Chạm vào nhịp sống chợ Đồng Xuân qua nghệ thuật đương đại

Khi nhịp chợ trở thành chất liệu sáng tạo

Ngày 14-11, triển lãm đa giác quan “Chạm Đồng Xuân” khai mạc tại chợ Đồng Xuân, là một trong những hoạt động thuộc Lễ hội Thiết kế Sáng tạo Hà Nội 2026. Diễn ra từ ngày 14 đến 28-11, triển lãm giới thiệu 25 tác phẩm của các nghệ sĩ, nhóm nghệ sĩ trong nước và quốc tế, đưa những thực hành nghệ thuật đa dạng vào không gian một ngôi chợ truyền thống giữa lòng Thủ đô.

Điểm đặc biệt của “Chạm Đồng Xuân” nằm ở cách các nghệ sĩ tiếp cận không gian sáng tạo. Thay vì đưa những tác phẩm tách biệt với đời sống vào trưng bày, họ tìm đến chính những gì làm nên bản sắc của ngôi chợ: Kiến trúc, hàng hóa, vải vóc, mây tre, giấy vàng mã, âm thanh mua bán, mùi vị và nhịp điệu sinh hoạt của tiểu thương, người lao động. Những chất liệu quen thuộc ấy qua cảm nhận và cách thể hiện của nghệ sĩ trở thành ngôn ngữ nghệ thuật, tạo nên cuộc đối thoại giữa thẩm mỹ đương đại với văn hóa thương mại lâu đời.

Để có được những tác phẩm ấy là hành trình chuẩn bị kéo dài hơn một năm. Giám tuyển Nguyễn Anh Tuấn, Giám đốc nghệ thuật Heritage Art Space, cho biết nhóm thực hiện đã đến chợ Đồng Xuân từ tháng 9 năm trước. Riêng quá trình lựa chọn, mời nghệ sĩ quốc tế đã mất gần 10 tháng, thông qua mạng lưới đối tác, đồng nghiệp mà Heritage Art Space xây dựng trong hơn 10 năm hoạt động.

Trong ba tháng khảo sát, nhóm thực hiện thu thập hơn 10.000 bức ảnh, video, tệp âm thanh, ghi lại tiếng động ở các khu vực trong chợ; đồng thời thực hiện phỏng vấn và xây dựng bản đồ về các luồng vận hành, phân bố hoạt động. Kho tư liệu này giúp các nghệ sĩ, đặc biệt là những người chưa có điều kiện đến Việt Nam từ sớm, hình dung về không gian và nhịp sống thường ngày của chợ Đồng Xuân.

Một điểm mới của triển lãm là các nghệ sĩ quốc tế được tạo điều kiện lưu trú tại Hà Nội để nghiên cứu thực địa trước khi sáng tác. Có người đến trước ba, bốn tuần, thậm chí hơn một tháng, trực tiếp quan sát, trò chuyện và tìm hiểu đời sống tại chợ. Theo ông Nguyễn Anh Tuấn, quá trình lưu trú giúp nghệ sĩ có thời gian chiêm nghiệm, thẩm thấu văn hóa bản địa, thay vì chỉ đến trong thời gian ngắn để thực hiện một tác phẩm. Với “Chạm Đồng Xuân”, ông mong muốn các nghệ sĩ đưa được những trải nghiệm về kiến trúc, hàng hóa, tiểu thương, người lao động và cả không khí đặc trưng của ngôi chợ vào sáng tác.

Đáng chú ý, tiểu thương không chỉ là những người được quan sát mà còn trở thành những người đồng sáng tạo, góp phần kết nối nghệ thuật với đời sống kinh doanh. Chị Nguyễn Thị Phượng, tiểu thương đã gắn bó với chợ Đồng Xuân gần 20 năm, cho rằng việc đưa các hoạt động sáng tạo đến chợ là cách làm mới, có thể thu hút thêm khách du lịch và khách buôn. Không chỉ quảng bá sản phẩm, những hoạt động này còn giúp người đến chợ hiểu hơn về văn hóa và đời sống của nơi đây.

Đánh thức giá trị di sản trong đời sống hôm nay

Chợ Đồng Xuân không chỉ là địa điểm giao thương quen thuộc mà còn là một di sản sống, nơi hoạt động buôn bán vẫn diễn ra sôi động mỗi ngày. Chính đặc điểm ấy tạo nên sức hấp dẫn, đồng thời cũng đặt ra thách thức cho nghệ sĩ khi sáng tác trong một không gian luôn vận động, đông đúc và có nhiều hoạt động đan xen.

Ông Nguyễn Song Tùng, Bí thư Đảng ủy, Chủ tịch Hội đồng quản trị Công ty cổ phần Đồng Xuân, đánh giá việc các nghệ sĩ trong nước và quốc tế sáng tạo tác phẩm ngay tại ngôi chợ có bề dày lịch sử là điều đáng trân trọng. Dù điều kiện sinh hoạt, kinh doanh thường ngày tạo ra không ít khó khăn cho hoạt động nghệ thuật, các nghệ sĩ đã nỗ lực thích nghi và chuyển hóa trải nghiệm thực tế thành tác phẩm. Ông kỳ vọng triển lãm sẽ truyền cảm hứng cho tiểu thương, cán bộ, nhân viên công ty và công chúng, qua đó góp phần lan tỏa những giá trị của chợ Đồng Xuân đến bạn bè trong nước và quốc tế.

Theo bà Bùi Thị Hương Thủy, Trưởng phòng Nghệ thuật và Công nghiệp văn hóa, Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch thành phố Hà Nội, trong hơn một tuần trải nghiệm không gian chợ tấp nập, các nghệ sĩ đã sáng tạo nên những tác phẩm được giới thiệu tại triển lãm. Bà trân trọng cảm ơn đội ngũ nghệ sĩ, các cơ quan đối tác và tổ chức quốc tế đã chung sức tạo nên hoạt động này trong khuôn khổ Lễ hội Thiết kế Sáng tạo Hà Nội 2026.

Triển lãm "Chạm Đồng Xuân" là một trong những hoạt động thuộc không gian sáng tạo tại phố Thị - Chợ Đồng Xuân, nơi các hoạt động giao thương được kết nối với những trải nghiệm văn hóa, nghệ thuật. Cùng với triển lãm, khu vực này còn diễn ra các workshop, lớp học thực hành và hoạt động trưng bày tại những địa điểm lân cận. Trong khuôn khổ Lễ hội Thiết kế Sáng tạo Hà Nội 2026, 150 hoạt động với sự tham gia của đại diện 21 quốc gia diễn ra từ ngày 13 đến 28-11, góp phần mở rộng kết nối sáng tạo trong nước và quốc tế.”

Với giám tuyển Nguyễn Anh Tuấn, việc mời nghệ sĩ quốc tế là bước đi cần được duy trì để Lễ hội Thiết kế Sáng tạo Hà Nội từng bước khẳng định vị trí trên bản đồ văn hóa quốc tế. Còn với chợ Đồng Xuân, cuộc gặp gỡ lần này mở ra một cách tiếp cận mới: Di sản không chỉ được gìn giữ trong ký ức hay những giá trị kiến trúc, mà còn có thể tiếp tục sống động qua sáng tạo và sự tham gia của cộng đồng. Khi những người buôn bán, nghệ sĩ và công chúng cùng gặp nhau trong một không gian, câu chuyện về chợ Đồng Xuân được kể bằng nhiều ngôn ngữ, gần gũi hơn với người dân và hấp dẫn hơn với bạn bè quốc tế.