hanoimoi.vn

Pháp luật

Giao dịch dân sự: Cần rõ thông tin, chặt thỏa thuận

Duyên Đặng

Từ việc tìm mua nhà ở xã hội, chuyển nhượng đất đai đến vay mượn, góp vốn giữa người quen, các giao dịch dân sự luôn gắn trực tiếp với quyền lợi và tài sản của mỗi người.

Tuy nhiên, không ít giao dịch được xác lập khi thông tin về đối tác, tài sản và điều kiện thực hiện chưa được kiểm chứng đầy đủ. Có người mất hàng trăm triệu đồng vì tin vào lời hứa mua được nhà; có trường hợp mua bán đất chưa hoàn tất thủ tục sang tên, đến khi giải phóng mặt bằng lại phát sinh bất đồng. Vì vậy, hiểu biết pháp luật cần trở thành điểm tựa ngay từ khi xác lập giao dịch.

1057-202611181710481.jpg
Người dân cần kiểm tra kỹ thông tin pháp lý và các điều khoản thỏa thuận trước khi ký kết để hạn chế tranh chấp trong giao dịch dân sự. Ảnh minh họa

Khi sự tin tưởng không đi cùng hiểu biết pháp luật

Ngày 1-10-2026, tại buổi họp báo thông báo tình hình, kết quả các mặt công tác công an quý III-2026 của Bộ Công an, Công an thành phố Hà Nội thông tin về vụ lừa đảo liên quan đến dự án nhà ở xã hội CT3 Kim Chung (xã Thiên Lộc). Theo đó, cơ quan điều tra xác định có 152 người bị hại với tổng số tiền bị chiếm đoạt khoảng 64 tỷ đồng. Trước đó, ngày 12-9, Cơ quan Cảnh sát điều tra Công an thành phố đã khởi tố vụ án, khởi tố bị can và bắt tạm giam Phạm Thị Mai, Phan Thùy Linh để điều tra về hành vi “Lừa đảo chiếm đoạt tài sản”.

Hai bị can quảng cáo có “suất ngoại giao”, “suất nội bộ”, cam kết chắc chắn mua được căn hộ thông qua hợp đồng “tư vấn hồ sơ”, “đặt cọc giữ chỗ”. Tuy nhiên, cơ quan điều tra xác định các đối tượng không liên hệ, không đặt cọc với chủ đầu tư mà sử dụng số tiền nhận được vào mục đích cá nhân.

Không chỉ xuất phát từ hành vi lừa đảo, rủi ro trong giao dịch dân sự còn nảy sinh từ những thỏa thuận tưởng chừng đơn giản nhưng chưa hoàn tất thủ tục pháp lý. Tại thôn Nhuế (xã Thiên Lộc), trong quá trình giải phóng mặt bằng dự án Khu đô thị mới G8, Tổ hòa giải ghi nhận trường hợp đất đã mua bán nhưng chưa hoàn tất thủ tục sang tên Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất. Khi thực hiện bồi thường, hỗ trợ giải phóng mặt bằng, các bên phát sinh ý kiến khác nhau về quyền lợi.

Bà Phạm Thị Ngần, Bí thư Chi bộ, Tổ trưởng Tổ hòa giải thôn Nhuế cho biết, tổ hòa giải đã gặp gỡ, phân tích quá trình giao dịch và giải thích quy định để các bên tháo gỡ mâu thuẫn. Trong một trường hợp, bên mua tự nguyện hỗ trợ thêm cho bên bán. Việc giao tiền, nhận đất trên thực tế không thể thay thế thủ tục đăng ký biến động theo quy định.

Một vụ việc được ghi nhận tại xã Quốc Oai cho thấy những bất đồng có thể phát sinh từ các điều khoản đặt cọc chưa được cân nhắc đầy đủ. Theo thông tin báo chí phản ánh, trong một giao dịch chuyển nhượng đất vào cuối năm 2025, một phụ nữ nhận đặt cọc 350 triệu đồng để chuyển nhượng 300m² đất với giá 2,25 tỷ đồng kèm cam kết hoàn thiện thủ tục thừa kế, tách thửa trong một năm.

Trong quá trình thực hiện, bên mua cho rằng đất không đủ điều kiện tách thửa nên yêu cầu chuyển nhượng thêm 50m²; khi không được chấp thuận, người này gây sức ép, dọa khởi kiện và yêu cầu tổng cộng 1,75 tỷ đồng, gồm 350 triệu đồng tiền đặt cọc và 1,4 tỷ đồng phạt cọc.

Sau khi được luật sư Trịnh Văn Dũng tư vấn, người bán đối chiếu lại các điều khoản đã ký và trao đổi với bên mua trên cơ sở thỏa thuận ban đầu. Cuối cùng, bên mua chấp nhận tiếp tục thực hiện hợp đồng và thanh toán 1,9 tỷ đồng còn lại. Vụ việc được giải quyết bằng thương lượng, cho thấy, các bên cần làm rõ tình trạng pháp lý của đất, điều kiện tách thửa, trách nhiệm hoàn thiện hồ sơ và cách xử lý tiền đặt cọc ngay từ khi ký kết.

1057-202611181710482.jpg
Luật sư Trần Sỹ Tiến, Giám đốc Công ty Luật Hà Nội VDT (Đoàn Luật sư thành phố Hà Nội) tham gia tọa đàm phổ biến pháp luật. Ảnh: Đặng Duyên

Từ vụ lừa đảo đến những bất đồng trong giao dịch đất đai, người dân dễ rơi vào thế bất lợi khi thiếu thông tin và không xác định rõ quyền, nghĩa vụ của mình. Luật sư Trần Sỹ Tiến khuyến cáo, trước khi giao tiền hoặc ký hợp đồng, người dân cần kiểm tra tư cách chủ thể, thẩm quyền giao dịch và tình trạng pháp lý của tài sản, nhất là giấy tờ về quyền sử dụng đất, tình trạng thế chấp, kê biên, tranh chấp, quy hoạch và điều kiện chuyển nhượng. Các nội dung về giá trị giao dịch, thời hạn thực hiện, trách nhiệm hoàn thiện giấy tờ và chế tài khi vi phạm cũng cần được quy định rõ trong hợp đồng.

Đối với thỏa thuận đặt cọc và hợp đồng mua bán, người dân cần đọc kỹ, đối chiếu các điều khoản với nội dung đã thống nhất; nếu có điểm chưa phù hợp, cần trao đổi để chỉnh sửa trước khi ký. Trường hợp chưa hiểu rõ nội dung, nên tham khảo ý kiến chuyên gia pháp lý để bảo đảm quyền và lợi ích của mình.

Chủ động phòng ngừa từ mỗi giao dịch

Pháp luật tôn trọng sự tự nguyện trong giao dịch dân sự, nhưng một thỏa thuận chỉ có hiệu lực khi đáp ứng các điều kiện luật định. Theo Điều 117, Bộ luật Dân sự năm 2015, giao dịch dân sự có hiệu lực khi chủ thể tham gia có năng lực pháp luật dân sự, năng lực hành vi dân sự phù hợp với giao dịch được xác lập; các bên hoàn toàn tự nguyện; mục đích và nội dung giao dịch không vi phạm điều cấm của luật, không trái đạo đức xã hội. Hình thức giao dịch cũng phải tuân thủ quy định của pháp luật trong trường hợp luật có yêu cầu.

Với các giao dịch mua bán nhà ở, chuyển nhượng quyền sử dụng đất, người dân cần kiểm tra kỹ giấy tờ pháp lý của tài sản, tư cách người giao dịch và thực hiện đúng hình thức, trình tự, thủ tục theo quy định. Đối với thỏa thuận đặt cọc, Điều 328 Bộ luật Dân sự năm 2015 quy định về biện pháp bảo đảm nhằm giao kết hoặc thực hiện hợp đồng. Nghị quyết số 03/2026/NQ-HĐTP của Hội đồng Thẩm phán Tòa án nhân dân tối cao, có hiệu lực từ ngày 15-10-2026, đã hướng dẫn cụ thể về hình thức, hiệu lực và xử lý vi phạm trong tranh chấp đặt cọc.

Theo hướng dẫn này, thỏa thuận đặt cọc có thể được xác lập bằng lời nói, văn bản hoặc hành vi cụ thể, trừ trường hợp luật có quy định khác. Tuy nhiên, để hạn chế cách hiểu khác nhau, các bên nên lập văn bản, ghi rõ mục đích đặt cọc, số tiền, thời hạn, quyền và nghĩa vụ của mỗi bên, điều kiện để tiếp tục giao kết hoặc thực hiện hợp đồng và cách xử lý khoản tiền đặt cọc khi có vi phạm. Đặc biệt, cần phân biệt việc đặt cọc để bảo đảm giao kết hợp đồng với đặt cọc để bảo đảm thực hiện hợp đồng, bởi hậu quả pháp lý phát sinh có thể khác nhau.

Với các giao dịch vay mượn, góp vốn làm ăn, quan hệ quen biết không thể thay thế những thỏa thuận rõ ràng. Người dân nên lập văn bản, ghi cụ thể số tiền, mục đích sử dụng, thời hạn hoàn trả, lãi suất (nếu có) hoặc phương thức phân chia lợi ích; đồng thời lưu giữ chứng từ chuyển tiền, giấy biên nhận và nội dung trao đổi. Khi phát sinh tranh chấp, các bên cần tìm kiếm tư vấn pháp lý, lựa chọn cách giải quyết phù hợp, tránh tự ý thu giữ tài sản, đe dọa hoặc đưa thông tin cá nhân của người khác lên mạng xã hội.

Bà Vũ Thị Thanh Tú, Trưởng phòng Phổ biến, giáo dục pháp luật, Sở Tư pháp Hà Nội cho biết, công tác phổ biến, giáo dục pháp luật của Thành phố đang hướng mạnh về cơ sở, lấy người dân làm trung tâm, xuất phát từ những vấn đề thiết thực trong đời sống. Nội dung được chuyển tải cô đọng, dễ hiểu qua sách hỏi - đáp, sổ tay, tờ gấp, infographic, video và tình huống pháp lý giả định; đồng thời trên Trang thông tin điện tử Phổ biến, giáo dục pháp luật thành phố, hệ thống truyền thanh cơ sở và các nền tảng mạng xã hội. Người dân cũng cần chủ động tìm hiểu quy định liên quan đến giao dịch mình thực hiện từ các nguồn chính thống để bảo đảm an toàn pháp lý.

Theo bà Tú, với giao dịch đất đai, khoản 3 Điều 27 Luật Đất đai năm 2024 quy định hợp đồng chuyển nhượng, tặng cho, thế chấp, góp vốn bằng quyền sử dụng đất và tài sản gắn liền với đất bắt buộc phải được công chứng hoặc chứng thực, trừ một số trường hợp luật quy định khác.

Đối với người có nhu cầu mua nhà ở xã hội, nên liên hệ trực tiếp chính quyền địa phương để tìm hiểu thông tin, điều kiện và thủ tục, tránh bị các đối tượng lợi dụng, lừa đảo.

Một giao dịch dân sự an toàn cần được xây dựng trên cơ sở thông tin chính xác và thỏa thuận rõ ràng. Kiểm tra tài sản, xác minh người giao dịch, đọc kỹ điều khoản và lưu giữ chứng từ trước khi ký kết hoặc giao tiền là cách thiết thực để mỗi người bảo vệ tài sản, hạn chế tranh chấp pháp lý.

Duyên Đặng