hanoimoi.vn

Đô thị

Thu gom rác: Không chỉ là chuyện gộp thầu

Đức Minh

Những tồn tại trong hoạt động thu gom rác đòi hỏi Hà Nội cần tổ chức lại dịch vụ vệ sinh môi trường theo hướng liền mạch, rõ trách nhiệm. Việc rà soát 126 gói thầu là bước khởi đầu cần thiết, nhưng kết quả cuối cùng phải được thể hiện bằng chất lượng thu gom và khả năng giữ sạch từng ngõ phố.

van-mieu-quoc-tu-giam.jpg
Các tổ tự quản trên địa bàn phường Văn Miếu – Quốc Tử Giám góp phần nâng cao ý thức cộng đồng trong giữ gìn vệ sinh môi trường, trật tự đô thị. Ảnh: TL

Dọn sạch rồi, vì sao rác trở lại?

Hồ Linh Quang, số 222 Lê Duẩn, đầu ngõ chợ Khâm Thiên, đầu chợ Ngô Sỹ Liên và khu vực Ga B từng là năm “điểm đen” vệ sinh môi trường kéo dài tại phường Văn Miếu – Quốc Tử Giám. Nhờ sự quyết liệt trong triển khai đề án xây dựng nền nếp, trật tự, văn minh đô thị và sự phối hợp giữa các lực lượng, những địa điểm này đã được xử lý.

Tuy nhiên, việc giữ sạch địa bàn sau các đợt ra quân vẫn còn tồn tại cần giải quyết. Tại hội nghị đối thoại giữa người đứng đầu cấp ủy, chính quyền với MTTQ, các tổ chức chính trị – xã hội và nhân dân trên địa bàn phường, tình trạng đổ rác sai giờ, sai địa điểm tiếp tục được phản ánh. Cụ thể, sau khoảng 1,5-2 tháng, việc duy trì vệ sinh đã có dấu hiệu giảm sút.

Thực tế ấy cho thấy, việc dọn rác có thể hoàn thành trong một đợt ra quân, nhưng việc giữ sạch lại đòi hỏi sự phối hợp thường xuyên. Trong quá trình ấy, tổ tự quản có vai trò nhắc nhở người dân bỏ rác đúng giờ, phát hiện những trường hợp đổ rác sai quy định; còn người dân và đơn vị dịch vụ phải bảo đảm việc thu gom, bố trí phương tiện vận chuyển. Cùng với đó, chính quyền có trách nhiệm kiểm tra, xử lý hành vi đổ rác sai quy định.

Nếu một khâu bị bỏ trống, kết quả những khâu còn lại cũng khó được duy trì. Bởi vậy, vấn đề đặt ra không chỉ là phân công ai giữ sạch từng địa điểm, mà còn là tổ chức mạng lưới thu gom như thế nào để trách nhiệm của các bên được nối tiếp, không đứt đoạn.

thu-gom-rac-ha-noi-1.jpg
Hoạt động thu gom rác – Ảnh minh họa

Liền tuyến thu gom, rõ người chịu trách nhiệm

Trước yêu cầu tổ chức lại dịch vụ, ngày 10-11, Phó Chủ tịch UBND thành phố Hà Nội Bùi Duy Cường giao Sở Nông nghiệp và Môi trường phối hợp với các địa phương rà soát 126 gói thầu thu gom rác, nghiên cứu gộp những gói nhỏ lẻ. Mục tiêu là thu hút doanh nghiệp đủ năng lực đầu tư phương tiện, thiết bị hiện đại, qua đó nâng cao chất lượng phục vụ.

Sự điều chỉnh này xuất phát từ những bất cập trong cách phân chia địa bàn. Tại phiên chất vấn của HĐND thành phố về lĩnh vực môi trường, Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường Lê Thanh Nam cho biết, từ tháng 7-2025, số gói thầu tăng từ 30 gói lên 126 gói tại các xã, phường. Việc chia nhỏ địa bàn theo ranh giới hành chính và tuyến đường dẫn đến một số tình huống thiếu hợp lý.

Theo đó, có tuyến phố đi qua nhiều địa bàn nhưng công tác thu gom giữa các đoạn chưa đồng bộ. Trong khi đó, tại khu vực giáp ranh, đặc điểm đường một chiều và vị trí tập kết khiến việc bố trí phương tiện thêm khó khăn. Một số đơn vị vẫn sử dụng thiết bị cũ, chưa đáp ứng yêu cầu nâng cao chất lượng phục vụ.

Những vướng mắc này cho thấy, nhu cầu thu gom rác không thể được giải quyết chỉ trong giới hạn của từng hợp đồng. Nếu chia tuyến thiếu hợp lý, phương án thuận tiện cho địa bàn này có thể gây khó cho địa bàn khác. Vì thế, việc tổ chức dịch vụ cần dựa trên tuyến đường, lượng rác và điều kiện vận chuyển thực tế, thay vì chỉ dựa trên ranh giới hành chính.

Trên cơ sở đó, gói thầu có quy mô phù hợp có thể tạo điều kiện để doanh nghiệp đầu tư dài hạn. Tuy nhiên, giảm số lượng hợp đồng không tự động làm tăng chất lượng phục vụ. Việc tổ chức thu gom theo cụm địa bàn, nếu được áp dụng, vẫn phải đi cùng cơ chế xác định trách nhiệm tại từng xã, phường. Một doanh nghiệp có thể phục vụ nhiều địa phương, nhưng từng tuyến phải có lịch thu gom, điểm bàn giao và đầu mối xử lý rõ ràng khi xe bỏ lượt hoặc rác tồn đọng.

Không chỉ cần nối liền địa bàn, quá trình hiện đại hóa cũng phải bảo đảm sự ăn khớp giữa các khâu. Với đặc thù nhiều ngõ nhỏ của Hà Nội, những thiết bị như xe có cửa nạp bên hông hay tay gắp tự động chỉ phát huy hiệu quả khi kết nối được với khâu thu gom bên trong khu dân cư. Nếu phương tiện thu gom đến sớm nhưng xe vận chuyển đến muộn, rác vẫn có thể phải chờ ngoài phố. Do đó, gộp thầu cần đi cùng việc tổ chức lại cả quy trình, từ khâu thu gom tại khu dân cư đến điểm chuyển tải và vận chuyển tiếp theo.

thu-gom-rac-ha-noi-2.jpg
Các phương tiện chạy điện thực hiện công tác thu gom rác tại Hà Nội. Ảnh: Dương Anh

Đặt hàng sự sạch sẽ

Để sự điều chỉnh mang lại kết quả, trước mắt, việc rà soát cần bắt đầu từ bản đồ thu gom của từng địa bàn, trong đó xác định rõ điểm phát sinh rác, tuyến thu gom, giờ chuyển tải, vị trí giáp ranh và những nơi thường tái diễn tình trạng đổ rác sai quy định. Trên cơ sở đó, mỗi điểm bất cập phải có phương án khắc phục và đầu mối chịu trách nhiệm, thay vì chờ hoàn tất toàn bộ việc sắp xếp gói thầu.

Đối với các hợp đồng đang thực hiện, việc sắp xếp cần có lộ trình bảo đảm đúng thẩm quyền và không làm gián đoạn dịch vụ. Trong thời gian chuyển tiếp, những vướng mắc về giờ thu gom, điểm bàn giao, phối hợp giữa các địa bàn vẫn phải được giải quyết kịp thời.

Về dài hạn, chất lượng đầu ra cần được cụ thể hóa trong hợp đồng. Ngoài yêu cầu thu gom đủ tuyến, đúng khung giờ công khai, cần quy định trách nhiệm vệ sinh điểm chuyển tải sau ca, bố trí phương tiện dự phòng và giải quyết phản ánh trong thời hạn xác định. Đồng thời, việc thanh toán, khấu trừ và xử lý vi phạm phải gắn với kết quả kiểm chứng, theo quy định và điều khoản hợp đồng.

Cùng với chất lượng thu gom, phân loại rác tại nguồn cũng cần được tính đến ngay từ khâu thiết kế dịch vụ. GS.TS Đặng Thị Kim Chi lưu ý, việc phân loại tại nguồn chỉ hiệu quả khi được nối tiếp bằng hoạt động thu gom, vận chuyển riêng và phương thức xử lý phù hợp.

Ở góc độ người sử dụng dịch vụ, TS Hoàng Dương Tùng nhấn mạnh, người dân có quyền đòi hỏi dịch vụ tốt hơn, minh bạch hơn khi mức đóng góp tăng. Vì vậy, chất lượng phục vụ phải được thể hiện bằng những tiêu chí cụ thể để người dân có thể theo dõi, phản ánh, chứ không chỉ dừng ở cam kết của đơn vị cung ứng.

Vì vậy, rà soát 126 gói thầu phải hướng tới một mạng lưới thu gom liền mạch, trong đó đầu tư thiết bị, tổ chức tuyến và giám sát đều hướng đến chất lượng sống của khu dân cư. Quy mô hợp đồng có thể thay đổi, nhưng trách nhiệm phải được xác định đến từng điểm rác. Khi chất lượng được kiểm soát trong mỗi ca làm việc, giữ sạch ngõ phố mới trở thành kết quả thường xuyên của dịch vụ, thay vì thành tích được lặp lại sau mỗi đợt ra quân.

Đức Minh