thoảng các em vẫn nhắn tin hỏi thăm "mẹ Hòa" bằng tất cả sự biết ơn chân thành.

Đặc biệt hơn cả là hành trình vươn lên đầy cảm động của em Cấn Thị Khuê – cô bé từng bị khuyết tật chân nặng, một ngày chảy dãi ướt đẫm 5 đến 7 chiếc khăn dày. Nhờ sự kiên trì dìu dắt của cô cùng sự hỗ trợ tài chính từ những người bạn của cô để phẫu thuật, điều trị và tập luyện, giờ đây Khuê đã có thể tự đi xe buýt hơn hai cây số từ nhà đến lớp. Những lúc thủ thỉ, Khuê thường kể với mẹ Hòa về ước mơ thiêng liêng được trở thành cô giáo đứng lớp, dạy dỗ chính những đứa trẻ đặc biệt giống mình.

Tính đến nay, đã có 43 học sinh từ lớp học đặc biệt tại chùa Hương Lan biết đọc rành mạch, viết những con chữ ngay ngắn và làm toán thành thạo. Nhiều em đã tốt nghiệp và tự tin bước ra hòa nhập với cuộc sống cộng đồng, mang theo những ước nguyện giản dị nhưng đầy kiêu hãnh để trở thành người có ích cho xã hội. Những cống hiến thầm lặng, bền bỉ suốt nhiều năm của cô giáo Lê Thị Hòa đã được thành phố Hà Nội trân trọng ghi nhận qua danh hiệu cao quý "Công dân Thủ đô ưu tú" năm 2019.

5.jpeg
Lớp học của cô Hòa thường xuyên được các bạn thanh niên tình nguyện tới thăm và hỗ trợ. Ảnh: Ngọc Hải

Giữa không gian tĩnh mịch của ngôi chùa nhỏ, khi những tia nắng chiều khẽ buông qua vòm lá, nói về những trăn trở hiện tại, cô Hòa cho biết, điều lo lắng nhất chính là nếu một ngày lớp không thể duy trì, các em lại đối mặt với sự bơ vơ không còn điểm tựa. Cô Hòa nhẹ nhàng bộc bạch rằng phần thưởng lớn nhất cuộc đời làm nghề gieo chữ của mình chính là sự trưởng thành của các con, và ước mong duy nhất lúc này chỉ là bản thân luôn đủ sức khỏe, các con luôn bình an để cô trò còn được đồng hành bên nhau thật lâu nữa.

Chiều dần buông, tiếng chuông chùa ngân vang hòa cùng tiếng cười giòn tan và lời đánh vần ngọng nghịu của những "vầng trăng khuyết". Và cô giáo Lê Thị Hòa vẫn đang lặng lẽ viết tiếp bản trường ca về lòng nhân ái bằng trái tim của một người mẹ, thắp lên một niềm tin về tương lai tốt đẹp hơn.

Ngọc Hải - Nguyễn Công