Để Hà Nội trở thành một công trình nghệ thuật
Một tối Chủ nhật đầu tháng 11, từ du thuyền trên sông Moscow nhìn thành phố lung linh ánh đèn, tôi nghĩ về Hà Nội: Một Thủ đô không chỉ có những công trình đẹp, mà chính không gian đô thị, nhịp sống và con người cùng tạo nên một tác phẩm nghệ thuật sống động.

Buổi tối Chủ nhật đầu tháng 11, du thuyền rời bến bên khách sạn Radisson Collection, lặng lẽ trôi trên sông Moscow. Hai bờ hiện ra như một sân khấu khổng lồ: Những cây cầu rực sáng, các công trình kiến trúc soi bóng xuống nước, những dải ánh đèn lung linh giữa trời thu. Có khoảnh khắc, cảm giác không phải đang ngắm một thành phố, mà đang bước vào một tác phẩm nghệ thuật. Và giữa vẻ đẹp ấy, điều tôi nghĩ đến lại là Hà Nội.
Một thành phố đẹp không chỉ nhờ các công trình biểu tượng. Vẻ đẹp còn ở cách kiến trúc trò chuyện với dòng sông, ánh sáng nâng niu di sản, quảng trường đón bước chân người đi bộ, nghệ thuật hiện diện tự nhiên trong sinh hoạt. Khi tất cả hòa làm một, thành phố không chỉ là nơi cư trú, làm việc, đi qua. Đó là công trình nghệ thuật mà mỗi người dân vừa thưởng thức, vừa góp phần kiến tạo.
Hà Nội có đủ chất liệu để làm nên một tác phẩm như thế: Trầm tích nghìn năm Thăng Long, dáng cong mái đình, mặt hồ trong sương sớm, những con phố có ký ức, những làng nghề chứa đựng bàn tay tài hoa. Hà Nội còn có lớp nghệ sĩ trẻ, nhà thiết kế, kiến trúc sư và cộng đồng sáng tạo đang muốn kể câu chuyện Thủ đô bằng ngôn ngữ hôm nay. Điều cần thiết là để di sản và sáng tạo gặp nhau trong một tầm nhìn phát triển đô thị.
Những ngày này, Hà Nội đang cho thấy những tín hiệu đáng mừng. Lễ kỷ niệm 950 năm Quốc Tử Giám – Quốc học Việt Nam tại Văn Miếu – Quốc Tử Giám không chỉ nhắc nhớ truyền thống hiếu học, mà còn khơi dậy khát vọng trọng dụng hiền tài. Lễ hội Thiết kế Sáng tạo Hà Nội 2026, mang tinh thần “Thăng Long Kẻ Nghệ”, đang đưa sáng tạo đến với phố phường, chợ, công viên và không gian cộng đồng. Tối 24-11 tới, concert “Muôn sắc Việt Nam” sẽ kết nối nhiều thế hệ nghệ sĩ, đưa sắc màu văn hóa dân tộc đến gần công chúng trong Ngày Văn hóa Việt Nam.
Điều đáng quý ở những sự kiện ấy không chỉ là quy mô từng chương trình, mà là sự thay đổi cách nghĩ: văn hóa không phải phần trang trí bên ngoài đô thị, mà có thể trở thành linh hồn, sức sống và sức cạnh tranh của thành phố. Một cuộc triển lãm đánh thức không gian cũ; một buổi biểu diễn biến quảng trường thành nơi gặp gỡ; một thiết kế khiến người dân thêm yêu con phố của mình. Nhưng nếu cái đẹp chỉ đến trong vài ngày lễ hội rồi khép lại, chúng ta mới đi được nửa con đường.
Tương lai Hà Nội phải được nghĩ xa hơn những sự kiện. Hãy hình dung đôi bờ sông Hồng thành không gian văn hóa công cộng với lối đi bộ, sân khấu mở và tác phẩm nghệ thuật ngoài trời; ga đường sắt đô thị kể chuyện mỗi vùng đất; những bức tường cũ được hồi sinh bằng sáng tạo có chọn lọc; công viên có chỗ cho âm nhạc, hội họa và trẻ em khám phá. Một chiếc ghế đá đẹp, biển chỉ dẫn dễ hiểu, ánh sáng vừa đủ để tôn vinh kiến trúc, vỉa hè thông thoáng cũng là những nét vẽ trên bức tranh lớn của thành phố.
Muốn vậy, phải đưa tư duy thẩm mỹ và quyền tiếp cận văn hóa vào quy hoạch, kiến trúc, giao thông, môi trường, giáo dục và quản trị đô thị. Cần cơ chế để nghệ sĩ, nhà thiết kế, doanh nghiệp sáng tạo và người dân cùng kiến tạo không gian công cộng; để di sản được bảo vệ, không bị biến thành phông nền trang trí; để công trình mới có bản sắc, thay vì chỉ chạy theo chiều cao. Một thành phố nghệ thuật trước hết phải là thành phố đáng sống: xanh, sạch, an toàn, bao dung và thuận tiện cho mọi người.
Hà Nội không cần trở thành bản sao của Moscow hay bất kỳ đô thị nào. Vẻ đẹp Hà Nội phải lớn lên từ ký ức, tâm hồn và nhịp sống Hà Nội. Nếu biến những cuộc hội ngộ văn hóa hôm nay thành phương thức phát triển lâu dài, chúng ta sẽ có một Thủ đô mà nghệ thuật không chỉ trong bảo tàng, nhà hát hay những đêm concert, mà trên từng con đường, bên mỗi dòng sông, trong cả cách con người ứng xử với nhau.
Đêm ấy, ánh sáng Moscow còn đọng trên mặt nước khi du thuyền trở về bến. Trong suy nghĩ, một hình ảnh khác đang sáng lên: Hà Nội tương lai – nơi thành phố tự nó là một công trình nghệ thuật không bao giờ hoàn tất, bởi mỗi thế hệ, mỗi người dân đều có thể góp thêm một nét đẹp. Đó mới là khát vọng xứng đáng với Thủ đô nghìn năm văn hiến: không chỉ gìn giữ cái đẹp của quá khứ, mà còn không ngừng sáng tạo cái đẹp cho ngày mai.
PGS.TS Bùi Hoài Sơn