Hoàn thiện hệ sinh thái đổi mới sáng tạo cho Hà Nội
Từ những công trình công nghệ số quy mô lớn đến các cơ chế, chính sách đặc thù của Luật Thủ đô năm 2026, Hà Nội đang từng bước kiến tạo hệ sinh thái đổi mới sáng tạo với sự kết nối giữa Nhà nước, nhà khoa học, doanh nghiệp và nhà đầu tư.
Đây được kỳ vọng là nền tảng quan trọng để Thủ đô phát triển kinh tế số, làm chủ công nghệ chiến lược, nâng cao năng suất và năng lực cạnh tranh trong giai đoạn mới.
Từ những không gian công nghệ mới
Trung tuần tháng 10 vừa qua, Tập đoàn FPT đã khởi công Tòa nhà Công nghệ số 01, hạng mục đầu tiên thuộc dự án Khu đô thị Công viên công nghệ số FPT tại phường Phú Diễn và phường Tây Tựu. Với tổng mức đầu tư khoảng 1.311 tỷ đồng, công trình được thiết kế gồm 7 tầng nổi, 1 tầng hầm và 1 tum, tổng diện tích sàn xây dựng khoảng 69.831,5m², đáp ứng nhu cầu làm việc của khoảng 6.000 chuyên gia công nghệ số và lao động phụ trợ.

Không đơn thuần là một công trình văn phòng, Tòa nhà Công nghệ số 01 được định hướng trở thành không gian nghiên cứu, thử nghiệm và phát triển công nghệ, nơi các kỹ sư, chuyên gia, sinh viên, nhà khoa học và doanh nghiệp cùng tham gia giải quyết những bài toán thực tiễn. Các lĩnh vực trí tuệ nhân tạo (AI), dữ liệu, bán dẫn, công nghệ lượng tử, thiết bị bay không người lái (UAV) và những công nghệ chiến lược mới được xác định là trọng tâm hoạt động.
Công trình hướng tới mô hình tòa nhà xanh, thông minh, tiết kiệm năng lượng, dự kiến hoàn thành trong quý IV-2027. Đây là bước triển khai cụ thể cam kết phát triển Khu đô thị Công viên công nghệ số FPT, dự án có tổng vốn đầu tư dự kiến khoảng 86.041 tỷ đồng, tiến độ thực hiện từ năm 2026 đến năm 2031.
Phát biểu tại lễ khởi công, Phó Chủ tịch UBND thành phố Hà Nội Trương Việt Dũng nhấn mạnh, Hà Nội đang phấn đấu đến năm 2030, kinh tế số đóng góp ít nhất 40% GRDP. Để hiện thực hóa mục tiêu này, Thủ đô cần những doanh nghiệp công nghệ đủ mạnh để đưa sản phẩm phần mềm, trí tuệ nhân tạo và các giải pháp số ra thị trường thế giới. Quan trọng hơn, công nghệ do doanh nghiệp phát triển phải được ứng dụng vào nhà máy, bệnh viện, trường học, ngân hàng, hệ thống logistics và hoạt động quản trị đô thị.
Phó Chủ tịch UBND thành phố Trương Việt Dũng kỳ vọng khu vực này sẽ trở thành nơi sản sinh và lan tỏa công nghệ, tạo sức hút đối với đội ngũ kỹ sư, chuyên gia, nhà khoa học và cộng đồng doanh nghiệp. Khi các nguồn lực cùng hội tụ, giá trị của dự án không chỉ nằm trong phạm vi công trình mà còn có thể lan tỏa đến các ngành kinh tế và đời sống xã hội.
Tổng Giám đốc Tập đoàn FPT Nguyễn Văn Khoa cho biết, doanh nghiệp sẽ kết nối nguồn lực quốc tế, trường đại học, viện nghiên cứu, doanh nghiệp và cộng đồng khởi nghiệp trong nước, quốc tế để xây dựng môi trường hợp tác thực chất về nghiên cứu, đào tạo và phát triển công nghệ. Định hướng này cho thấy vai trò của doanh nghiệp không chỉ là đầu tư hạ tầng mà còn là chủ thể tham gia kiến tạo hệ sinh thái, kết nối tri thức với sản xuất và thị trường.
Thực tế, Hà Nội đã có những nền tảng quan trọng để phát triển hệ sinh thái đổi mới sáng tạo. Theo đó, Thủ đô tập trung hơn 70% tổ chức khoa học và công nghệ, trường đại học, viện nghiên cứu của cả nước; 82% phòng thí nghiệm, trong đó có 14 phòng thí nghiệm trọng điểm quốc gia; hơn 65% nhà khoa học đầu ngành đang sinh sống và làm việc tại đây. Hà Nội cũng có hơn 1.000 doanh nghiệp khởi nghiệp đổi mới sáng tạo, chiếm hơn 26% số doanh nghiệp khởi nghiệp đổi mới sáng tạo cả nước.
Đây là nguồn lực lớn để hình thành mạng lưới nghiên cứu, phát triển và ứng dụng công nghệ. Tuy nhiên, tiềm năng chưa đồng nghĩa với một hệ sinh thái vận hành hiệu quả. Việc kết nối giữa viện nghiên cứu, trường đại học với doanh nghiệp còn hạn chế; thương mại hóa kết quả nghiên cứu chưa tương xứng với năng lực khoa học; nguồn vốn đầu tư, hạ tầng dùng chung và các tổ chức hỗ trợ khởi nghiệp vẫn cần được tăng cường.
Luật Thủ đô mở đường cho những cơ chế đột phá
Nhận diện rõ yêu cầu đó, Luật Thủ đô năm 2026 đã dành Chương V với những quy định quan trọng về phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số. Trong đó, Điều 18 trao cho HĐND thành phố thẩm quyền quy định các cơ chế, chính sách phù hợp với điều kiện phát triển của Thủ đô; đồng thời xác lập yêu cầu tích hợp khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số trong hoạch định chính sách, quản lý nhà nước và phát triển các ngành, lĩnh vực kinh tế - xã hội.

Điểm đáng chú ý là Luật không chỉ đặt ra yêu cầu đầu tư cho nghiên cứu mà còn hướng tới giải quyết những vấn đề lớn của thành phố, thu hút và trọng dụng nhân lực chất lượng cao, ưu tiên thử nghiệm có kiểm soát đối với công nghệ và mô hình mới. Cùng với đó là cách tiếp cận quản trị rủi ro, tạo không gian cho sáng tạo nhưng vẫn bảo đảm yêu cầu quản lý nhà nước.
Một trong những cơ chế có ý nghĩa thiết thực là việc thành lập Quỹ phát triển khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo của thành phố; Quỹ đầu tư mạo hiểm có sử dụng ngân sách thành phố để đầu tư cho khởi nghiệp sáng tạo và hỗ trợ hệ sinh thái khởi nghiệp. Đáng chú ý, việc quản lý, sử dụng nguồn vốn của Quỹ đầu tư mạo hiểm được thực hiện theo nguyên tắc thị trường, chấp nhận rủi ro, bảo đảm công khai, minh bạch và hiệu quả.
Quy định này mở ra hướng tiếp cận mới trong huy động và phân bổ nguồn lực. Đối với doanh nghiệp khởi nghiệp công nghệ, khó khăn không chỉ nằm ở ý tưởng, năng lực nghiên cứu mà còn ở khả năng tiếp cận vốn trong giai đoạn đầu, khi sản phẩm chưa được thương mại hóa và rủi ro đầu tư còn cao. Một cơ chế đầu tư mạo hiểm phù hợp sẽ góp phần khơi thông dòng vốn, chia sẻ rủi ro và tạo điều kiện để những ý tưởng có triển vọng được phát triển thành sản phẩm, dịch vụ cụ thể.
Luật cũng quy định cơ chế khoán chi đối với nhiệm vụ khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo sử dụng ngân sách thành phố; cho phép huy động nguồn lực tài trợ, hỗ trợ, hợp tác công - tư và các hình thức hợp tác khác. Việc áp dụng quy trình chỉ định thầu rút gọn trong lựa chọn đơn vị cung cấp hàng hóa, dịch vụ phục vụ nhiệm vụ khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo cũng góp phần rút ngắn thời gian triển khai, đáp ứng đặc thù của hoạt động nghiên cứu và phát triển.
Đặc biệt, quy định cho phép tính khoản chi nghiên cứu và phát triển của doanh nghiệp, tổ chức, đơn vị sự nghiệp vào chi phí được trừ khi xác định thu nhập chịu thuế với mức bằng 200% chi phí thực tế (với điều kiện sau khi áp dụng mức chi bổ sung, đơn vị không bị lỗ) là chính sách khuyến khích đáng chú ý. Cơ chế này thể hiện định hướng chia sẻ nguồn lực, khuyến khích doanh nghiệp đầu tư dài hạn cho nghiên cứu, phát triển công nghệ và đổi mới quy trình sản xuất.
Bên cạnh Điều 18, Điều 26 của Luật Thủ đô năm 2026 tạo thêm động lực thu hút đầu tư vào các lĩnh vực công nghệ cao, công nghệ thông tin, công nghệ số, đổi mới sáng tạo và khởi nghiệp đổi mới sáng tạo. Các dự án thuộc diện được hưởng ưu đãi có thể được miễn tiền thuê đất, thuê mặt nước trong 10 năm, giảm 50% cho thời gian còn lại; thu nhập từ thực hiện dự án được áp dụng thuế suất thuế thu nhập doanh nghiệp 5%, miễn thuế trong 4 năm và giảm 50% số thuế phải nộp trong 9 năm tiếp theo.
Đối với doanh nghiệp khởi nghiệp sáng tạo trong lĩnh vực khoa học và công nghệ của Thủ đô, Luật còn quy định miễn thuế thu nhập doanh nghiệp trong 5 năm đối với thu nhập từ hoạt động khởi nghiệp sáng tạo; miễn thuế thu nhập cá nhân, thuế thu nhập doanh nghiệp đối với thu nhập từ chuyển nhượng vốn góp, quyền góp vốn vào doanh nghiệp khởi nghiệp sáng tạo trên địa bàn thành phố.
Các chuyên gia, nhà khoa học, người có tài năng đặc biệt và cá nhân khởi nghiệp sáng tạo làm việc tại những tổ chức thuộc diện quy định cũng được hưởng chính sách miễn thuế thu nhập cá nhân trong thời hạn 5 năm đối với thu nhập từ tiền lương, tiền công.
Những ưu đãi này không chỉ hướng tới thu hút doanh nghiệp mà còn tạo sức hấp dẫn đối với nguồn nhân lực chất lượng cao, các nhà đầu tư và tổ chức hỗ trợ khởi nghiệp. Qua đó, Hà Nội có thêm điều kiện hình thành chuỗi liên kết từ nghiên cứu, thử nghiệm, đầu tư, sản xuất đến thương mại hóa sản phẩm công nghệ.
Từ Tòa nhà Công nghệ số 01 của FPT đến những cơ chế đột phá trong Luật Thủ đô năm 2026, Hà Nội đang từng bước chuyển từ lợi thế tập trung nguồn lực khoa học, công nghệ sang khả năng tổ chức, kết nối và khai thác hiệu quả các nguồn lực đó. Khi Nhà nước kiến tạo thể chế, nhà khoa học tạo ra tri thức, doanh nghiệp đưa công nghệ vào sản xuất và nhà đầu tư đồng hành về nguồn vốn, hệ sinh thái đổi mới sáng tạo sẽ có điều kiện phát triển thực chất. Đây cũng là nền tảng để Hà Nội hiện thực hóa mục tiêu trở thành trung tâm lớn về khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo, tạo động lực tăng trưởng mới, bền vững cho Thủ đô.
Việc UBND thành phố Hà Nội ban hành các quyết định cho phép thử nghiệm có kiểm soát là bước đi quan trọng, đánh dấu sự chuyển biến từ việc xây dựng cơ chế, chính sách sang tổ chức triển khai trong thực tiễn. Qua đó, thể hiện quyết tâm của thành phố trong việc tạo môi trường thuận lợi cho đổi mới sáng tạo, đưa các công nghệ, sản phẩm và mô hình mới vào kiểm chứng thực tế, đồng thời bảo đảm yêu cầu quản lý nhà nước và kiểm soát rủi ro.
Cơ chế này được triển khai trên cơ sở Luật Thủ đô năm 2026 và Nghị quyết số 26/2026/NQ-HĐND ngày 2-6-2026 của HĐND thành phố quy định về thử nghiệm có kiểm soát tại Hà Nội. Theo đó, các công nghệ, sản phẩm, dịch vụ, quy trình và mô hình kinh doanh mới có thể được xem xét cho phép thử nghiệm trong phạm vi, thời gian và điều kiện xác định, với cơ chế theo dõi, giám sát và đánh giá phù hợp.
Ý nghĩa quan trọng nhất của cơ chế này là tạo điều kiện để đổi mới sáng tạo được kiểm chứng bằng thực tiễn, thay vì chỉ dừng lại ở ý tưởng, nghiên cứu hoặc thử nghiệm trong phòng thí nghiệm.Phó Giám đốc Sở Khoa học và Công nghệ Hà Nội Nguyễn Tố Quyên
Hồng Thái