Sự cố hàng không Mỹ cảnh báo rủi ro nâng cấp hạ tầng

Sau gần bốn tiếng rưỡi, lệnh tạm dừng cất cánh được dỡ bỏ vào khoảng 20 giờ 15 phút ngày 13-11, theo giờ miền Đông nước Mỹ.

Tuy nhiên, đến 21 giờ 30 phút cùng ngày, dữ liệu của FlightAware ghi nhận hơn 6.600 chuyến bay trong ngày bị hủy, cùng khoảng 1.500 chuyến dự kiến thực hiện ngày hôm sau. Việc máy bay được phép cất cánh trở lại chưa thể lập tức giải quyết tình trạng hành khách mắc kẹt và lịch trình bị đảo lộn.

Theo giải thích bước đầu của Bộ trưởng Giao thông Mỹ Sean Duffy, thiết bị truyền dẫn và định tuyến thuộc hệ thống cũ bị quá tải trong quá trình nâng cấp, khiến dữ liệu thiếu ổn định, trong khi các thiết bị mới vẫn hoạt động. Cục Hàng không Liên bang Mỹ (FAA) ban đầu xác định đây là sự cố mạng viễn thông, ảnh hưởng đến liên lạc tại các trung tâm kiểm soát không lưu đường dài trên cả nước.

Khi thông tin giữa các bộ phận kiểm soát thiếu ổn định, khả năng duy trì khoảng cách an toàn giữa các máy bay có thể bị ảnh hưởng. Dừng các chuyến bay cất cánh vì vậy là biện pháp phòng ngừa cần thiết, dù gây xáo trộn lớn. Sau quyết định ấy, nhà chức trách vẫn phải làm rõ vì sao sự cố ảnh hưởng trên diện rộng và các phương án dự phòng đã hoạt động như thế nào.

Việc thiết bị mới tiếp tục vận hành, như thông tin ông Duffy đưa ra, chưa đủ để đánh giá hiệu quả của quá trình nâng cấp. Kiểm soát không lưu phụ thuộc vào sự kết nối giữa nhiều bộ phận, từ truyền dữ liệu đến liên lạc và điều phối máy bay. Nếu một bộ phận thiết yếu gặp trục trặc, những thiết bị còn hoạt động có thể không đủ để duy trì cả mạng lưới. Bởi vậy, hiệu quả hiện đại hóa phải được thể hiện ở khả năng phối hợp ổn định giữa các bộ phận trong suốt quá trình chuyển đổi.

Trong thời gian công nghệ mới và thiết bị cũ cùng được sử dụng, việc kiểm tra khả năng tương thích, sức chịu tải và phương án xử lý khi có lỗi càng cần được coi trọng. Tại họp báo, ông Duffy bảo vệ sự cần thiết của việc nâng cấp, đồng thời thừa nhận không lường trước một sự cố như vậy. Phát biểu này cho thấy yêu cầu đánh giá rủi ro phải theo sát từng bước triển khai, nhất là khi hệ thống vẫn đang phục vụ hàng nghìn chuyến bay.

Theo thông tin ban đầu được giới chức công bố, chưa có bằng chứng cho thấy sự cố là một cuộc tấn công mạng, song việc điều tra vẫn tiếp tục. Ông Duffy cũng phủ nhận công cụ trí tuệ nhân tạo hỗ trợ kiểm soát không lưu mới được triển khai là nguyên nhân. Trong khi chờ kết luận đầy đủ, công bố rõ những gì đã xác định và những gì còn phải kiểm tra sẽ giúp hạn chế suy đoán, tạo cơ sở xem xét trách nhiệm.

Cùng với việc giải thích sự cố, Bộ trưởng Giao thông Mỹ tiếp tục đề nghị Quốc hội bổ sung ít nhất 30 tỷ USD để hiện đại hóa kiểm soát không lưu. Trước đó, Quốc hội đã thông qua khoản 12,5 tỷ USD để bắt đầu nâng cấp hạ tầng và công nghệ. Quy mô nguồn lực đã cấp và đang được đề nghị đòi hỏi lộ trình thực hiện rõ ràng, với kết quả cụ thể về độ an toàn và ổn định của hệ thống.

Một số nghị sĩ đã đặt vấn đề về cách FAA quản lý nguồn vốn được cấp; sau sự cố, các nghị sĩ Dân chủ tại Ủy ban An ninh nội địa Hạ viện tiếp tục yêu cầu lưu giữ hồ sơ phục vụ giám sát. Chưa thể từ một lần gián đoạn kết luận các khoản đầu tư trước đó không hiệu quả, nhất là khi quá trình nâng cấp vẫn diễn ra. Tuy nhiên, nhu cầu bổ sung kinh phí cần được xem xét cùng tiến độ, cách sử dụng vốn và khả năng khắc phục những hạn chế đã được nhận diện.

Trong lúc chờ hệ thống ổn định, các hãng hàng không phải đưa máy bay và tổ bay trở lại đúng vị trí để nối lại lịch trình. Một máy bay nằm lại ở sân bay có thể không kịp thực hiện chặng tiếp theo, còn tổ bay có thể đã chạm giới hạn thời gian làm việc. Theo chuyên gia hàng không, các hãng có thể phải điều tổ bay dự phòng hoặc đưa máy bay không chở khách tới nơi cần thiết. Những công việc ấy khiến thời gian khôi phục kéo dài hơn nhiều so với thời gian xử lý lỗi kỹ thuật.

Ảnh hưởng cũng lan ra ngoài nước Mỹ khi các sân bay Canada ghi nhận chuyến bay chậm hoặc bị hủy, còn một số chuyến từ châu Á đi Mỹ phải điều chỉnh giờ khởi hành. Trong mạng lưới hàng không quốc tế liên kết chặt chẽ, sự cố tại một thị trường lớn có thể tác động đến hoạt động khai thác ở nhiều nơi. Vì thế, phương án ứng phó cần bao gồm cả phối hợp với đối tác quốc tế và cung cấp thông tin kịp thời cho hành khách.

Tháng 1-2023, Mỹ từng phải tạm dừng các chuyến bay cất cánh do hệ thống cung cấp thông báo an toàn cho phi công và nhân viên điều phái gặp trục trặc. FAA sau đó xác định nhân viên hợp đồng đã xóa nhầm tệp khi làm việc với cơ sở dữ liệu chính và dự phòng. Dù nguyên nhân hai sự cố chưa thể đánh đồng, việc hàng không tiếp tục gián đoạn trên diện rộng cho thấy yêu cầu nâng cao độ tin cậy của hạ tầng vẫn rất cấp thiết.