Xử lý nợ xấu, phát triển thị trường mua bán nợ
Nợ xấu tại nhiều ngân hàng thương mại tăng nhanh trong khi việc thu hồi vốn và xử lý tài sản bảo đảm còn gặp khó khăn đã gây sức ép lên năng lực tài chính của các tổ chức tín dụng. Yêu cầu đẩy mạnh phát triển thị trường mua bán nợ một lần nữa được đề cập.

Nợ xấu gia tăng, chất lượng tín dụng chịu sức ép
Theo thống kê báo cáo tài chính của 28 ngân hàng niêm yết, đến cuối tháng 9-2026, tổng nợ xấu nội bảng (nhóm 3 đến nhóm 5) lên đến hơn 340.816 tỷ đồng, tăng 26,9% so với cuối năm 2025, tương ứng tăng thêm hơn 72.235 tỷ đồng. Trong khi đó, dư nợ cho vay khách hàng tăng 12,5%. Có tới 24/28 ngân hàng ghi nhận nợ xấu tăng, tỷ lệ nợ xấu bình quân khoảng 2,12%.
Xét về quy mô, Sacombank có số dư nợ xấu lớn nhất với 51.367 tỷ đồng; tiếp đến là BIDV với 47.486 tỷ đồng và VPBank với 37.795 tỷ đồng. Về tốc độ tăng, ABBank tăng 91,6%, HDBank tăng 85%, TPBank tăng 78,5% và PGBank tăng 78,4% so với cuối năm trước. Đáng chú ý, tỷ lệ nợ xấu của Sacombank ở mức 7,33%, NCB 4,87%, PGBank 3,93% và HDBank 3,42%.
Không chỉ nợ xấu hiện hữu tăng, nợ cần chú ý (nhóm 2) cũng là tín hiệu đáng lo ngại. Đến cuối tháng 9-2026, nhóm nợ này đạt 253.048 tỷ đồng, tăng 52,4% so với đầu năm. Đây là những khoản vay đã xuất hiện dấu hiệu suy giảm khả năng trả nợ và có nguy cơ chuyển thành nợ xấu nếu khách hàng không cải thiện được tình hình tài chính.
Báo cáo của SSI Research cho thấy, tỷ lệ nợ xấu trong nhóm ngân hàng được theo dõi tăng từ 1,97% trong quý II lên 2,09% cuối quý III-2026; tỷ lệ bao phủ nợ xấu giảm từ 83% xuống 77%. Riêng nhóm ngân hàng thương mại cổ phần, tỷ lệ bao phủ chỉ đạt 55%, thấp hơn mức 152% của nhóm ngân hàng thương mại nhà nước. Diễn biến này cho thấy rõ áp lực củng cố bộ đệm dự phòng tại các tổ chức tín dụng.
Theo các chuyên gia kinh tế, nợ xấu gia tăng do nhiều yếu tố. Mặt bằng lãi suất tăng gây thêm sức ép lên chi phí tài chính, nhất là với những khoản vay chuyển sang lãi suất thả nổi. Trong khi đó, doanh thu và dòng tiền của một bộ phận doanh nghiệp, hộ kinh doanh chưa phục hồi tương ứng.
Theo SSI Research, khách hàng cá nhân, hộ gia đình, doanh nghiệp nhỏ và vừa chịu ảnh hưởng đáng kể. Thanh khoản thị trường bất động sản chậm cũng khiến việc chuyển nhượng tài sản bảo đảm, thu hồi nợ gặp khó khăn.
Bên cạnh yếu tố thị trường, chất lượng thẩm định và giám sát sau cho vay cũng cần được củng cố. Nếu việc đánh giá dòng tiền, năng lực trả nợ và giá trị tài sản bảo đảm không theo sát thực tế, rủi ro có thể tích tụ trong danh mục tín dụng.
Ông Trần Trung Dũng, Chủ tịch Hội đồng thành viên Công ty Quản lý tài sản của các tổ chức tín dụng Việt Nam (VAMC) cho rằng, năng lực xử lý nợ xấu của các tổ chức tín dụng và các đơn vị tham gia thị trường còn hạn chế. Khi khoản vay trở thành nợ xấu, ngân hàng vẫn phải chịu chi phí huy động vốn nhưng không thu được đầy đủ lãi vay, đồng thời phát sinh chi phí xử lý nợ.
TS Nguyễn Tú Anh, Giám đốc Nghiên cứu chính sách, Trường Đại học VinUni phân tích, chi phí cho vay còn bao gồm chi phí dự phòng rủi ro tín dụng. Khi chất lượng khoản vay suy giảm, ngân hàng phải tăng trích lập dự phòng, làm tăng chi phí và hạn chế khả năng cung ứng vốn với điều kiện thuận lợi. Như vậy, nợ xấu không chỉ ảnh hưởng đến ngân hàng mà còn tác động đến khả năng tiếp cận tín dụng của doanh nghiệp.
Phát triển thị trường mua bán nợ, khơi thông dòng vốn
Trước áp lực nợ xấu, Ngân hàng Nhà nước yêu cầu các tổ chức tín dụng giảm lãi suất hỗ trợ nền kinh tế nhưng không được buông lỏng kiểm soát rủi ro. Cơ quan quản lý lưu ý các ngân hàng thương mại không hạ chuẩn điều kiện cấp tín dụng để chạy theo tăng trưởng dư nợ; đồng thời theo dõi sát nợ nhóm 2, nợ xấu, thực hiện phân loại nợ và trích lập dự phòng đầy đủ.
Trong bối cảnh nợ nhóm 2 tăng nhanh, các chuyên gia nhấn mạnh giải pháp chủ động nhận diện khách hàng suy giảm khả năng trả nợ. Với doanh nghiệp gặp khó khăn tạm thời nhưng có phương án kinh doanh khả thi, việc cơ cấu thời hạn trả nợ theo đúng quy định có thể hỗ trợ phục hồi, hạn chế phát sinh nợ xấu. Ngược lại, những khoản vay mất khả năng thanh toán cần được xử lý kịp thời.
Hành lang pháp lý cho hoạt động mua bán và xử lý nợ xấu cũng đang được hoàn thiện. Nghị định số 359/2026/NĐ-CP về thành lập, tổ chức, hoạt động và cơ chế tài chính của VAMC và Thông tư số 54/2026/TT-NHNN của Ngân hàng Nhà nước về mua, bán, xử lý nợ xấu của VAMC cùng có hiệu lực từ ngày 6-11-2026.
Đáng chú ý, Nghị định số 359/2026/NĐ-CP quy định cơ chế xem xét thanh tra, đánh giá độc lập và yêu cầu bán nợ cho VAMC đối với tổ chức tín dụng có tỷ lệ nợ xấu từ 3% trở lên hoặc mức khác do Thống đốc Ngân hàng Nhà nước quy định, khi đáp ứng các điều kiện luật định. Tiếp đó, từ ngày 20-11-2026, Thông tư số 33/2026/TT-NHNN về hoạt động mua, bán nợ của tổ chức tín dụng, chi nhánh ngân hàng nước ngoài có hiệu lực, góp phần hoàn thiện cơ sở pháp lý cho giao dịch trên thị trường.
Tuy nhiên, theo ông Trần Trung Dũng, Chủ tịch Hội đồng thành viên VAMC, vướng mắc trong xử lý tài sản bảo đảm, nhất là bất động sản, vẫn là trở ngại lớn. Khi khách hàng không thực hiện nghĩa vụ trả nợ hoặc không hợp tác bàn giao tài sản, ngân hàng thường phải trải qua quá trình tố tụng, thi hành án và đấu giá. Thủ tục kéo dài, trong khi thanh khoản thị trường chưa thuận lợi, khiến thời gian thu hồi vốn tăng lên.
Vì vậy, phát triển thị trường mua bán nợ cần được đẩy mạnh với sự tham gia của VAMC, các quỹ đầu tư, nhà đầu tư trong và ngoài nước cùng các đơn vị định giá, tư vấn pháp lý, quản lý tài sản chuyên nghiệp.
Cơ sở dữ liệu minh bạch về khoản nợ và tài sản bảo đảm sẽ giúp nhà đầu tư đánh giá đúng giá trị, rủi ro và khả năng thu hồi. VAMC cũng cần tiếp tục hoàn thiện sàn giao dịch nợ, tăng cường ứng dụng công nghệ trong định giá, quản lý tài sản và kết nối bên mua với bên bán.
Về phía các ngân hàng, xử lý nợ xấu phải đi đôi với nâng cao chất lượng thẩm định, giám sát sau cho vay và trích lập dự phòng rủi ro. Định hướng thời gian tới là Ngân hàng Nhà nước sẽ tăng cường thanh tra, giám sát, gắn tăng trưởng tín dụng với năng lực quản trị của từng tổ chức tín dụng.
Thanh Hiền