Đất nông, lâm trường sau bàn giao: Tạo sinh kế bền vững cho người dân

Tháo gỡ những tồn tại kéo dài

Gần 30 năm chuyển đến nơi ở mới, nhiều hộ dân tại thôn Long Thành, xã Suối Hai vẫn mong mỏi được giải quyết những vướng mắc về đất đai. Cuộc sống đã dần ổn định, nhà cửa được xây dựng, đất sản xuất được khai thác, nhưng việc chưa hoàn thiện thủ tục pháp lý khiến người dân gặp không ít khó khăn trong quá trình sử dụng đất và phát triển kinh tế gia đình.

Ông Tạ Văn Quang, người dân thôn Long Thành cho biết, khi các hộ dân từ xã Tân Đức chuyển đến năm 1998, việc bố trí đất chủ yếu được thực hiện ngoài thực địa, chưa có đầy đủ giấy tờ về quyền sử dụng đất. Sau nhiều năm sinh sống, sản xuất, người dân vẫn chờ đợi được cấp giấy chứng nhận. Theo ông Tạ Văn Quang, nếu những vướng mắc được giải quyết, các hộ gia đình sẽthuận lợi hơn trong tiếp cận vốn, đầu tư sản xuất và thực hiện các quyền liên quan đến đất đai.

Cùng chung nguyện vọng, bà Trương Thị Kim Thịnh, ở thôn Long Thành mong muốn các cơ quan chức năng sớm tháo gỡ những tồn tại kéo dài. Gia đình bà sẵn sàng thực hiện thủ tục và nghĩa vụ tài chính theo quy định để được xem xét cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất.

Câu chuyện của những hộ dân ở Suối Hai phản ánh một thực tế trong quản lý đất có nguồn gốc nông, lâm trường: Đất đã được người dân sử dụng ổn định qua nhiều năm nhưng việc giao đất, xác định nguồn gốc và hoàn thiện hồ sơ pháp lý chưa được giải quyết dứt điểm. Đây cũng là một trong những vấn đề Hà Nội đang tập trung tháo gỡ.

Theo thông tin từ Sở Nông nghiệp và Môi trường Hà Nội, tính đến hết tháng 10-2026 qua rà soát tại 23 xã, phường, tổng diện tích đất có nguồn gốc nông, lâm trường và các loại đất liên quan là 10.973,63ha. Trong đó, đất có nguồn gốc từ các nông, lâm trường là 8.563,41ha; đất có nguồn gốc là đất rừng, trạm, trại, cơ sở nghiên cứu khoa học là 2.410,22ha. Trên cơ sở rà soát, các địa phương và đơn vị đang sử dụng đất đề xuất bàn giao khoảng 7.367,51ha về địa phương quản lý. Đây mới là diện tích đề xuất bàn giao, cần tiếp tục hoàn thiện các thủ tục theo quy định.

Ba địa phương có diện tích đất thuộc phạm vi rà soát lớn nhất là xã Suối Hai với 2.381,87ha, xã Yên Bài với 1.262,22ha và xã Đoài Phương với 1.112,04ha. Tổng diện tích tại ba xã là 4.756,13ha, chiếm 43,34% diện tích được rà soát trên toàn thành phố.

Chủ tịch UBND xã Suối Hai Nguyễn Ngọc Mạnh cho biết, việc bố trí đất cho các hộ di dân trước đây chưa hoàn thiện đầy đủ trình tự thu hồi, giao đất theo quy định. Vì vậy, để giải quyết dứt điểm cần có sự phối hợp của các đơn vị đang quản lý đất cùng cơ quan chuyên môn và quyết định của cấp có thẩm quyền. Chính quyền xã sẽ tiếp tục báo cáo, đề xuất hướng xử lý, bảo đảm quyền lợi hợp pháp, chính đáng của người dân.

Không chỉ tại Suối Hai, những vướng mắc tương tự cũng xuất hiện ở các địa phương có đất do doanh nghiệp nông, lâm nghiệp quản lý. Tại xã Phú Cát, Công ty cổ phần Chè Long Phú đã lập hồ sơ để tiếp tục bàn giao gần 261ha đất trồng chè không còn nhu cầu sử dụng. Tuy nhiên, quá trình bàn giao đất trước đây chưa đầy đủ đã ảnh hưởng đến việc giải quyết thủ tục đất đai, bồi thường, hỗ trợ và triển khai một số dự án đầu tư.

Theo lãnh đạo xã Phú Cát, địa phương còn gặp khó khăn trong giải quyết quyền lợi người dân và giải phóng mặt bằng đối với những khu vực có nguồn gốc đất nông, lâm trường. Từ thực tế đó, địa phương đề nghị thành phố sớm có hướng dẫn cụ thể về hồ sơ, trình tự, thủ tục lập phương án sử dụng đất để tháo gỡ vướng mắc.

Những trường hợp trên cho thấy, việc bàn giao đất không đơn thuần là chuyển trách nhiệm quản lý từ doanh nghiệp về chính quyền địa phương. Quan trọng hơn là phải xác định rõ nguồn gốc, hiện trạng sử dụng và quyền lợi của từng đối tượng, giải quyết những tồn tại lịch sử, tạo điều kiện để người dân ổn định cuộc sống và yên tâm đầu tư sản xuất.

Bảo đảm sinh kế cho người dân

Sau khi tiếp nhận đất nông, lâm trường, nhiệm vụ đặt ra đối với các địa phương là xây dựng phương án sử dụng phù hợp với quy hoạch, điều kiện tự nhiên và nhu cầu phát triển kinh tế - xã hội. Trong đó, bảo đảm quyền lợi hợp pháp của người dân, phát huy hiệu quả sản xuất nông nghiệp và bảo vệ tài nguyên đất, rừng phải được đặt trong mối quan hệ chặt chẽ.

Tiềm năng phát triển kinh tế nông nghiệp cần gắn với điều kiện sinh thái đã được thể hiện qua các mô hình sản xuất hiện có. Theo báo cáo của UBND xã Suối Hai tại cuộc giám sát của Ủy ban Mặt trận Tổ quốc Việt Nam thành phố Hà Nội tháng 5-2026, địa phương đã triển khai các mô hình hỗ trợ trồng, chế biến chè; chăn nuôi ong lấy mật; chuyển đổi cơ cấu cây trồng, vật nuôi và phát triển sản xuất theo hướng VietGAP. Cùng với đó, xã có 20 sản phẩm OCOP, trong đó 5 sản phẩm được công nhận đạt 5 sao.

Những kết quả này cho thấy dư địa phát triển nông nghiệp hàng hóa, nâng cao giá trị sản phẩm và tạo việc làm tại địa phương. Tuy nhiên, hoạt động sản xuất hiện có và diện tích đất đang đề xuất bàn giao là hai phạm vi khác nhau. Việc sử dụng quỹ đất sau bàn giao để phát triển các mô hình sản xuất phải được xem xét trên cơ sở quy hoạch và phương án sử dụng đất được cấp có thẩm quyền phê duyệt.

Đối với diện tích đất đang được người dân sử dụng ổn định, cần ưu tiên rà soát nguồn gốc, quá trình sử dụng, xác định điều kiện giao đất, công nhận quyền sử dụng đất hoặc hình thức sử dụng phù hợp theo pháp luật. Việc giải quyết rõ ràng quyền sử dụng đất sẽ góp phần tạo cơ sở pháp lý để các hộ đầu tư dài hạn, phát triển kinh tế gia đình và tiếp cận các chính sách hỗ trợ sản xuất khi đáp ứng đủ điều kiện.

Trong khi đó, đối với diện tích đất doanh nghiệp không còn nhu cầu sử dụng, đất bỏ hoang hoặc sử dụng không đúng mục đích, địa phương cần có phương án quản lý, khai thác phù hợp, tránh để tiếp tục lãng phí. Những khu đất có điều kiện phát triển sản xuất nông nghiệp cần được xem xét bố trí sử dụng đúng quy hoạch; đất phục vụ công trình công cộng, giao thông, thủy lợi phải được quản lý theo chức năng; đất rừng phải gắn với nhiệm vụ bảo vệ và phát triển rừng bền vững.

Sở Nông nghiệp và Môi trường đã kiến nghị UBND thành phố Hà Nội chỉ đạo doanh nghiệp phối hợp với các địa phương thực hiện rà soát, bàn giao diện tích đất thuộc diện phải bàn giao theo quy định của Luật Đất đai năm 2024, không chờ phương án sắp xếp, đổi mới doanh nghiệp được phê duyệt.

Bên cạnh việc giải quyết đất sản xuất, yêu cầu bảo vệ đất rừng cũng được đặt ra. Tại cuộc họp ngày 11-11, Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường Hà Nội Nguyễn Mạnh Phương cho biết: Thành phố đã hoàn thành rà soát 29.108,62ha đất rừng và đất lâm nghiệp. Tuy nhiên, trong tổng số 6.150 mốc giới rừng theo phương án được phê duyệt, mới cắm được 2.385 mốc, đạt khoảng 39%; còn 3.043 mốc chưa thể thực hiện do vướng mắc, chồng lấn ranh giới. Việc xác định rõ ranh giới rừng, đất lâm nghiệp có ý nghĩa quan trọng trong quản lý, bảo vệ rừng, hạn chế tranh chấp và sử dụng đất sai mục đích.

Đây cũng là cơ sở để triển khai việc giao rừng gắn với giao đất, cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất lâm nghiệp theo quy định, tạo điều kiện phát triển các hoạt động kinh tế phù hợp với yêu cầu bảo vệ tài nguyên.

Tại cuộc họp kiểm điểm tiến độ ngày 11-11, Phó Chủ tịch UBND thành phố Bùi Duy Cường đánh giá công tác rà soát, bàn giao đất nông, lâm trường còn chậm so với yêu cầu; việc hướng dẫn, đôn đốc của cơ quan chuyên môn và Tổ công tác liên ngành chưa thực sự sâu sát, cụ thể.

Phó Chủ tịch UBND thành phố yêu cầu Sở Nông nghiệp và Môi trường cùng các cơ quan, địa phương liên quan nghiêm túc rút kinh nghiệm, tăng cường phối hợp, tập trung kiểm kê, thống nhất hiện trạng và thực hiện bàn giao nguyên trạng các diện tích đất thuộc diện bàn giao. Các đơn vị phấn đấu hoàn thành hai nhiệm vụ rà soát, cắm mốc giới rừng và bàn giao đất nông, lâm trường trong tháng 11-2026.

Cùng với chỉ đạo trên, Sở Nông nghiệp và Môi trường cũng đề xuất các xã, doanh nghiệp liên quan khẩn trương hoàn thành rà soát, lập phương án sử dụng đất trước ngày 15-11; Sở Xây dựng đẩy nhanh việc hoàn thành quy hoạch chung cấp xã trước ngày 20-11 làm cơ sở lập, phê duyệt phương án sử dụng đất. Sở Tài chính được đề xuất chủ trì hướng dẫn tiếp nhận, xử lý các cơ sở nhà, đất theo quy định; Sở Nông nghiệp và Môi trường chịu trách nhiệm hướng dẫn, thẩm định phương án và chuẩn hóa cơ sở dữ liệu đất đai.

Quản lý hiệu quả đất nông, lâm trường không chỉ nhằm giải quyết những tồn tại kéo dài mà còn góp phần khơi thông nguồn lực phát triển ở khu vực nông thôn. Khi quyền lợi hợp pháp của người dân được bảo đảm, quỹ đất được đưa vào sử dụng theo quy hoạch và các mô hình sản xuất phù hợp được phát huy, nguồn lực đất đai mới thực sự trở thành động lực phát triển kinh tế, nâng cao đời sống nhân dân và bảo vệ môi trường sinh thái Thủ đô.