Hà Nội: Cần cơ chế xử lý đất dư thừa tại các dự án khẩn cấp

Việc điều chuyển nguồn đất này vẫn gặp vướng mắc về cơ chế quản lý và nghĩa vụ tài chính. Giải quyết bài toán không chỉ để tránh lãng phí tài nguyên mà còn góp phần tiết kiệm ngân sách, đẩy nhanh tiến độ các công trình.

Đất thừa nơi này, công trình khác đang cần

Theo báo cáo của Ban Quản lý dự án đầu tư xây dựng công trình hạ tầng kỹ thuật và nông nghiệp thành phố Hà Nội (Ban Quản lý dự án), 5 hồ điều hòa, gồm: Thụy Phương 2, Phú Đô, Mễ Trì (Đồng Bông 2), Yên Nghĩa 1 và Yên Nghĩa 2 đã phát sinh khoảng 3,52 triệu mét khối đất cấp 2, có thể tận dụng làm vật liệu san lấp. Trong số này, Ban Quản lý dự án đã điều phối khoảng 2,42 triệu mét khối cho các dự án đầu tư công có nhu cầu trên địa bàn thành phố.

Hiện còn khoảng 1,1 triệu mét khối đất vẫn nằm tại các bãi tạm trữ, trong đó có hơn 721.972m³ tại khu đất dự án Công viên văn hóa - vui chơi, giải trí, thể thao Hà Đông; 363.500m³ tại hành lang dự trữ xây dựng đường sắt quốc gia sát đường Vành đai 4 và hơn 19.200m³ tại Khu đô thị thể thao Olympic. Ngoài ra còn khoảng 1,36 triệu mét khối đất hai hồ điều hòa Chèm và Liên Mạc 1 đang triển khai…

Như vậy, tổng khối lượng đất cần có phương án xử lý lên tới khoảng 2,46 triệu mét khối. Nếu không sớm tìm được đầu ra, các bãi tập kết tạm sẽ tiếp tục chịu áp lực, trong khi thành phố vẫn phải tính toán nguồn vật liệu phục vụ những dự án mới.

Ông Lê Ngọc Anh, Trưởng phòng Kế hoạch tổng hợp (Ban Quản lý dự án đầu tư xây dựng công trình hạ tầng kỹ thuật và nông nghiệp thành phố Hà Nội) cho biết, nhu cầu sử dụng đất san lấp trên địa bàn thành phố là rất lớn.

Đến nay, đã có một số đơn vị gửi văn bản xin tiếp nhận số đất này để san lấp mặt bằng. Trong đó, Ban Quản lý dự án đầu tư xây dựng công trình dân dụng thành phố Hà Nội triển khai dự án đường Vành đai 3,5 cần khoảng 39.000m³.

Ở cấp cơ sở, xã Hòa Phú cũng đăng ký nhu cầu tiếp nhận 50.000m³ đất dôi dư để triển khai 3 công trình: Xây dựng hạ tầng kỹ thuật khu đấu giá quyền sử dụng đất; cải tạo, nâng cấp Trung tâm dịch vụ tổng hợp xã; xây dựng hạ tầng kỹ thuật khu đất tại ngã ba tỉnh lộ 429 đi cầu Hạ Dục.

Theo UBND xã Hòa Phú, việc tiếp nhận nguồn đất dôi dư sẽ giúp địa phương tiết kiệm ngân sách và bảo đảm tiến độ các công trình.

Những con số trên cho thấy, nhu cầu và nguồn cung đã xuất hiện đồng thời, vấn đề nằm ở việc kết nối hai phía. Sự chậm trễ trong điều phối đồng nghĩa với nguy cơ phát sinh thêm chi phí vận chuyển, lưu giữ và tổ chức mặt bằng.

Gỡ vướng cơ chế

Một trong những nguyên nhân khiến việc điều chuyển đất đào chưa đáp ứng yêu cầu là vướng mắc trong cơ chế quản lý, xử lý tài sản công. Đất đào phát sinh từ các dự án đầu tư công không đơn thuần là vật liệu xây dựng thông thường. Việc tiếp nhận, điều chuyển, xác định giá trị và thực hiện nghĩa vụ tài chính phải tuân thủ quy định, bảo đảm công khai, minh bạch, tránh thất thoát ngân sách Nhà nước.

Theo chỉ đạo của UBND thành phố tại các Văn bản số 951/UBND-NNMT ngày 7-3-2026 và số 2740/UBND-NNMT ngày 12-6-2026, nguồn đất đào từ các dự án của thành phố được ưu tiên sử dụng cho các dự án đầu tư công, tiếp đến là dự án BT và các điểm tập kết tạm được cấp có thẩm quyền chấp thuận. Với khối lượng còn lại, thành phố xem xét điều chuyển cho các dự án trọng điểm, quy mô lớn sử dụng vốn ngoài ngân sách, đồng thời yêu cầu thực hiện nghĩa vụ tài chính theo quy định.

Phó Giám đốc Ban Quản lý dự án đầu tư xây dựng công trình hạ tầng kỹ thuật và nông nghiệp thành phố Hà Nội Trần Văn Tiến cho biết, chủ trương đã có, nguồn đất cũng được thống kê, nhưng khi triển khai cụ thể vẫn phát sinh những vấn đề cần hướng dẫn rõ về trình tự, thủ tục và thẩm quyền.

Trường hợp Học viện Y - Dược học cổ truyền Việt Nam đề nghị tiếp nhận khoảng 561.162m³ đất đào để san lấp mặt bằng dự án xây mới cơ sở 2 tại xã Kiều Phú là một ví dụ. Công trình dự kiến hoàn thành trong tháng 5-2027, với nguồn đất có thể lấy từ các bãi tập kết tại Công viên văn hóa - vui chơi, giải trí, thể thao Hà Đông và khu đất hành lang đường Vành đai 4.

Tuy nhiên, dự án gồm hai thành phần sử dụng nguồn vốn khác nhau. Trong đó, dự án thành phần 1 sử dụng vốn đầu tư công theo quyết định của Bộ Y tế, không thuộc dự án do thành phố Hà Nội quyết định đầu tư; dự án thành phần 2 sử dụng vốn ODA do doanh nghiệp nước ngoài làm tổng thầu.

Vì vậy, việc chuyển giao đất từ nguồn do thành phố quản lý sang dự án thuộc thẩm quyền quyết định đầu tư của Trung ương đặt ra những vướng mắc về thủ tục, thẩm quyền và nghĩa vụ tài chính. Ban Quản lý dự án đã đề nghị Sở Tài chính chủ trì, phối hợp với các cơ quan liên quan hướng dẫn cơ chế điều chuyển, xác định giá trị đất đào và phương thức thu, nộp ngân sách, trong đó làm rõ cách áp dụng đối với dự án sử dụng vốn đầu tư công và vốn ODA.

Nếu thiếu hướng dẫn thống nhất, đơn vị quản lý nguồn đất khó chủ động bàn giao, trong khi chủ đầu tư có nhu cầu cũng không thể tiếp nhận đúng tiến độ.

Theo danh mục tài sản công đề nghị xử lý kèm báo cáo của Ban Quản lý dự án, khối lượng 2,46 triệu mét khối đất được định giá khoảng 184 tỷ đồng, tương ứng đơn giá 74.800 đồng/m³. Phương án đề xuất là bán đấu giá. Tuy nhiên, bên cạnh yêu cầu tuân thủ quy định về quản lý tài sản công, thành phố cần xem xét đầy đủ khả năng điều phối, tận dụng nguồn vật liệu cho những công trình có nhu cầu thực tế, tránh để thủ tục kéo dài làm phát sinh chi phí xã hội.

Hà Nội đang triển khai nhiều dự án hạ tầng, giao thông, chỉnh trang đô thị và công trình dân sinh, kéo theo nhu cầu lớn về vật liệu san lấp. Không thể để nơi thừa đất phải lo chỗ chứa, trong khi nơi cần lại phải chật vật tìm nguồn cung.

Xử lý nguồn đất đào này không chỉ là giải pháp xử lý vật liệu dư thừa mà còn góp phần quản lý hiệu quả tài sản công. Thành phố cần sớm hoàn thiện cơ chế, xác định rõ đầu mối điều phối và trách nhiệm từng cơ quan, bảo đảm quy trình bàn giao thông suốt, đưa nguồn lực sẵn có đến đúng công trình, đúng thời điểm.