Hà Nội: Kiểm soát nguồn phát thải, chung tay cải thiện chất lượng không khí

Kiểm soát nguồn phát thải, cần rõ trách nhiệm

Vào mùa Đông - Xuân, điều kiện thời tiết tại Hà Nội thường xuất hiện nghịch nhiệt, gió yếu, lớp khí quyển sát mặt đất ít được khuếch tán. Đây là những yếu tố khiến chất ô nhiễm khó phát tán, tích tụ trong không khí và làm tình trạng ô nhiễm trở nên nghiêm trọng hơn.

Theo bà Lê Thanh Thủy, Phó Trưởng phòng Quản lý môi trường, Sở Nông nghiệp và Môi trường Hà Nội, các nguồn phát thải gây ô nhiễm trên địa bàn khá đa dạng, gồm hoạt động giao thông, xây dựng, bụi đường, sản xuất và tình trạng đốt chất thải ngoài trời. Vì vậy, kiểm soát chất lượng không khí không thể chỉ tập trung vào một nguồn riêng lẻ mà cần có giải pháp đồng bộ đối với từng nhóm phát thải.

Thành phố đã ban hành Kế hoạch số 400/KH-UBND nhằm tăng cường kiểm soát ô nhiễm không khí và chủ động ứng phó. Các nhiệm vụ trọng tâm bao gồm kiểm soát bụi tại công trường, phương tiện vận chuyển vật liệu, tăng cường quét hút bụi, rửa đường và ngăn chặn hoạt động đốt ngoài trời.

Dù thành phố đã đề ra các giải pháp kiểm soát bụi tại công trường, việc thực hiện trên thực tế vẫn còn những hạn chế. Theo ông Lê Mạnh Hùng, Phó Trưởng phòng Thanh tra, Sở Xây dựng Hà Nội, qua kiểm tra, lực lượng chức năng phát hiện một số nhà thầu chưa bố trí đầy đủ hệ thống phun sương, rửa bánh xe; công tác vệ sinh trong và ngoài công trường chưa bảo đảm. Một số công trường còn thiếu hàng rào, biển báo, đèn cảnh báo và nhân lực hướng dẫn, bảo đảm an toàn giao thông.

Qua kiểm tra, cơ quan chức năng đã ghi nhận hơn 100 trường hợp vi phạm, với tổng số tiền xử phạt trên 1 tỷ đồng. Sau kiểm tra, các đơn vị phải có hồ sơ khắc phục; nhà thầu được yêu cầu xử lý những tồn tại, đồng thời thông tin được chuyển đến các đơn vị có thẩm quyền để tiếp tục theo dõi. Với các dự án giao thông trọng điểm, cấp bách, các tổ công tác cũng phối hợp với công an và chính quyền địa phương trong quá trình kiểm tra, giám sát.

Tuy nhiên, vấn đề không chỉ dừng ở việc phát hiện và xử phạt vi phạm mà còn là bảo đảm các yêu cầu khắc phục được thực hiện thực chất, tránh tình trạng chỉ chấn chỉnh tại thời điểm kiểm tra rồi tái diễn sau đó. Bụi từ công trường có thể phát tán ra đường phố và khu dân cư, vì vậy công tác vệ sinh môi trường cần được phối hợp chặt chẽ giữa chủ đầu tư, nhà thầu và đơn vị duy trì vệ sinh.

Ông Bùi Ngọc Tú, Trưởng phòng Kỹ thuật công nghệ, Công ty TNHH MTV Môi trường đô thị Hà Nội cho biết, hoạt động quét hút bụi, rửa đường được thực hiện theo hợp đồng duy trì. Tuy nhiên, tại những khu vực gần công trường, lượng đất, cát rơi vãi có thể vượt mức thông thường, khiến tần suất vệ sinh theo kế hoạch chưa đáp ứng được yêu cầu. Trước thực tế này, đơn vị phối hợp với chủ đầu tư dự án để đánh giá tình trạng bụi, đất, cát phát sinh và đề xuất tăng cường vệ sinh khi cần thiết.

Bên cạnh bụi từ hoạt động xây dựng và giao thông, tình trạng đổ rác không đúng nơi quy định, đốt chất thải ngoài trời cũng là những vấn đề cần được kiểm soát. Theo ông Tú, cần tăng cường giám sát và xử lý nghiêm các hành vi đổ rác không đúng quy định. Một số địa phương đã sử dụng camera AI để theo dõi hành vi xả rác, hỗ trợ phát hiện vi phạm.

Ở cấp cơ sở, việc kiểm soát ô nhiễm cũng gặp những khó khăn riêng. Bà Vũ Thị Cẩm Hồng, chuyên viên Phòng Kinh tế, Hạ tầng và Môi trường xã An Khánh cho biết, tốc độ đô thị hóa nhanh, mật độ dân cư tăng cùng nhiều dự án hạ tầng đang triển khai trên địa bàn, như Vành đai 4, nút giao Vành đai 3,5 và các hồ điều hòa Yên Nghĩa 1, Yên Nghĩa 2, tạo thêm áp lực đối với công tác quản lý môi trường.

Đáng chú ý, một số hành vi gây ô nhiễm diễn ra vào buổi tối hoặc ban đêm, khiến việc phát hiện và xử lý gặp khó khăn. Bên cạnh đó, ý thức chấp hành của một bộ phận người dân, cơ sở kinh doanh chưa cao, vẫn còn tình trạng vi phạm quy định về bảo vệ môi trường. Để tiếp nhận và xử lý thông tin, địa phương sử dụng các kênh như An Khánh Online, hệ thống chính quyền điện tử, hệ thống truyền thanh và đường dây nóng, trong đó có tiếp nhận phản ánh về tình trạng đốt rác, đốt rơm rạ ngoài trời.

Những khó khăn trên cho thấy kiểm soát ô nhiễm không khí không chỉ là nhiệm vụ của lực lượng thanh tra hay đơn vị vệ sinh môi trường. Hiệu quả phụ thuộc vào sự phối hợp giữa cơ quan quản lý, chính quyền cơ sở, đơn vị thi công, doanh nghiệp và người dân. Nếu thiếu giám sát thường xuyên hoặc việc xử lý không gắn với trách nhiệm của chủ thể gây ô nhiễm, các biện pháp sẽ khó phát huy hiệu quả lâu dài.

Từ giải pháp trước mắt đến quản lý lâu dài

Bên cạnh kiểm soát các nguồn phát thải hiện hữu, thúc đẩy giao thông xanh là một hướng đi nhằm giảm tác động từ hoạt động giao thông. Tuy nhiên, quá trình chuyển đổi phương tiện cần tính đến điều kiện thực tế của người sử dụng, nhất là nhóm tài xế xe máy công nghệ.

Bà Đặng Thùy Trang, Giám đốc Đối ngoại Grab cho biết, doanh nghiệp đang hỗ trợ tài xế chuyển đổi sang phương tiện phát thải thấp, phương tiện điện thông qua hợp tác với các nhà sản xuất xe, đơn vị cho thuê và đối tác tài chính. Grab cũng phối hợp phát triển hạ tầng sạc, đổi pin và tích hợp thông tin trên ứng dụng, GrabMaps. Trong lĩnh vực vận tải hành khách, doanh nghiệp triển khai GrabCar điện và dịch vụ Grab trung chuyển nhằm kết nối hoạt động gọi xe với hệ thống metro, xe buýt.

Dù vậy, việc chuyển đổi vẫn gặp trở ngại do chi phí đầu tư ban đầu, hạ tầng sạc và đổi pin chưa đáp ứng đầy đủ nhu cầu, cùng những vướng mắc về thủ tục, pháp lý đối với phát triển hạ tầng. Theo bà Trang, để quá trình này khả thi hơn, cần có chính sách hỗ trợ tài chính, phát triển hạ tầng sạc và đổi pin dùng chung, đồng thời xây dựng lộ trình linh hoạt, phù hợp với điều kiện thực tế của tài xế.

Cùng với kiểm soát các nguồn phát thải, Hà Nội cũng đặt ra yêu cầu cải thiện mạng lưới quan trắc, theo dõi chất lượng không khí, nâng cao năng lực dự báo, cảnh báo và cung cấp thông tin kịp thời, chính xác cho người dân. Do ô nhiễm không khí có tính liên vùng, việc phối hợp với các tỉnh, thành phố lân cận trong kiểm soát nguồn phát thải cũng là nhiệm vụ cần được chú trọng.

Trên cơ sở ý kiến, kiến nghị của đại diện các cơ quan quản lý, chính quyền địa phương và doanh nghiệp về những khó khăn, vướng mắc trong quá trình kiểm soát ô nhiễm không khí tại toạ đàm “Thực trạng ô nhiễm không khí tại Hà Nội: Giải pháp của thành phố và trách nhiệm của các bên”, Sở Nông nghiệp và Môi trường Hà Nội cho biết sẽ tổng hợp, tham mưu thành phố các giải pháp kiểm soát và ứng phó phù hợp.

Thực tế cho thấy, ô nhiễm không khí tại Hà Nội liên quan đến nhiều nguồn phát thải, từ giao thông, xây dựng, sản xuất đến hoạt động đốt chất thải ngoài trời. Trong khi đó, công tác kiểm soát còn gặp khó khăn ở khâu thực hiện, giám sát và xử lý vi phạm. Vì vậy, vấn đề đặt ra không chỉ là triển khai các giải pháp riêng lẻ mà còn phải gắn việc kiểm soát từng nguồn phát thải với trách nhiệm của các đơn vị và chủ thể liên quan.