Chăm sóc trẻ sinh non: Không dừng lại sau ngày xuất viện
Thực hiện mục tiêu nâng cao chất lượng chăm sóc sức khỏe bà mẹ, trẻ em theo tinh thần Nghị quyết 72-NQ/TW, việc phát hiện sớm nguy cơ, quản lý thai kỳ và bảo đảm chăm sóc liên tục có ý nghĩa quan trọng. Cùng với phát triển kỹ thuật, yêu cầu đặt ra là tăng cường dự phòng, quản lý thai kỳ nguy cơ cao, phát hiện sớm bất thường và bảo đảm chăm sóc liên tục cho trẻ ngay từ trước khi chào đời.
Từ thai kỳ nguy cơ cao đến chăm sóc trẻ sinh cực non
Sinh non là một trong những thách thức lớn đối với công tác chăm sóc sức khỏe bà mẹ, trẻ em. Khi chào đời, các cơ quan chưa phát triển hoàn thiện, trẻ có nguy cơ gặp biến chứng về hô hấp, tuần hoàn, dinh dưỡng, nhiễm khuẩn và các vấn đề phát triển sau này. Theo Bộ Y tế, trên thế giới cứ 10 trẻ sinh ra có 1 trẻ sinh non; tại Việt Nam, mỗi năm có hơn 100.000 trẻ sinh non. Trẻ sinh non và nhẹ cân chiếm khoảng 19% mô hình bệnh tật ở trẻ sơ sinh, liên quan đến trên 50% nguyên nhân tử vong sơ sinh.

Ảnh: Mai Thuận
Thực tế điều trị cho thấy, với trẻ sinh cực non, cơ hội sống phụ thuộc vào cả quá trình theo dõi thai kỳ, xử trí khi sinh và chăm sóc chuyên sâu sau sinh. Trường hợp bé Gấu, chào đời ở tuần thai 25 tuần 5 ngày, nặng 750g tại Bệnh viện Đại học Phenikaa (PhenikaaMec), là một ví dụ.
Sau 5 lần mang thai nhưng đều không thể giữ được con, lần mang thai tiếp theo của chị Lê Thị Linh tiếp tục đối diện nguy cơ sinh non khi thai mới 21 tuần 1 ngày. Ngày 17-5-2026, chị nhập viện trong tình trạng cổ tử cung ngắn, màng ối phồng, thai nhi ước tính nặng khoảng 400g. Trước đó, chị đã được khâu vòng cổ tử cung từ tuần thai thứ 12.
Các bác sĩ theo dõi, điều trị nhằm kéo dài thai kỳ, đồng thời kiểm soát nguy cơ đối với sức khỏe người mẹ. Trong 32 ngày nằm viện, sản phụ được theo dõi sát tình trạng ra máu, cơn co tử cung và dấu hiệu chuyển dạ. Những ngày cuối trước sinh, tình trạng ra máu âm đạo khiến việc giữ thai thêm khó khăn; sản phụ được truyền 11 đơn vị khối hồng cầu và 5 đơn vị huyết tương tươi đông lạnh.
Ngày 18-6-2026, khi thai được 25 tuần 5 ngày, trước tình trạng cơn co tử cung tăng mạnh, đầu thai nhi xuống thấp, các bác sĩ quyết định dừng giữ thai. Bé gái nặng 750g chào đời trong tình trạng chưa thể tự thở, cần hồi sức và hỗ trợ hô hấp ngay sau sinh.
Cùng thời điểm, người mẹ bị băng huyết sau sinh do đờ tử cung. Hai ê-kíp triển khai cấp cứu song song: Bác sĩ sơ sinh tiếp nhận, hồi sức trẻ sinh cực non; bác sĩ sản khoa và gây mê hồi sức phối hợp xử trí băng huyết, chèn bóng buồng tử cung, truyền chế phẩm máu và bảo tồn tử cung cho sản phụ.
Theo bác sĩ Nguyễn Thu Hằng, Khoa Sơ sinh, bé Gấu không tự thở được khi chào đời, phải đặt nội khí quản và sử dụng thuốc hỗ trợ trưởng thành phổi ngay tại phòng sinh. Những ngày đầu sau sinh, trẻ có nguy cơ xuất huyết não, xuất huyết phổi và rối loạn huyết động. Vì vậy, các chỉ số hô hấp, tuần hoàn và sinh tồn phải được theo dõi liên tục để phát hiện, xử trí kịp thời những bất thường.

Sau giai đoạn hồi sức ban đầu, bé Gấu tiếp tục được chăm sóc tại Khoa Sơ sinh. Người mẹ xuất viện ngày 24-6, nhưng 12 ngày sau trở lại bệnh viện để ấp con, chăm sóc và đồng hành cùng trẻ. Chị được hướng dẫn các kỹ năng cần thiết như cho trẻ ăn, thay bỉm và nhận biết dấu hiệu bất thường. Ngày 6-9-2026, sau 80 ngày kể từ khi chào đời, bé Gấu đạt cân nặng 2,6kg và được xuất viện. Trong lần trở lại thăm bệnh viện gần đây, trẻ đã đạt 5,2kg.
Trường hợp này cho thấy, chăm sóc trẻ sinh cực non đòi hỏi sự phối hợp chặt chẽ giữa nhiều chuyên khoa, từ theo dõi thai kỳ, quyết định thời điểm sinh, hồi sức trẻ đến xử trí biến chứng ở người mẹ và chăm sóc sau sinh. Trẻ đủ điều kiện xuất viện không đồng nghĩa với việc đã hết nguy cơ. Trẻ sinh non vẫn cần được theo dõi về dinh dưỡng, tăng trưởng, thị lực, thính lực, vận động và phát triển thần kinh.
Bảo đảm chăm sóc liên tục, tạo cơ hội phát triển toàn diện
Sau xuất viện, trẻ sinh non cần được theo dõi sức khỏe và phát triển theo kế hoạch chuyên môn. Các chỉ số cần quan tâm không chỉ có cân nặng mà còn gồm chiều dài, vòng đầu, tình trạng dinh dưỡng và các mốc phát triển vận động, thần kinh.
Yêu cầu chăm sóc liên tục đối với trẻ sinh non phù hợp định hướng tại Nghị quyết số 72-NQ/TW ngày 9-9-2025 của Bộ Chính trị về một số giải pháp đột phá, tăng cường bảo vệ, chăm sóc và nâng cao sức khỏe nhân dân. Đối với lĩnh vực bà mẹ, trẻ em, định hướng này đòi hỏi chú trọng hơn công tác dự phòng, quản lý thai kỳ, phát hiện sớm nguy cơ và bảo đảm chăm sóc sức khỏe liên tục từ trước sinh đến những năm đầu đời của trẻ.
Yêu cầu đó tiếp tục được nhấn mạnh tại sự kiện hưởng ứng Ngày Thế giới vì trẻ sinh non năm 2026. TS Trần Đăng Khoa, Phó Cục trưởng Cục Bà mẹ và Trẻ em (Bộ Y tế), nhấn mạnh: Cứu sống trẻ sinh non tại phòng sinh và đơn vị hồi sức sơ sinh mới chỉ là bước khởi đầu. Theo ông, trẻ cần được chăm sóc dinh dưỡng, theo dõi sức khỏe và đánh giá sự phát triển thể chất, vận động, tinh thần sau khi xuất viện. Do đó, cần tăng cường liên kết giữa bệnh viện chuyên khoa, y tế cơ sở và gia đình; đồng thời nâng cao năng lực cho cán bộ y tế tuyến dưới.
Tại Hà Nội, công tác chăm sóc trẻ sinh non đã được ngành Y tế quan tâm triển khai. Ngày 11-11-2025, Sở Y tế Hà Nội có văn bản chỉ đạo các đơn vị trong ngành hưởng ứng Ngày Thế giới vì trẻ sinh non, yêu cầu bảo đảm cung cấp thường xuyên, liên tục dịch vụ chăm sóc sức khỏe bà mẹ trước, trong và sau sinh; tăng cường tư vấn, sàng lọc, phát hiện sớm và xử trí các yếu tố nguy cơ sinh non…

Thực tiễn tại Bệnh viện Phụ sản Hà Nội cho thấy, cùng với hồi sức và điều trị trẻ sinh cực non, bệnh viện triển khai chăm sóc Kangaroo, hướng dẫn người mẹ tiếp xúc da kề da và tham gia chăm sóc trẻ khi tình trạng sức khỏe cho phép. Đây là phương pháp được khuyến nghị trong chăm sóc trẻ sinh non, nhẹ cân, góp phần giữ ấm, hỗ trợ nuôi dưỡng và tăng cường sự gắn kết giữa mẹ và con.
Tại Bệnh viện Phụ sản Trung ương, Đơn vị Chăm sóc sức khỏe tại nhà triển khai tư vấn, theo dõi một số vấn đề sức khỏe của trẻ sơ sinh, hướng dẫn dinh dưỡng, chăm sóc và nuôi con bằng sữa mẹ. Đơn vị cũng tổ chức hẹn khám sau khi người bệnh ra viện một tuần, phối hợp với các khoa lâm sàng trong phạm vi bán kính không quá 15km. Đây là một hình thức hỗ trợ người bệnh tiếp tục tiếp cận dịch vụ y tế sau điều trị nội trú, dù chưa phải chương trình theo dõi chuyên biệt dành cho toàn bộ trẻ sinh non.
Có thể thấy việc chăm sóc sau sinh đã được các bệnh viện quan tâm với nhiều hình thức khác nhau. Tuy nhiên, để bảo đảm trẻ sinh non được theo dõi liên tục, cần tăng cường kết nối giữa bệnh viện chuyên khoa với y tế cơ sở, nhất là đối với trẻ trở về gia đình ở xa bệnh viện… Bởi với trẻ sinh non, cứu sống là bước khởi đầu; bảo đảm trẻ tiếp tục được chăm sóc, phát hiện sớm bất thường và có cơ hội phát triển toàn diện mới là mục tiêu lâu dài.
Thảo Hương