Để công chúng đến gần hơn với tinh hoa nghề Việt

Điều này không chỉ mở ra cơ hội khám phá nghề truyền thống mà còn góp phần kết nối nghệ nhân với cộng đồng, khơi gợi tình yêu và ý thức gìn giữ những giá trị văn hóa dân tộc.

Thay đổi cách thức giới thiệu di sản

Một trong những điểm nhấn của khu phố cổ Hà Nội dịp này là không gian trưng bày, giới thiệu và trải nghiệm văn hóa “Tinh hoa hội tụ” tại Trung tâm Thông tin văn hóa Hồ Gươm, số 2 phố Lê Thái Tổ.

Với thông điệp “Theo dấu làng nghề - Chạm tay di sản - Mang tinh hoa về nhà”, chương trình tái hiện hành trình phát triển của các nghề thủ công từ những làng nghề truyền thống đến Thăng Long - Kẻ Chợ.

Bên cạnh đó, tại đền Quan Đế, số 28 phố Hàng Buồm, các sản phẩm thủ công từ gỗ trầm và nhiều loại hương được trưng bày với chủ đề “Nốt hương di sản”.

Điểm đáng chú ý trong chuỗi hoạt động lần này là sự thay đổi về cách thức giới thiệu di sản. Nếu trước đây, các chương trình trưng bày thường đặt trọng tâm vào việc cung cấp thông tin, giới thiệu hiện vật thì nay, yếu tố tương tác và thực hành được chú trọng hơn.

Tại các không gian trải nghiệm, người xem không chỉ quan sát sản phẩm hoàn thiện mà còn có cơ hội tìm hiểu nguyên liệu, công cụ, kỹ thuật và quy trình tạo tác. Những thao tác tưởng chừng đơn giản như tô gốm, tìm hiểu kỹ thuật đúc đồng hay sáng tạo họa tiết trên chất liệu sơn mài lại mở ra những khám phá thú vị về thủ công mỹ nghệ.

Đặc biệt, việc đưa nghệ nhân và người thực hành nghề vào các hoạt động giao lưu, trình diễn có ý nghĩa kết nối quan trọng. Bởi giá trị của nghề truyền thống không chỉ nằm ở sản phẩm mà còn được lưu giữ trong tri thức dân gian, thậm chí trở thành những bí quyết được trao truyền qua nhiều thế hệ. Khi nghệ nhân trực tiếp giới thiệu, thực hiện các công đoạn và giải thích cho người xem, khoảng cách giữa người thưởng thức với chủ thể sáng tạo được thu hẹp.

Với trẻ em và thanh niên, trải nghiệm trực tiếp còn là cách tiếp cận văn hóa giàu sức hấp dẫn. Thay vì chỉ tìm hiểu kiến thức qua sách vở, các em có thể tự tay tạo ra một sản phẩm, từ đó hiểu rằng phía sau một món đồ thủ công là cả quá trình lao động, sáng tạo và tích lũy kinh nghiệm lâu dài. Sự tò mò ban đầu có thể trở thành niềm yêu thích, thậm chí khơi gợi mong muốn tìm hiểu sâu hơn về nghề truyền thống.

Nhịp cầu kết nối nghệ nhân với người thưởng thức

Nghệ nhân nhân dân lĩnh vực mây tre đan của làng nghề Phú Vinh Nguyễn Văn Tĩnh chia sẻ, từ khi không gian trưng bày được khai trương tại Trung tâm Thông tin văn hóa Hồ Gươm, ông đã có dịp tiếp xúc với khá nhiều bạn trẻ đến tìm hiểu về nghề.

Đặc biệt, trong ngày khai mạc, nhiều sinh viên đến từ các trường đại học trên địa bàn Hà Nội đã chủ động tìm đến, đặt câu hỏi về lịch sử làng nghề, truyền thống làm nghề của gia đình và hành trình gắn bó với nghề của nghệ nhân.

Theo nghệ nhân Nguyễn Văn Tĩnh, mỗi làng nghề đều sở hữu một kho tàng văn hóa và kỹ thuật truyền thống quý giá. Khi người trẻ hiểu, yêu thích và nhận ra giá trị của nghề truyền thống, đó cũng là tiền đề quan trọng cho việc bảo tồn và trao truyền nghề qua các thế hệ.

Còn với nghệ nhân làm hương trẻ tuổi Đặng Tuấn Minh, việc nghệ nhân trực tiếp tham gia hướng dẫn, giới thiệu các sản phẩm không chỉ giúp công chúng hiểu hơn về nghề mà còn hy vọng truyền thêm động lực để các nghệ nhân trẻ cùng mạnh dạn tìm hiểu, gìn giữ những giá trị văn hóa do cha ông để lại.

Em Nguyễn Trà My, học sinh Trường Trung học phổ thông Lê Quý Đôn, tham gia trải nghiệm đan lát tại khu trưng bày mây tre đan, chia sẻ: “Khi được trực tiếp cầm từng sợi mây, nan tre và thực hành dưới sự hướng dẫn tỉ mỉ của nghệ nhân, em mới cảm nhận rõ sự khéo léo, kiên nhẫn và tâm huyết của những người thợ. Khoảnh khắc tự tay hoàn thành một sản phẩm nhỏ khiến em thêm trân trọng những giá trị văn hóa truyền thống”.

Ở góc độ du lịch, những hoạt động này cũng góp phần làm phong phú sản phẩm trải nghiệm tại khu phố cổ. Du khách không chỉ tham quan kiến trúc, di tích hay mua sắm mà còn có thể khám phá những câu chuyện văn hóa ẩn sau từng không gian, từng sản phẩm. Khi mỗi ngôi đình, ngôi nhà cổ trở thành một điểm hẹn văn hóa có nội dung riêng, hành trình khám phá phố cổ sẽ có thêm chiều sâu.

Ông Nguyễn Sỹ Tuyên, một kiều bào Việt Nam tại Đức cho biết: “Trở về Việt Nam đúng dịp Hà Nội diễn ra nhiều hoạt động hưởng ứng Ngày Văn hóa Việt Nam và Lễ hội Thiết kế sáng tạo Hà Nội 2026, tôi rất bất ngờ và thích thú khi có dịp dạo quanh phố cổ, lắng nghe các nghệ nhân chia sẻ những câu chuyện về nghề và tự tay trải nghiệm làm nén hương trầm tại đền Quan Đế. Tôi cho rằng, những hoạt động thực hành như thế này rất thiết thực, mang đến trải nghiệm gần gũi, nhẹ nhàng, giúp công chúng dễ dàng tiếp cận và hiểu hơn về nghề thủ công truyền thống”.

Những hoạt động thực hành đang tạo nên một nhịp cầu kết nối giữa nghệ nhân với người thưởng thức, giữa những giá trị được cha ông trao truyền với sự tiếp nhận của thế hệ hôm nay.

Khi di sản không chỉ được trưng bày mà còn được trải nghiệm, được đối thoại và khơi gợi sự quan tâm, nghề truyền thống sẽ có thêm cơ hội hiện diện trong đời sống đương đại. Đó cũng là cách để tinh hoa nghề Việt tiếp tục được lan tỏa, gìn giữ một cách tự nhiên và bền vững.