Xã Liên Minh: Trang bị kiến thức pháp luật giúp học sinh tự bảo vệ mình
Giáo dục pháp luật cần gắn với những tình huống trong đời sống, giúp học sinh hiểu hậu quả của hành vi vi phạm, biết lên tiếng khi bị xâm hại và tìm đến sự hỗ trợ phù hợp.
Lứa tuổi THCS còn hạn chế về hiểu biết pháp luật và kỹ năng tự bảo vệ. Trao đổi với Cơ quan Báo và Phát thanh, Truyền hình Hà Nội, Hiệu trưởng Trường THCS Liên Minh (Hà Nội) Trần Trung Hiếu, chia sẻ về những nguy cơ thường gặp và giải pháp của nhà trường nhằm bảo đảm an toàn cho các em.

Học sinh THCS thường gặp những tình huống nào liên quan đến vi phạm pháp luật hoặc bị xâm phạm quyền lợi, đặc biệt là bạo lực học đường và an toàn trên không gian mạng, thưa ông?
- Học sinh THCS chủ yếu ở độ tuổi từ 11 đến 15, có nhu cầu khẳng định bản thân nhưng nhận thức pháp luật và kỹ năng tự bảo vệ còn hạn chế. Qua công tác quản lý, giảng dạy và phối hợp với giáo viên chủ nhiệm, Đoàn - Đội, phụ huynh, nhà trường nhận thấy các em có thể gặp một số nguy cơ.
Đó là bạo lực học đường xảy ra dưới cả hình thức thể chất và tinh thần. Xô xát có thể bắt nguồn từ mâu thuẫn nhỏ, trêu đùa quá mức, va chạm khi chơi thể thao hoặc khích bác nhau trên mạng xã hội rồi hẹn gặp giải quyết bên ngoài trường. Một số học sinh đứng xem, quay clip, cổ vũ thay vì can ngăn hoặc báo với thầy cô.
Bên cạnh đó, học sinh có thể bị chế giễu ngoại hình, hoàn cảnh gia đình, đặt biệt danh xúc phạm hoặc lập nhóm nói xấu, cô lập. Những hành vi này gây tổn thương tâm lý, khiến các em lo âu, sợ đến lớp, ảnh hưởng đến kết quả học tập. Một số trường hợp còn có tình trạng học sinh lớn tuổi đe dọa bạn nhỏ hơn để lấy tiền, đồ dùng học tập hoặc ép buộc làm theo yêu cầu.
Trên không gian mạng, các em có nguy cơ bị bôi nhọ danh dự, phát tán hình ảnh, thông tin sai lệch; bị lừa đảo do chia sẻ thông tin cá nhân hoặc truy cập đường link không rõ nguồn gốc. Kẻ xấu có thể chiếm đoạt tài khoản, mạo danh học sinh để nhắn tin vay tiền người thân, bạn bè. Đáng lo ngại, một số đối tượng lợi dụng sự tò mò, thiếu cảnh giác của trẻ vị thành niên để dụ dỗ gửi hình ảnh nhạy cảm, sau đó đe dọa, tống tiền hoặc xâm hại.
Học sinh cũng có thể vi phạm pháp luật do thiếu hiểu biết hoặc bị bạn bè lôi kéo, như điều khiển phương tiện khi chưa đủ tuổi, vi phạm quy định về an toàn giao thông, sử dụng thuốc lá điện tử, làm hư hỏng tài sản công cộng hoặc tụ tập gây rối trật tự công cộng.
Ngoài ra, một số em còn chịu bạo lực gia đình, thiếu sự quan tâm, có nguy cơ phải lao động sớm hoặc bị xâm hại thân thể nhưng không dám chia sẻ vì sợ hãi, mặc cảm.

Nhà trường đã triển khai những giải pháp nào để học sinh nhận biết hành vi vi phạm, mạnh dạn lên tiếng khi bị xâm hại và hiểu quyền được trợ giúp pháp lý miễn phí trong những trường hợp luật định?
- Nhà trường xác định giáo dục pháp luật và bảo vệ trẻ em phải được triển khai thường xuyên, gắn với những tình huống thực tế, tập trung vào bốn nhóm giải pháp trọng tâm.
Trước hết, kiến thức về quyền trẻ em, an ninh mạng, an toàn giao thông và phòng, chống bạo lực học đường được lồng ghép trong môn Giáo dục công dân, hoạt động trải nghiệm - hướng nghiệp, sinh hoạt dưới cờ và sinh hoạt lớp.
Nhà trường phối hợp với Công an địa phương, Viện Kiểm sát, Tòa án và Đoàn Thanh niên tổ chức ngoại khóa, phiên tòa giả định, tiểu phẩm tình huống, cuộc thi Rung chuông vàng tìm hiểu pháp luật, hướng dẫn kỹ năng sử dụng mạng xã hội an toàn. Qua đó, học sinh được nhận diện hành vi vi phạm và tìm hiểu hậu quả pháp lý có thể xảy ra.
Để học sinh chủ động phản ánh khi gặp sự việc, nhà trường duy trì hòm thư “Điều em muốn nói” tại các vị trí kín đáo và mã QR dẫn đến biểu mẫu trực tuyến cho phép gửi thông tin ẩn danh.
Các em cũng có thể tìm đến Ban Giám hiệu, Tổng phụ trách Đội, giáo viên chủ nhiệm hoặc Tổ Tư vấn tâm lý học đường. Giáo viên được tập huấn kỹ năng nhận diện dấu hiệu học sinh bị bắt nạt, bị xâm hại; khi tiếp nhận thông tin, cần lắng nghe, bảo mật và bảo vệ danh dự của các em.
Nhà trường đồng thời công khai số điện thoại Tổng đài quốc gia bảo vệ trẻ em 111, hoạt động miễn phí 24/7, cùng thông tin liên hệ của Công an địa phương và Trung tâm Trợ giúp pháp lý nhà nước.
Một nội dung được nhà trường chú trọng là phổ biến quyền được trợ giúp pháp lý miễn phí. Theo Luật Trợ giúp pháp lý năm 2017, trẻ em dưới 16 tuổi thuộc diện được trợ giúp pháp lý. Từ ngày 1-1-2026, người từ đủ 16 tuổi đến dưới 18 tuổi cũng được hưởng quyền này trong các trường hợp luật định, như người bị tố giác, bị kiến nghị khởi tố, bị giữ trong trường hợp khẩn cấp, bị buộc tội, bị hại hoặc người làm chứng.
Đặc biệt, trường phối hợp với Trung tâm Trợ giúp pháp lý nhà nước địa phương phát tờ rơi, sổ tay pháp luật, hướng dẫn học sinh và phụ huynh về đối tượng, quyền lợi và cách thức yêu cầu hỗ trợ. Người thuộc diện được trợ giúp có thể được trợ giúp viên pháp lý hoặc luật sư bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp mà không phải trả phí.

Cùng với hoạt động trong trường, nhà trường phối hợp với gia đình và các cơ quan, tổ chức tại địa phương. Qua họp phụ huynh và các nhóm trao đổi của lớp, giáo viên hướng dẫn cha mẹ quan tâm đến tâm lý lứa tuổi, đồng hành với con khi sử dụng internet, tránh nóng vội hoặc trừng phạt khiến trẻ thu mình, che giấu sự việc.
Nhà trường cũng phối hợp với Công an địa phương, Phòng Văn hóa - Xã hội xã và Hội Bảo vệ quyền trẻ em trong việc tiếp nhận, xử lý vụ việc phát sinh, bảo đảm đúng quy định và quyền lợi của học sinh.

Đánh giá về vai trò của gia đình, ông Hoàng Văn Nam, Hội trưởng Hội Phụ huynh Trường THCS Liên Minh, cho rằng cha mẹ cần thường xuyên quan tâm, lắng nghe và hướng dẫn con cách xử lý những tình huống trong cuộc sống. Hội Cha mẹ học sinh sẽ phối hợp với nhà trường trong công tác tuyên truyền, nâng cao nhận thức cho phụ huynh và học sinh.
"Tôi mong muốn gia đình, nhà trường và xã hội luôn đồng hành, tạo thành một môi trường an toàn, yêu thương, để mỗi học sinh không chỉ học tốt mà còn biết tự bảo vệ mình, tôn trọng người khác và trưởng thành một cách toàn diện", ông Nam nói.
Thoan Thu - Ngọc Lâm