hanoimoi.vn

Văn hóa

Văn hóa Thăng Long - Hà Nội tỏa sáng, hội nhập

Nhóm phóng viên

Thủ đô Hà Nội là nơi hội tụ, kết tinh và lan tỏa những giá trị văn hóa tiêu biểu của dân tộc, đồng thời là không gian giao thoa giữa truyền thống và hiện đại, giữa bản sắc dân tộc và tinh hoa văn hóa nhân loại. Với bề dày nghìn năm văn hiến cùng nguồn lực di sản phong phú, văn hóa Thăng Long – Hà Nội không chỉ là nền tảng tinh thần, sức mạnh nội sinh mà còn là nguồn lực quan trọng cho phát triển bền vững Thủ đô.

Văn hóa Thăng Long - Hà Nội tỏa sáng, hội nhập
loitsbh.jpg
titbai1bh.jpg

Với truyền thống ngàn năm văn hiến, Hà Nội tiếp tục khẳng định vị thế “trái tim văn hóa của cả nước”, nơi hội tụ và lan tỏa tinh hoa dân tộc, đồng thời mở ra khát vọng trở thành thành phố sáng tạo toàn cầu. Trải qua chiều dài lịch sử, văn hóa Hà Nội vẫn giữ mạch ngầm xuyên suốt là “nơi lắng hồn núi sông ngàn năm”, trở thành động lực quan trọng phát triển Thủ đô “Văn hiến - Văn minh - Hiện đại”. Văn hóa Thăng Long - Hà Nội không chỉ nằm trong các di tích cổ kính mà còn hiện diện sống động trong nếp sống, tư duy và sức sáng tạo của người dân Thủ đô hôm nay.

titvai1-bai1bh.jpg

Nhiều nhà nghiên cứu văn hóa dân gian nhận định, Hà Nội là trung tâm tôi luyện nhân tài cho đất nước. Tính chất trung tâm và tụ hội tạo nên đặc trưng xuyên suốt lịch sử của mảnh đất này, khi không chỉ đón nhận cư dân từ các vùng lân cận tới sinh sống mà còn tiếp thu tinh hoa văn hóa, văn minh của mọi miền. Văn hóa và lối sống của người Thăng Long - Hà Nội chính là sự chắt lọc đỉnh cao của văn minh toàn dân tộc.

Theo GS.TS Nguyễn Văn Kim, Phó Chủ tịch Hội đồng Di sản văn hóa quốc gia, truyền thống văn hóa Thăng Long - Hà Nội luôn gắn kết chặt chẽ với tâm thế liên vùng và xuyên vùng. Thăng Long - Hà Nội có được trữ lượng di sản vật thể và phi vật thể trù mật là nhờ năng lực sáng tạo của người Tràng An kết hợp với khả năng thâu nhận di sản từ nhiều vùng miền, đặc biệt là tứ trấn. Những dòng chảy văn hóa tự nhiên ấy là nguồn tài nguyên nhân văn vô giá để tạo nên hệ giá trị và đặc trưng văn hóa “giàu có mà văn nhã” truyền nối của đất kinh sư.

anh1-bai1bh.jpg
Ủy viên Bộ Chính trị, Bí thư Thành ủy Hà Nội Trần Đức Thắng và các đại biểu tại buổi gặp mặt đại biểu văn nghệ sĩ, trí thức, nghệ nhân tiêu biểu trên địa bàn thành phố Hà Nội ngày 29-7-2026. Ảnh: Quang Thái

Là Thủ đô văn hiến, Thành phố Vì hòa bình và Thành phố Sáng tạo của UNESCO, Hà Nội luôn là điểm đến hấp dẫn của các chuyên gia, nhà nghiên cứu, nhà đầu tư và du khách quốc tế tìm đến một đô thị cổ sống động mang tầm nhân loại. Theo PGS.TS Phạm Quang Long, nguyên Phó Giám đốc Đại học Quốc gia Hà Nội, nguyên Giám đốc Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch Hà Nội, văn hóa Hà Nội là một vùng văn hóa trầm tích qua hàng nghìn năm, nơi giao thoa của nhiều nền văn hóa. Từ khi hình thành tới nay, Hà Nội luôn giữ vai trò dẫn dắt văn hóa Đại Việt, xuyên suốt giai đoạn chuyển giao từ văn hóa Nho giáo sang xu hướng văn hóa đô thị hiện đại, văn hóa thời đại Hồ Chí Minh và thời kỳ mở cửa hội nhập toàn cầu.

Thống kê cho thấy Hà Nội sở hữu hơn 6.400 di tích, gần 1.800 di sản văn hóa phi vật thể cùng hơn 1.300 làng nghề, làng có nghề. Thành phố tập trung hệ thống trường đại học, viện nghiên cứu văn hóa hàng đầu, các cơ quan Trung ương, tổ chức quốc tế và nhiều thiết chế văn hóa lớn, cùng nguồn nhân lực văn hóa dồi dào gồm đội ngũ chuyên gia, trí thức, văn nghệ sĩ và nghệ nhân tâm huyết.

anh2-bai1bh.jpg

Theo Thứ trưởng Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch Nguyễn Huy Dũng, Thăng Long xưa còn là nơi hội tụ kỹ nghệ từ nhiều địa phương. Những người thợ giỏi từ các làng nghề về lập nghiệp đã mang theo bí quyết kỹ thuật, tạo nên không gian vừa hội tụ, vừa nâng tầm và lan tỏa kỹ nghệ ra cả nước. Mỗi phường nghề xưa là một thiết chế văn hóa hoàn chỉnh, vừa sản xuất vừa duy trì ký ức nghề nghiệp, thờ tổ nghề và bảo vệ uy tín sản phẩm thông qua đình, đền, lễ hội. Tên các con phố mang chữ "Hàng" gắn với sản phẩm và nghề nghiệp đã trở thành hệ thống nhận diện thương hiệu tự nhiên độc đáo.

Để phát huy nguồn lực này, Chương trình hành động số 08-CTr/TU của Thành ủy Hà Nội nhấn mạnh việc lấy giá trị văn hóa truyền thống làm cốt lõi, kết hợp hài hòa với đổi mới sáng tạo và hội nhập quốc tế nhằm xây dựng chuẩn mực người Hà Nội thời kỳ mới. Tại buổi gặp mặt đại biểu văn nghệ sĩ, trí thức, nghệ nhân tiêu biểu trên địa bàn thành phố ngày 29-7-2026, Ủy viên Bộ Chính trị, Bí thư Thành ủy, Trưởng đoàn đại biểu Quốc hội thành phố Hà Nội Trần Đức Thắng nhấn mạnh, trong thế giới rộng mở ngày nay, định hình một quốc gia, một dân tộc là bản sắc văn hóa. Sức mạnh của một đất nước không chỉ dựa vào tài nguyên thiên nhiên sẵn có, mà từ tri thức được xây đắp bằng trí tuệ của mỗi người. Với vị thế đặc biệt là trung tâm hội tụ văn hóa, giáo dục, khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo của cả nước, Hà Nội đang tiên phong trong kiến tạo những mô hình động lực phát triển mới.

Nghề truyền thống Thăng Long – Hà Nội hội tụ tinh hoa kỹ nghệ, kết nối giá trị văn hóa với đổi mới sáng tạo, góp phần lan tỏa bản sắc Thủ đô.
Thăng Long - Hà Nội hội tụ tinh hoa kỹ nghệ, kết nối giá trị văn hóa với đổi mới sáng tạo, góp phần lan tỏa bản sắc Thủ đô.

“Với truyền thống ngàn năm văn hiến, cùng với sự đồng hành của đội ngũ trí thức, văn nghệ sĩ, nghệ nhân và nhân dân Thủ đô, chúng ta tin tưởng chắc chắn sẽ sớm thực hiện được mục tiêu xây dựng Thủ đô Hà Nội thành trung tâm lớn về văn hóa, khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và hội nhập quốc tế; là nơi hội tụ, kết tinh và lan tỏa những giá trị của dân tộc, đóng góp xứng đáng vào mục tiêu xây dựng đất nước giàu mạnh, phồn vinh, văn minh và hạnh phúc”, Bí thư Thành ủy Trần Đức Thắng nhấn mạnh.

titvai2-bai1bh.jpg

Hội tụ đầy đủ tiềm năng từ bề dày di sản đến các danh hiệu Thành phố Vì hòa bình, Thành phố Sáng tạo, Thành phố học tập toàn cầu của UNESCO, Hà Nội đang là ngọn hải đăng dẫn dắt phát triển công nghiệp văn hóa của cả nước. Hà Nội là địa phương đầu tiên ban hành riêng một Nghị quyết chuyên đề về lĩnh vực này, đó là Nghị quyết 09-NQ/TU ngày 22-2-2022 của Thành ủy Hà Nội về “Phát triển công nghiệp văn hóa trên địa bàn Thủ đô giai đoạn 2021-2025, định hướng đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045”. Thành phố luôn gắn bảo tồn di sản với sáng tạo giá trị mới, tận dụng lợi thế thị trường lớn có dân số trẻ và tầng lớp trung lưu tăng nhanh để thúc đẩy doanh thu từ dịch vụ và du lịch văn hóa.

Sức sống của công nghiệp văn hóa Thủ đô thể hiện rõ qua việc ứng dụng công nghệ số tại các di tích. Điển hình tại di tích quốc gia đặc biệt Văn Miếu - Quốc Tử Giám, khởi đầu với chương trình nghệ thuật số “Tinh hoa đạo học” ra mắt cuối năm 2023, đến nay công nghệ 3D Mapping tiếp tục được ứng dụng tại đây qua các chương trình “Sử đá lưu danh” và “Vun đắp hiền tài”. Nhờ công nghệ số, truyền thống khoa bảng và tinh thần trọng dụng nhân tài được truyền tải tới du khách một cách lôi cuốn. Chị Nguyễn Thu Trang (phường Hoàng Mai) chia sẻ: “Chất liệu lịch sử, văn hóa kết hợp với công nghệ đã tạo nên những sản phẩm nghệ thuật hấp dẫn, làm tăng trải nghiệm của du khách”.

Bên cạnh đó, Văn Miếu - Quốc Tử Giám đã số hóa 3D được 200 hiện vật, xây dựng hệ thống thuyết minh tự động 12 ngôn ngữ, 40 mã QR và Tủ sách Văn Miếu trực tuyến với 35 đầu sách… Trong hai năm trở lại đây, việc “đánh thức” Hồ Văn thành không gian văn hóa sáng tạo đã biến nơi đây thành điểm đến hấp dẫn về đêm. Du khách Daniela Mejia đến từ Chile bày tỏ, chị cảm nhận như được trở về quá khứ khi đến Hồ Văn, nơi các giá trị lịch sử được gìn giữ trọn vẹn và hoạt động trải nghiệm vẽ tranh trên giấy dó giúp chị kết nối sâu sắc với nét đẹp truyền thống Hà Nội.

Theo Trung tâm Hoạt động Văn hóa Khoa học Văn Miếu - Quốc Tử Giám, sau 3 năm trình chiếu thử nghiệm các sản phẩm nghệ thuật số, lượng khách tham quan ban đêm đã đạt khoảng 1.200 lượt khách mỗi tháng. Bà Nguyễn Liên Hương, Phó Giám đốc Trung tâm cho biết, đơn vị sẽ tiếp tục phát triển Hồ Văn thành không gian mở tiêu biểu, tiến tới hình thành trung tâm công nghiệp văn hóa của Hà Nội thông qua việc hợp tác với nghệ sĩ và doanh nghiệp lữ hành để đưa hơi thở đương đại vào di sản.

anh5-bai1bh(1).jpg

Tại Bảo tàng Hà Nội, nơi lưu giữ hơn 70.000 hiện vật, tài liệu và 6 nhóm bảo vật quốc gia với 7 chủ đề, 35 chuyên đề trưng bày, công tác số hóa cũng được đẩy mạnh với cơ sở dữ liệu của 9.000 hiện vật, số hóa 3D 50 tác phẩm của họa sĩ Bùi Xuân Phái cùng 4 hiện vật, nhóm bảo vật quốc gia. Giám đốc Bảo tàng Hà Nội Nguyễn Tiến Đà cho biết, bảo tàng không ngừng đổi mới trưng bày, triển khai giáo dục trải nghiệm cho học sinh, sinh viên và ứng dụng công nghệ nhằm nâng cao tính tương tác với công chúng. Tháng 3-2026, UBND thành phố Hà Nội đã công nhận Bảo tàng Hà Nội là điểm du lịch của Thủ đô. Dấu mốc này không chỉ ghi nhận nỗ lực bảo tồn di sản mà còn khẳng định bảo tàng đã đáp ứng đầy đủ các tiêu chí về hạ tầng, dịch vụ và môi trường du lịch để phục vụ du khách.

Đến nay, Hà Nội đã thành lập 4 trung tâm và khu phát triển công nghiệp văn hóa, thương mại gồm Trung tâm công nghiệp văn hóa Cửa Nam, Trung tâm công nghiệp văn hóa Đồng Xuân - Bắc Qua, Trung tâm công nghiệp văn hóa Hồ Văn và Khu phát triển thương mại và văn hóa bảo tàng sinh thái làng cổ Bát Tràng, đồng thời hoàn thiện hồ sơ thành lập Trung tâm công nghiệp văn hóa nghệ thuật ẩm thực tại 36 Bà Triệu.

anh6-bai1bh.jpg

Hà Nội cũng là địa phương đầu tiên hoàn thành Bộ chỉ tiêu thống kê các ngành công nghiệp văn hóa với 11 ngành, 7 nhóm và 62 chỉ tiêu cụ thể. Mạng lưới không gian sáng tạo của Thủ đô dẫn đầu cả nước với 128 không gian kết nối cùng nhiều trường đại học. Bên cạnh các không gian công cộng như Phố đi bộ Hồ Gươm, phố Sách, phố bích họa Phùng Hưng, phố đi bộ Trịnh Công Sơn hay dự án nghệ thuật công cộng Phúc Tân, sự phát triển của các không gian tư nhân như Heritage Space, Ơ kìa Hà Nội, Six Space, Tổ Chim Xanh… đã khẳng định sức sống văn hóa từ cộng đồng.

GS.TS Lê Hồng Lý, Chủ tịch Hội Văn nghệ dân gian Việt Nam đánh giá cao sự vào cuộc nhanh của Đảng bộ và chính quyền Hà Nội trong phát triển công nghiệp văn hóa.

“Hơn thế, với việc khai thác truyền thống trong sự phát triển công nghiệp văn hóa Thủ đô, Hà Nội sẽ vừa làm gương vừa cùng cả nước tham gia vào công cuộc giữ gìn và phát huy nguồn lực văn hóa dân tộc vào sự nghiệp phát triển đất nước, tôn vinh văn hóa dân tộc”, GS.TS Lê Hồng Lý chia sẻ.

Về cơ chế chính sách, ngày 15-6-2026, HĐND thành phố đã ban hành 7 nghị quyết quan trọng tạo hành lang pháp lý về xã hội hóa nguồn lực, quản lý quảng cáo, tu bổ di tích, phát triển kinh tế đêm và cơ chế chi cho văn hóa nghệ thuật. Thành phố xác định công nghiệp văn hóa là động lực tăng trưởng mới, tiếp tục tổ chức các sự kiện quốc tế như Lễ hội Thiết kế sáng tạo, Festival Thăng Long - Hà Nội, Liên hoan Phim quốc tế Hà Nội, Liên hoan nhạc Jazz quốc tế và tăng cường liên kết giữa nhà trường, viện nghiên cứu, doanh nghiệp với đội ngũ sáng tạo.

titvai3-b1vh.jpg

Với tinh thần “Hà Nội vì cả nước, cùng cả nước”, những năm qua, Hà Nội luôn đẩy mạnh hợp tác văn hóa, du lịch với các địa phương trên cả nước. Là hai đầu tàu kinh tế lớn, Hà Nội và thành phố Hồ Chí Minh đã hợp tác thực chất trong việc chia sẻ kinh nghiệm bảo tồn di sản, phát triển du lịch và giao lưu thể thao. Các sự kiện tiêu biểu như chương trình “Những ngày Hà Nội tại thành phố Hồ Chí Minh” cùng sự đồng hành của báo chí đã lan tỏa giá trị truyền thống và thắt chặt tình đoàn kết giữa hai đô thị đặc biệt. Trong Biên bản ghi nhớ ký tháng 3-2026 cho giai đoạn 2026-2030, Ban Thường vụ Thành ủy hai thành phố thống nhất tăng cường hợp tác phát triển công nghiệp văn hóa, giao lưu nghệ thuật, bảo tồn di sản và nghiên cứu ký kết chương trình liên kết du lịch giữa Hà Nội, thành phố Hồ Chí Minh với vùng Đồng bằng sông Hồng.

Với các tỉnh, thành lân cận và trong Vùng Thủ đô, việc hợp tác phát triển văn hóa, du lịch cũng được Hà Nội đẩy mạnh. Tiêu biểu phải kể đến như tour "Hà Nội 5 Cửa Ô - The Hanoi Train" là sản phẩm du lịch kết hợp di sản bằng tàu hỏa 2 tầng, biến hành trình đường sắt thành một cuộc trở về với lịch sử, văn hóa và ký ức, nơi toa tàu trở thành không gian kể chuyện, nhà ga mở ra cánh cửa di sản, kết nối Thăng Long với miền Kinh Bắc. Chỉ sau một năm vận hành, đoàn tàu đã thực hiện gần 400 chuyến, phục vụ gần 100.000 lượt khách, cho thấy sức hấp dẫn và cách tiếp cận mới của du lịch văn hóa Thủ đô.

Tinh thần kết nối di sản Thăng Long - Hà Nội còn vươn xa tới nhiều tỉnh, thành phố trên cả nước thông qua Triển lãm chuyên đề “Văn Miếu - Quốc Tử Giám: Không gian văn hóa từ tri thức ngàn năm” tổ chức tại Đà Nẵng nhân kỷ niệm 80 năm Cách mạng Tháng Tám và Quốc khánh 2-9; trưng bày chuyên đề “Quốc Tử Giám Thăng Long với truyền thống hiếu học tỉnh Hưng Yên” tháng 7-2026… Không chỉ mang ý nghĩa giáo dục, trưng bày còn là dịp tăng cường sự kết nối giữa Thủ đô Hà Nội và Hưng Yên, Đà Nẵng trong công tác bảo tồn, phát huy giá trị di sản văn hóa. Hoạt động góp phần thúc đẩy sự hợp tác giữa các cơ quan văn hóa, giáo dục của các địa phương, hướng tới xây dựng những chương trình phát huy giá trị di sản ngày càng thiết thực, hiệu quả và bền vững.

Từ ngày 1-7-2026, Làng Văn hóa - Du lịch các dân tộc Việt Nam thuộc Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch chính thức được chuyển giao về thành phố Hà Nội quản lý. Đảm nhận trọng trách này, đầu tháng 10-2026, UBND thành phố Hà Nội đã tổ chức lễ phát động hưởng ứng “Ngày Văn hóa Việt Nam” năm 2026 với thông điệp “Thăng Long Hà Nội, ngàn năm văn hiến - Muôn sắc Việt Nam”. Tại buổi lễ, UBND thành phố Hà Nội cùng UBND 10 tỉnh, thành phố gồm Thái Nguyên, Tuyên Quang, Phú Thọ, Sơn La, Gia Lai, Quảng Ngãi, Khánh Hòa, Đắk Lắk, Huế và Cần Thơ đã ký kết Quy chế phối hợp bảo tồn, phát huy giá trị văn hóa các dân tộc và phát triển sản phẩm du lịch. Qua đó, Hà Nội tiếp tục khẳng định vai trò trung tâm văn hóa lớn của cả nước, kết nối và lan tỏa giá trị văn hóa của cộng đồng 54 dân tộc Việt Nam.

anh10-b1vh.jpg
anh11-b1vh.jpg

Nội dung: Thiên Tú, Tú Anh, Thoan Thu
Ảnh:
Khánh Huy, Thoan Thu, Tú Anh, CTV
Thiết kế:
Hoa Trương

Nhóm phóng viên