Xã Gia Lâm khơi dậy nguồn lực xây dựng nông thôn mới
Thực hiện xây dựng xã nông thôn mới theo bộ tiêu chí giai đoạn 2026-2030 của thành phố Hà Nội, xã Gia Lâm tích cực triển khai và đạt được nhiều kết quả. Đến thời điểm này, địa phương cơ bản đáp ứng 10 tiêu chí, 47 chỉ tiêu xã nông thôn mới và đang phấn đấu hoàn thiện hồ sơ trình thành phố công nhận đạt chuẩn nông thôn mới ngay trong năm 2026.

Ảnh: P. Diệp
Phát huy giá trị di sản, làng nghề
Trong hành trình xây dựng nông thôn mới, xã Gia Lâm chú trọng các mô hình phát huy nội lực cộng đồng, bảo tồn di sản văn hóa, phát triển kinh tế và xây dựng môi trường sống văn minh. Đây cũng là sự kế thừa những kết quả, kinh nghiệm từ phong trào xây dựng nông thôn mới nâng cao, kiểu mẫu của huyện Gia Lâm trước đây.
Trong số rất nhiều mô hình tiêu biểu về xây dựng nông thôn mới, xã Gia Lâm nổi bật với mô hình: Danh lam thắng cảnh/Di tích lịch sử kiểu mẫu đền – chùa Bà Tấm. Với mô hình này, xã Gia Lâm đã thực hiện gắn bảo tồn, phát huy giá trị di tích với thực hiện Quy tắc ứng xử nơi công cộng, xây dựng hình ảnh điểm đến văn minh, thân thiện.
Nhiều hoạt động thiết thực đã được tổ chức nhằm quảng bá giá trị văn hóa, lịch sử của di tích. Nổi bật là Lễ hội Áo dài “Sắc xuân xuống phố”, thu hút 1.300 hội viên phụ nữ tham gia, trong đó có màn đồng diễn dân vũ áo dài của 960 hội viên. Bên cạnh đó, triển lãm ảnh “Hoa đất Việt” tại sân tượng đài Hoàng Thái hậu Ỷ Lan, tọa đàm chia sẻ kinh nghiệm xây dựng mô hình di tích lịch sử kiểu mẫu và tập huấn kỹ năng hướng dẫn viên du lịch tại điểm cho thành viên Câu lạc bộ “Gia Lâm trong tôi” đã góp phần nâng cao ý thức bảo tồn di sản, phát huy vai trò cộng đồng trong phát triển du lịch.

Ảnh: Nguyễn Mai
Tại làng nghề dát vàng, bạc quỳ Kiêu Kỵ xã Gia Lâm cũng xây dựng mô hình bảo tồn nghề truyền thống gắn với phát triển kinh tế nông thôn.
Có lịch sử hơn 400 năm, hình thành từ thời Hậu Lê, Kiêu Kỵ là làng nghề duy nhất ở Việt Nam duy trì nghề dát vàng, bạc quỳ. Năm 2021, nghề dát vàng, bạc quỳ Kiêu Kỵ được ghi danh là Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia, tạo thêm động lực để địa phương bảo tồn và quảng bá giá trị nghề truyền thống.
Nghệ nhân ưu tú Nguyễn Thiên Hùng, người có hơn 40 năm gắn bó với nghề, cho biết, hiện nay các con ông cũng tiếp nối nghề truyền thống của gia đình. Đáng mừng là nghề không chỉ được duy trì trong các gia đình mà còn có thêm hướng phát triển thông qua sáng tạo sản phẩm, mở rộng thị trường và tham gia chương trình OCOP.
Để tạo ra một lá vàng quỳ, người thợ phải trải qua 8 công đoạn chính cùng hàng chục công đoạn phụ. Từ những miếng vàng, bạc thật, người thợ tiến hành đập diệp, cắt thành những mảnh nhỏ, đặt vào giấy quỳ rồi dùng búa chuyên dụng đập hàng trăm nhát để kim loại dát mỏng. Một chỉ vàng qua bàn tay người thợ giỏi có thể tạo thành gần 1.000 lá vàng, với tổng diện tích hơn 1m².
Toàn bộ quy trình được thực hiện thủ công, đòi hỏi sự kiên trì, khéo léo và kinh nghiệm tích lũy qua nhiều thế hệ. Sản phẩm dát vàng, bạc quỳ Kiêu Kỵ không chỉ phục vụ thị trường trong nước mà còn được khách hàng tại Nhật Bản, châu Âu đánh giá cao.
Những mô hình trên cho thấy xây dựng nông thôn mới ở Gia Lâm không chỉ chú trọng hoàn thiện hạ tầng mà còn quan tâm bảo tồn chiều sâu văn hóa, phát triển kinh tế và nâng cao chất lượng đời sống cộng đồng.

Khai thác lợi thế, tạo đà phát triển
Theo Trưởng phòng Hạ tầng, nông nghiệp và môi trường xã Gia Lâm Nguyễn Văn Đoàn, nằm ở phía Đông Thủ đô, Gia Lâm có lợi thế kết nối với các tuyến giao thông huyết mạch như quốc lộ 5, cao tốc Hà Nội - Hải Phòng, đường sắt quốc gia và các trục giao thông qua cầu Thanh Trì, cầu Vĩnh Tuy, đường Cổ Linh. Hệ thống giao thông thuận lợi tạo điều kiện phát triển giao thương, công nghiệp, thương mại, dịch vụ và logistics.
Đặc biệt, quá trình đô thị hóa nhanh với sự hình thành, phát triển của các khu đô thị như Vinhomes Ocean Park, Masteri Waterfront, Handhome BlueStar, EuroWindow Twin Park và khu shophouse Metropolita đã góp phần thay đổi diện mạo địa phương, mở rộng không gian phát triển kinh tế - xã hội.
Những năm gần đây, cơ cấu kinh tế trên địa bàn xã có sự chuyển dịch rõ nét theo hướng công nghiệp - xây dựng và thương mại - dịch vụ. Trong đó, công nghiệp - xây dựng chiếm khoảng 80,14%; thương mại - dịch vụ chiếm 19,34%; nông, lâm nghiệp và thủy sản chỉ còn khoảng 0,52%. Toàn xã hiện có khoảng 2.755 doanh nghiệp và 5.625 hộ kinh doanh đang hoạt động; thu nhập bình quân đầu người đạt 10,508 triệu đồng/người/tháng.

Bên cạnh nghề dát vàng, bạc quỳ, làng nghề chế biến nông sản thôn Thuận Quang cũng là lợi thế của xã Gia Lâm. Cùng với chuyển dịch cơ cấu kinh tế, ngày càng nhiều lao động trẻ chuyển sang làm việc trong lĩnh vực công nghiệp, thương mại, dịch vụ, góp phần nâng cao thu nhập và chất lượng cuộc sống.
Trên cơ sở những lợi thế đó, xã Gia Lâm xác định Chương trình mục tiêu quốc gia xây dựng nông thôn mới là nhiệm vụ chính trị trọng tâm, xuyên suốt. Địa phương lấy người dân làm trung tâm, chủ thể và đối tượng trực tiếp thụ hưởng thành quả; gắn phát triển kinh tế với bảo đảm an sinh xã hội, bảo vệ môi trường, giữ vững an ninh trật tự và nâng cao đời sống vật chất, tinh thần của nhân dân.
Theo Phó Chủ tịch UBND xã Gia Lâm Mai Ngọc Sơn, sau khi thành phố Hà Nội ban hành Bộ tiêu chí xã nông thôn mới giai đoạn 2026-2030, địa phương đã rà soát các tiêu chí theo quy định. Qua đánh giá 10 tiêu chí với 47 chỉ tiêu, xã đều đáp ứng và cơ bản đáp ứng yêu cầu. Hiện Gia Lâm đang hoàn thiện hồ sơ trình thành phố đánh giá, công nhận đạt chuẩn nông thôn mới ngay trong năm 2026.
Cùng với đó, xã tiến hành rà soát các tiêu chí phát triển đô thị, chuẩn bị điều kiện cần thiết cho mục tiêu trở thành phường trong tương lai. Đây là định hướng phù hợp với xu thế phát triển và lợi thế sẵn có của địa phương, song cũng đặt ra yêu cầu hài hòa giữa đô thị hóa với bảo tồn bản sắc văn hóa, làng nghề truyền thống, bảo vệ môi trường và nâng cao chất lượng sống.
Với nền tảng đã được xây dựng, sự đồng thuận của nhân dân và quyết tâm của cấp ủy, chính quyền, Gia Lâm đang từng bước chuyển hóa lợi thế về vị trí, hạ tầng, kinh tế và văn hóa thành nguồn lực phát triển, tạo tiền đề xây dựng đô thị văn minh, hiện đại và bền vững.
Bài viết có sự phối hợp với Văn phòng Điều phối các Chương trình Mục tiêu quốc gia thành phố Hà Nội.
Nguyễn Mai- Ánh Dương