Gia tăng giá trị cho du lịch ẩm thực

Sức hút từ ẩm thực đường phố

Khoảng 4h sáng, khi phần lớn thành phố còn chưa thức giấc, một nhịp sống khác đã bắt đầu. Ngõ Đồng Xuân lác đác ánh đèn, những bếp hàng được nhóm lên, nồi nước dùng bắt đầu sôi. Ở chợ Long Biên, rau củ, hoa quả, thịt cá theo những chuyến xe đêm liên tục được chuyển xuống rồi tỏa đi khắp thành phố... Những hình ảnh quá đỗi quen thuộc ấy với người Hà Nội có sức hấp dẫn rất mạnh với khách phương xa.

Cuối tháng 9-2026, tạp chí du lịch hàng đầu thế giới National Geographic Traveller (Anh) đăng bài viết về hành trình khám phá bữa sáng Hà Nội trước bình minh. Theo chân một đầu bếp địa phương từ khoảng 4h sáng, tác giả Natasha Bazika đi qua ngõ Đồng Xuân, chợ Long Biên rồi những hàng ăn nhỏ trong phố. Câu chuyện không chỉ xoay quanh món ăn, mà còn mở ra phía sau một bữa sáng, nguyên liệu được đưa vào thành phố theo đường nào, các hàng quán chuẩn bị ra sao và Hà Nội bắt đầu ngày mới với nhịp sống như thế nào...

Giám đốc Chi nhánh Phoenix Voyages tại Việt Nam Đặng Thị Thọ cho biết: “Với nhóm du khách phương Tây chỉ có khoảng một ngày ở Hà Nội, việc dành nhiều thời gian xếp hàng ở các điểm tham quan không phải lúc nào cũng được ưu tiên. Họ thích đi bộ qua phố, ghé những quán nhỏ, thử món ăn và nhìn thành phố vận động trong đời sống thường nhật. Vì thế, những tour ẩm thực đường phố ngày càng có sức hút”.

Theo bà Đặng Thị Thọ, một bữa sáng bình thường, khi được đặt trong đúng không gian và nhịp sống của nó, đã trở thành một trải nghiệm đáng nhớ. Một bát phở buổi sáng có thể được nhớ không chỉ bởi hương vị, mà còn bởi con phố, người bán hàng, tiếng xe cộ, làn khói bếp và cảm xúc của chính du khách.

Nhưng nếu một tour ẩm thực chỉ dừng ở việc dẫn khách từ quán này sang quán khác, dư địa gia tăng giá trị vẫn còn hạn chế. Bà Trần Thị Tuyết Mai (Ban Nghiên cứu Du lịch, Viện Văn hóa, Nghệ thuật, Thể thao và Du lịch Việt Nam) cho rằng, khoảng cách lớn hiện nay không nằm ở sự thiếu hụt tài nguyên, mà ở khả năng chuyển hóa những giá trị ẩm thực thành trải nghiệm có chiều sâu, có sự tương tác của du khách. Từ đó, cần chuyển từ tư duy “bán món ăn” sang “kiến tạo trải nghiệm đồng sáng tạo”. Hiểu một cách đơn giản, thay vì đến để ăn một món đặc sản, du khách có thể đi chợ, tìm hiểu nguyên liệu, gặp người làm nghề, tự tay chế biến, hoặc nghe câu chuyện về tập quán ăn uống của người địa phương. Khi ấy, món ăn là điểm khởi đầu để dẫn khách đến những lớp văn hóa khác.

Để ẩm thực “kể chuyện”

Đáng chú ý, Hà Nội đã có những mô hình “ẩm thực kể chuyện”, biến mỗi bữa ăn thành một trải nghiệm văn hóa có chiều sâu. Rose Kitchen là một trường hợp như vậy. Đến với quán, du khách được tìm hiểu nguyên liệu, gia vị, tham gia chuẩn bị rồi tự tay chế biến các món ăn Việt.

Theo Giám đốc Công ty TNHH Thương mại và Du lịch Châu Á Thầm Lặng Bùi Nguyễn Tú Anh, thành công của mô hình không nằm ở sự cầu kỳ hay sang trọng, mà ở việc tạo ra trải nghiệm văn hóa thông qua ẩm thực. Du khách quốc tế hiện nay vừa muốn ăn ngon, vừa muốn hiểu cách người dân sở tại thưởng thức ẩm thực và những câu chuyện văn hóa phía sau mỗi món ăn, bữa cơm truyền thống của người Việt. Việc sử dụng nguyên liệu địa phương, thực phẩm theo mùa và cách chế biến truyền thống giúp tạo cảm giác chân thực và gần gũi với khách du lịch quốc tế. Đây cũng là xu hướng đang phát triển mạnh trên thế giới khi du khách ngày càng quan tâm tới thực phẩm sạch, nguồn gốc nguyên liệu, trải nghiệm bản địa, giá trị văn hóa cộng đồng.

Nếu Rose Kitchen kể chuyện văn hóa từ căn bếp, Sử Quán Roastery lại chọn cà phê làm chất liệu. Ở đó, việc thưởng thức một tách cà phê được đặt trong câu chuyện về hạt cà phê, cách rang, cách pha, văn hóa uống cà phê và những lớp ký ức gắn với đời sống Việt Nam. Những không gian như vậy cho thấy đồ ăn, thức uống hoàn toàn có thể trở thành phương tiện để khách tiếp cận lịch sử, tập quán và đời sống bản địa.

Đó cũng là hướng đi phù hợp với yêu cầu nâng cao chất lượng, gia tăng trải nghiệm và giá trị từ mỗi chuyến đi của du lịch Thủ đô trong giai đoạn mới. Thực hiện Nghị quyết số 26-NQ/TW ngày 22-8-2026 của Bộ Chính trị về phát triển du lịch Việt Nam trở thành ngành kinh tế mũi nhọn trong kỷ nguyên mới, Thành ủy Hà Nội đã ban hành Chương trình hành động số 20-CTr/TU ngày 9-10-2026; UBND thành phố tiếp tục cụ thể hóa bằng Kế hoạch số 406/KH-UBND ngày 19-10-2026. Trong đó, với du lịch ẩm thực, Hà Nội định hướng rà soát các không gian, phố ẩm thực, làng nghề, phố nghề có tiềm năng; hình thành các tour, tuyến chủ đề gắn với trải nghiệm, mua sắm; phát triển trung tâm ẩm thực và xây dựng bản đồ ẩm thực Hà Nội trên nền tảng số.

Những định hướng ấy đang dần được cụ thể hóa bằng các sản phẩm và hoạt động mới. Cuối tháng 11-2026, Lễ hội Văn hóa Ẩm thực Quốc tế Hà Nội 2026 dự kiến diễn ra tại Trung tâm Triển lãm Việt Nam. Trong phân khu “Vị Hà Nội”, cùng với việc giới thiệu những món ăn đặc trưng như phở, bún chả, chả cá, bánh cuốn, cốm làng Vòng, cà phê trứng, du khách còn có thể xem nghệ nhân nướng chả, tráng bánh, pha cà phê, nghe chuyện về nghề; thưởng thức ẩm thực trên toa tàu “5 cửa ô” trong không gian gợi nhắc chợ Đồng Xuân và nghe hát xẩm...

Phó Giám đốc Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch Hà Nội Nguyễn Trần Quang cho biết, Lễ hội được định hướng phát triển thành một thương hiệu quốc tế thường niên, một sản phẩm văn hóa, ẩm thực và trải nghiệm mang dấu ấn riêng của Thủ đô. Qua đó, Hà Nội hướng tới đa dạng hóa sản phẩm du lịch, thu hút khách quốc tế, kéo dài thời gian lưu trú, gia tăng chi tiêu, thúc đẩy kinh tế đêm và tạo động lực cho các ngành công nghiệp văn hóa. Khi đó, ẩm thực không còn là vị ngon để nhớ, mà còn trở thành lý do để du khách dành thêm thời gian cho Hà Nội.