Nông dân Tây Phương thay đổi thói quen sản xuất nhờ công nghệ số

Từ kinh nghiệm đồng ruộng đến sản xuất có kiểm soát

Với nhiều người làm nông nghiệp, việc giữ lại những củ khoai tây sau thu hoạch để làm giống cho vụ sau vốn là thói quen lâu đời. Củ khoai được lựa chọn, phơi hong rồi bảo quản trong điều kiện sẵn có của gia đình. Tuy nhiên, cách làm này khiến khoai dễ bị teo, giảm sức nảy mầm, ảnh hưởng đến năng suất vụ tiếp theo.

Tại Hợp tác xã nông nghiệp Hương Ngải, thói quen ấy đang dần thay đổi. Thay vì bảo quản giống theo phương pháp truyền thống, hợp tác xã đã chuyển sang nhập giống khoai tây từ Đức, đồng thời ứng dụng kỹ thuật bảo quản lạnh để duy trì chất lượng củ giống.

Ông Nguyễn Đỗ Ban, Chủ tịch Hội đồng quản trị kiêm Giám đốc Hợp tác xã nông nghiệp Hương Ngải cho biết, giống khoai tây nhập khẩu được đưa vào sản xuất vụ xuân. Sau thu hoạch, những củ nhỏ được lựa chọn, bảo quản trong kho lạnh để làm giống cho vụ đông; củ to được phân loại, đưa ra thị trường làm sản phẩm thương phẩm.

Theo ông Ban, trước đây, khi người dân tự để giống theo cách truyền thống, củ khoai thường bị teo, giảm sức sống. Trong khi đó, bảo quản lạnh giúp củ khoai duy trì trạng thái sinh lý tốt, nảy mầm khỏe, cây phát triển mạnh hơn. Nhờ thay đổi phương pháp lựa chọn, bảo quản giống và áp dụng tiến bộ kỹ thuật, năng suất khoai tây hiện có thể đạt 8 tạ đến 1 tấn/sào, trong khi trước đây chỉ khoảng 3-4 tạ/sào.

Không chỉ thay đổi cách bảo quản, việc tổ chức sản xuất cũng được hợp tác xã thực hiện theo hướng tập trung. Theo ông Nguyễn Đỗ Ban, hợp tác xã hiện đảm nhận 8 khâu dịch vụ cho thành viên và người dân, trong đó có 7 khâu dịch vụ sản xuất nông nghiệp. Đơn vị đã quy hoạch 10ha sản xuất rau an toàn theo tiêu chuẩn VietGAP, với 6 sản phẩm OCOP gồm khoai tây, rau muống, bắp cải, rau ngót, cải ngọt và cải xanh. Trong đó, khoai tây là sản phẩm OCOP 4 sao.

Đáng chú ý, diện tích sản xuất này do hợp tác xã trực tiếp tổ chức, quản lý và thuê công nhân nông nghiệp làm việc, thay vì thu mua sản phẩm từ các hộ dân nhỏ lẻ. Cách làm đó giúp kiểm soát thống nhất quy trình từ gieo trồng, chăm sóc đến thu hoạch, hạn chế tình trạng mỗi hộ sản xuất một kiểu, khó bảo đảm chất lượng đồng đều.

Nếu như trước đây, người tiêu dùng muốn biết một mớ rau được trồng ở đâu, chăm sóc bằng phương pháp nào thường phải dựa vào thông tin từ người bán thì nay, tại vùng sản xuất của Hợp tác xã nông nghiệp Hương Ngải, việc truy xuất nguồn gốc đã trở thành một phần trong quy trình sản xuất.

Các sản phẩm OCOP của hợp tác xã được gắn tem nhãn, mã QR để người tiêu dùng tra cứu thông tin. Riêng vùng sản xuất khoai tây đã được xây dựng mã số vùng trồng, có nhãn hiệu tập thể và hệ thống nhận diện sản phẩm. Việc này không chỉ giúp phân biệt sản phẩm của hợp tác xã với hàng hóa trên thị trường mà còn nâng cao trách nhiệm của đơn vị sản xuất đối với chất lượng nông sản.

Từ mã QR đến kết nối thị trường tiêu thụ

Ông Nguyễn Đỗ Ban cho biết thêm, tại khu vực đồng ruộng, hợp tác xã đã lắp đặt hệ thống camera giám sát. Khách hàng có mã truy cập có thể theo dõi hoạt động sản xuất, quan sát công nhân đang làm việc ở khu vực nào, thực hiện công đoạn gì. Nhờ đó, quá trình sản xuất không còn là câu chuyện chỉ người trồng và người bán biết, mà từng bước được công khai để người tiêu dùng giám sát.

Theo ông Ban, sản xuất theo tiêu chuẩn VietGAP đòi hỏi phải có nhật ký ghi chép đầy đủ các công đoạn, từ gieo trồng, chăm sóc đến thu hoạch. Các thông tin về quá trình sản xuất được lưu lại để hợp tác xã kiểm soát chất lượng, xác định thời điểm sản phẩm đủ điều kiện đưa ra thị trường.

Với người đứng đầu hợp tác xã, nhật ký sản xuất, thời gian cách ly hay truy xuất nguồn gốc không phải những thủ tục làm cho có, mà là yêu cầu bắt buộc để giữ uy tín sản phẩm. Đây cũng chính là sự thay đổi trong tư duy sản xuất: không chạy theo vẻ ngoài của nông sản hay sản lượng trước mắt mà phải đặt chất lượng, an toàn và trách nhiệm với người tiêu dùng lên hàng đầu.

Ngày nay, với ứng dụng công nghệ, Hợp tác xã từng bước đưa thông tin sản phẩm lên các nền tảng trực tuyến, tận dụng trang thông tin của địa phương và thử nghiệm livestream để quảng bá, bán hàng. Đây là cách tiếp cận khách hàng khác với phương thức tiêu thụ truyền thống vốn phụ thuộc nhiều vào thương lái và các mối quan hệ quen thuộc.

Theo ông Nguyễn Đỗ Ban, bán nông sản trên môi trường số không đơn giản chỉ là đăng hình ảnh, giới thiệu sản phẩm rồi chờ khách đặt hàng. Đặc thù của nông sản tươi là có thời hạn bảo quản nhất định, trong khi chi phí vận chuyển có thể rất cao nếu đơn hàng nhỏ và khoảng cách giao hàng xa. Vì thế, hợp tác xã phải tính toán số lượng đơn hàng, kết hợp giao hàng hoặc tổ chức tiêu thụ theo chuỗi để bảo đảm hiệu quả.

Đối với khoai tây, thời gian bảo quản cũng là yếu tố cần được tính toán. Sau khoảng 60-70 ngày, củ khoai bắt đầu phá ngủ, mọc mầm, không còn phù hợp để tiếp tục lưu trữ lâu dài. Do đó, việc quảng bá và bán hàng trực tuyến phải gắn với khả năng cung ứng thực tế, tránh tình trạng nhận đơn nhưng không bảo đảm chất lượng sản phẩm khi đến tay người mua.