hanoimoi.vn

Kinh tế

Gắn kết công nghiệp - năng lượng tạo động lực tăng trưởng mới

Thanh Hải

Sáng 18-11, Tạp chí Năng lượng mới (PetroTimes) đã tổ chức tọa đàm “Trung tâm công nghiệp - năng lượng quốc gia: Kiến tạo động lực tăng trưởng mới”.

1794974929410_1573747781408591154_5192454938154633450_c5523fa4ec2ce1d2915f91143f0f1c40.jpg
Các đại biểu tham gia tọa đàm. Ảnh: Thanh Hải

Không gian phát triển mới

Nghị quyết 70-NQ/TW của Bộ Chính trị về bảo đảm an ninh năng lượng quốc gia đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045 định hướng hình thành các trung tâm công nghiệp năng lượng quốc gia, tích hợp khí, LNG, điện, lọc, hóa dầu và năng lượng tái tạo tại các địa phương có lợi thế. Chủ trương này không chỉ nhằm bổ sung nguồn cung năng lượng mà còn hướng tới việc hình thành năng lực công nghiệp trong nước từ quá trình phát triển năng lượng.

Tại tọa đàm, Phó Tổng giám đốc Tổng công ty Lọc hóa dầu Việt Nam (BSR) Mai Tuấn Đạt cho biết, sau gần hai thập kỷ vận hành, Nhà máy Lọc dầu Dung Quất đã sản xuất hơn 103,5 triệu tấn sản phẩm, doanh thu hơn 1,8 triệu tỷ đồng, nộp ngân sách khoảng 245 nghìn tỷ đồng và đáp ứng hơn 30% nhu cầu xăng dầu cả nước.

“Đây là nền tảng để BSR chuyển từ vai trò doanh nghiệp sản xuất, cung ứng nhiên liệu sang doanh nghiệp hạt nhân, kết nối các chuỗi giá trị công nghiệp - năng lượng tại Dung Quất. Hiện doanh nghiệp có lợi thế về hệ thống cảng, kho chứa, đường ống, điện, hơi, nước và khoảng 67ha đất sạch liền kề nhà máy, sẵn sàng kết nối với các dự án hóa dầu, nhiên liệu hàng không bền vững (SAF), nhiên liệu tổng hợp và kho dự trữ dầu thô”, ông Mai Tuấn Đạt nói.

Trong khi đó, TS Dư Văn Toán, Viện Khoa học Khí tượng thủy văn, Môi trường và Biển (Bộ Nông nghiệp và Môi trường) cho rằng, phát triển các trung tâm công nghiệp - năng lượng tích hợp, đặc biệt trong lĩnh vực năng lượng tái tạo, là hướng đi có nhiều tiềm năng, giúp Việt Nam hình thành hệ sinh thái công nghiệp mới và nâng cao năng lực tham gia chuỗi cung ứng khu vực, quốc tế.

Như vậy, các nhà máy điện và khu công nghiệp phân bố riêng rẽ được tích hợp trong cùng một không gian. Trong đó, các nguồn điện tái tạo như điện gió trên bờ, điện gió ngoài khơi, điện mặt trời được kết nối trực tiếp với các khu sản xuất công nghiệp, cơ sở chế tạo thiết bị, cảng biển, logistics và hệ thống hạ tầng dùng chung.

Mô hình này không chỉ giúp tối ưu hóa việc cung ứng năng lượng mà còn tạo điều kiện hình thành hệ sinh thái cộng sinh giữa các ngành công nghiệp. Các nhà máy có thể sử dụng chung hạ tầng, tận dụng nhiệt thải, tái sử dụng nước và phát triển các chuỗi sản xuất liên kết.

Tại tọa đàm, Phó Trưởng Ban Nghiên cứu phát triển và Chuyển đổi số, Tổng công ty cổ phần Dịch vụ kỹ thuật dầu khí Việt Nam (PTSC) Dương Quốc Huân thông tin, công nghiệp chế tạo và dịch vụ kỹ thuật là nền tảng cốt lõi, đóng vai trò kết nối các cực phát triển trong trung tâm công nghiệp năng lượng quốc gia.

Trung tâm không chỉ tập trung vào các nhà máy điện, khí, lọc hóa dầu hay năng lượng tái tạo, mà gồm hệ sinh thái công nghiệp đủ mạnh để làm chủ các khâu thiết kế, chế tạo, lắp đặt, vận hành và bảo dưỡng công trình năng lượng.

Từ kinh nghiệm quốc tế tại Malaysia, Trung Đông, Qatar và Trung Quốc cho thấy, các trung tâm công nghiệp năng lượng thành công đều phát triển theo hướng tích hợp chuỗi giá trị, gắn các dự án năng lượng với công nghiệp chế tạo, dịch vụ kỹ thuật, logistics, cảng biển và hệ sinh thái nhà cung cấp; đồng thời có cơ chế thúc đẩy nội địa hóa để gia tăng giá trị kinh tế trong nước.

Tích hợp chuỗi giá trị

Đánh giá về mô hình trung tâm công nghiệp - năng lượng tích hợp, TS Nguyễn Quốc Thập, Chủ tịch Hội Dầu khí Việt Nam cho rằng, vấn đề đặt ra là các trung tâm phát huy thế mạnh theo đặc trưng lĩnh vực, đặc điểm địa lý, hậu cần. Tính cấp thiết của sự chuyển đổi này xuất phát từ mục tiêu tăng trưởng hai con số trong nhiều năm liên tiếp. Đây là thách thức rất lớn, đòi hỏi ngành năng lượng bảo đảm nguồn cung ổn định, liên tục, đồng thời đòi hỏi ngành công nghiệp tạo thêm giá trị để đóng góp vào tăng trưởng.

Có thể thấy một định hướng rõ ràng là hình thành các trung tâm công nghiệp, năng lượng có khả năng trở thành cực tăng trưởng của vùng, qua đó tạo động lực cho phát triển đất nước. Mỗi trung tâm cần được xây dựng từ thế mạnh riêng. Dung Quất có thể đi đầu với hạt nhân là công nghiệp lọc hóa dầu. Vũng Tàu có thế mạnh về cơ khí, dịch vụ kỹ thuật dầu khí và hậu cần cảng biển.

Ở Cà Mau, chuỗi khí - điện - đạm là nền tảng để phát triển các hoạt động công nghiệp và dịch vụ liên quan. Hiện nay, thành phố Hồ Chí Minh đang xây dựng hệ sinh thái công nghiệp theo hướng liên kết này. Hà Tĩnh, Thanh Hóa cũng đang đi theo hướng khai thác lợi thế công nghiệp gắn với vị trí địa lý và hạ tầng cảng biển.

Trong khi đó, Phó Viện trưởng Viện Năng lượng (Bộ Công Thương) Lê Việt Cường cho hay, Bộ Công Thương được Chính phủ giao triển khai quy hoạch điện và quy hoạch tổng thể năng lượng. Qua quá trình thực hiện, có thể thấy việc hình thành các trung tâm công nghiệp năng lượng cần được đặt trong bối cảnh phát triển mới của đất nước.

Ở góc độ quốc tế, xu hướng phát triển cũng đang có những thay đổi đáng chú ý. Nếu trước đây, các quốc gia có thể dựa vào thị trường toàn cầu để tìm kiếm và mua sắm nguồn cung, thì hiện nay nhiều nước đang chuyển sang tăng cường tự chủ chiến lược, đặc biệt đối với những ngành và chuỗi cung ứng thiết yếu. Điều đó cho thấy, xây dựng năng lực tự chủ trong chuỗi cung ứng năng lượng không chỉ xuất phát từ yêu cầu thực tiễn mà còn phù hợp với xu hướng chung của thế giới.

Trong mô hình gắn kết giữa công nghiệp và năng lượng, năng lượng có nhiệm vụ bảo đảm nguồn cung ổn định, đáp ứng nhu cầu phát triển công nghiệp; ngược lại, công nghiệp sẽ tạo thêm nhu cầu, thị trường và điều kiện để ngành năng lượng phát triển bền vững hơn.

Thanh Hải