Điện ảnh tư nhân và nhịp cầu hiện thực hóa chính sách văn hóa đối ngoại
Trong bối cảnh Đảng, Nhà nước tiếp tục đổi mới công tác người Việt Nam ở nước ngoài, đẩy mạnh văn hóa đối ngoại và phát triển công nghiệp văn hóa, sự tham gia của doanh nghiệp tư nhân vào các dự án điện ảnh mang đề tài văn hóa dân tộc mở ra hướng kết nối mới. Dự án phim “Hành trình tìm nguồn cội” (Beyond the Broken Bridge) là một ví dụ.
Nối nhịp cầu gìn giữ bản sắc qua các thế hệ
Công tác người Việt Nam ở nước ngoài luôn được Đảng, Nhà nước xác định là bộ phận quan trọng của khối đại đoàn kết toàn dân tộc. Đặc biệt, Nghị quyết 23-NQ/TW ngày 2-8-2026 của Bộ Chính trị về công tác người Việt Nam ở nước ngoài đặt ra yêu cầu đổi mới tư duy, phát huy vai trò chủ thể của kiều bào, coi cộng đồng người Việt ở nước ngoài là nguồn lực chiến lược, là cầu nối và người đồng hành trong sự nghiệp xây dựng, phát triển đất nước. Việc gìn giữ tiếng Việt, bản sắc văn hóa và tăng cường gắn kết với quê hương là một trong những nhiệm vụ trọng tâm.
Đặt trong tinh thần đó, “Hành trình tìm nguồn cội” có điểm đáng chú ý khi câu chuyện về người Việt xa xứ không chỉ được kể từ góc nhìn trong nước, mà có sự tham gia trực tiếp của những người Việt sinh sống ở nước ngoài trong quá trình hình thành và triển khai dự án.

Ảnh: Yên Hưng
Chia sẻ tại buổi chung kết casting của bộ phim mới đây, Đại sứ Nguyễn Phú Bình, nguyên Thứ trưởng Bộ Ngoại giao, Chủ tịch Hội Liên lạc với người Việt Nam ở nước ngoài, bày tỏ vui mừng khi dự án được thực hiện bởi chính những người Việt Nam ở nước ngoài; đồng thời cũng ghi nhận sự hưởng ứng, hỗ trợ của các tổ chức, cá nhân trong nước đối với ê-kíp.
Theo ông, nếu thông thường người trong nước nhìn về cộng đồng kiều bào thì với bộ phim này, những người sống xa quê trực tiếp tham gia làm phim, qua đó có thể chuyển tải gần gũi hơn những cảm xúc, trải nghiệm về nỗi nhớ quê hương và mong muốn gắn bó với đất nước. Kiều bào không chỉ là đối tượng để vận động mà là những người đồng hành cùng đất nước.
Khi cộng đồng người Việt ở nước ngoài trở thành chủ thể sáng tạo và kể câu chuyện của chính mình, hoạt động văn hóa có thêm khả năng kết nối tự nhiên, nhất là với thế hệ trẻ sinh ra và lớn lên trong môi trường đa văn hóa. Đây cũng là một thách thức của công tác văn hóa đối với kiều bào: Làm sao duy trì sự gắn bó với tiếng Việt, văn hóa và cội nguồn qua nhiều thế hệ. Mối liên hệ với quê hương không chỉ được bồi đắp qua những chuyến trở về, mà còn từ ngôn ngữ, ký ức gia đình và sự thấu hiểu giữa các thế hệ.
Bộ phim khai thác câu chuyện Đan, một người trẻ trưởng thành giữa hai nền văn hóa trở về Việt Nam tìm hiểu quá khứ gia đình. Những cuộc gặp gỡ trên quê hương khiến nhân vật đối diện với khoảng cách thế hệ, những tổn thương chưa được hóa giải và câu hỏi về nơi mình thực sự thuộc về. Câu chuyện này có thể tạo sự đồng cảm với những người trẻ có trải nghiệm tương đồng, đồng thời giúp khán giả trong nước hiểu hơn về đời sống tinh thần của cộng đồng người Việt xa xứ.
PGS.TS Nguyễn Lân Trung, Chủ tịch Hội Ngôn ngữ học Việt Nam, Chủ tịch Hội Hữu nghị Việt - Pháp tại Hà Nội kỳ vọng tác phẩm tạo cơ hội để người Việt Nam trong và ngoài nước hiểu nhau hơn, khơi gợi tình cảm gia đình, tình yêu quê hương và giúp thế hệ trẻ ở nước ngoài thêm yêu tiếng Việt, trân trọng những giá trị văn hóa được trao truyền từ gia đình.
Với khả năng chuyển tải thông điệp qua nhân vật, tình huống và cảm xúc, điện ảnh có thể bổ sung phương thức đưa các giá trị văn hóa đến gần hơn với cộng đồng người Việt ở nước ngoài. Tuy nhiên, sức lan tỏa của tác phẩm không chỉ nằm ở đề tài mà còn phụ thuộc vào chất lượng nghệ thuật và cách kể chuyện có sức thuyết phục.

Mở rộng không gian cho doanh nghiệp sáng tạo
Cùng với yêu cầu phát huy nguồn lực kiều bào, phát triển công nghiệp văn hóa và văn hóa đối ngoại cũng mở ra không gian cho sự tham gia của khu vực tư nhân. Chiến lược phát triển các ngành công nghiệp văn hóa Việt Nam đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045 xác định điện ảnh là một trong những lĩnh vực trọng tâm; trong khi Chiến lược văn hóa đối ngoại đặt mục tiêu quảng bá hình ảnh đất nước, con người, văn hóa Việt Nam, mở rộng giao lưu và hợp tác quốc tế.
Trong quá trình đó, doanh nghiệp tư nhân không chỉ là chủ thể đầu tư, sản xuất mà còn có thể kết nối nghệ sĩ, chuyên gia, đối tác quốc tế và cộng đồng người Việt Nam ở nước ngoài, góp phần hình thành những sản phẩm văn hóa có khả năng tiếp cận công chúng rộng rãi.
Định hướng này cũng được cụ thể hóa tại Hà Nội thông qua Nghị quyết 09-NQ/TU ngày 22-2-2022 của Thành ủy về phát triển công nghiệp văn hóa trên địa bàn Thủ đô, với mục tiêu xây dựng các sản phẩm văn hóa có chất lượng, thương hiệu, mở rộng thị trường, gắn với du lịch và xuất khẩu. Là thành viên Mạng lưới các Thành phố Sáng tạo của UNESCO, Hà Nội có lợi thế về di sản, nguồn nhân lực sáng tạo và mạng lưới giao lưu quốc tế để thúc đẩy kết nối, huy động các nguồn lực văn hóa.
Trong bối cảnh đó, việc dự án “Hành trình tìm nguồn cội” tổ chức các nhóm cố vấn về quản lý, chuyên môn và xúc tiến thương mại Việt Nam - châu Âu cho thấy một cách tiếp cận huy động nguồn lực đa ngành, mở rộng hợp tác trong quá trình phát triển sản phẩm điện ảnh.
Về chất lượng sản phẩm, NSND Lệ Ngọc, Chủ tịch Hội đồng Cố vấn chuyên môn, cho rằng bộ phim cần dung hòa sự tự nhiên, mộc mạc trong diễn xuất với chiều sâu và tính chuyên nghiệp. Theo bà, đây là yếu tố quan trọng để câu chuyện giữ được sự chân thực, tinh tế và tạo đồng cảm với khán giả trong nước, quốc tế. Điều đó cũng cho thấy, bản sắc văn hóa không chỉ nằm ở đề tài mà phải được thể hiện thuyết phục qua nhân vật, ngôn ngữ và chất lượng nghệ thuật.
Tuy nhiên, để một dự án điện ảnh tư nhân đi từ ý tưởng đến sản phẩm có khả năng tiếp cận thị trường quốc tế, doanh nghiệp phải giải quyết nhiều vấn đề về vốn, nhân lực, bản quyền, sản xuất và phát hành…
Luật Điện ảnh năm 2022 cùng các chiến lược phát triển văn hóa, công nghiệp văn hóa đã tạo khuôn khổ cho hoạt động điện ảnh, trong đó có sự tham gia của các thành phần kinh tế và hợp tác quốc tế. Vấn đề đặt ra là tiếp tục cụ thể hóa các chủ trương này bằng môi trường thuận lợi hơn cho doanh nghiệp sáng tạo, từ huy động nguồn lực, kết nối đối tác đến xúc tiến, quảng bá tác phẩm tại thị trường nước ngoài.
Từ “Hành trình tìm nguồn cội”, có thể thấy điện ảnh là một phương thức kết nối văn hóa giữa kiều bào với quê hương, đưa những giá trị văn hóa Việt Nam đến gần hơn với công chúng quốc tế. Để những dự án như vậy được triển khai hiệu quả, bên cạnh nỗ lực của doanh nghiệp cần có sự đồng hành và hỗ trợ thiết thực từ các cơ chế, chính sách.
Khắc Kiên - Thảo Hương