Hòa giải từ cơ sở: Gắn kết cộng đồng, giữ bình yên khu dân cư

Tại các khu dân cư hiện đại, đặc biệt là những tổ hợp chung cư cao tầng có mật độ dân số lớn, cư dân đến từ nhiều vùng miền, ngành nghề với nếp sống và thói quen sinh hoạt khác nhau. Sự giao thoa ấy tạo nên nét đa dạng của đời sống đô thị, song cũng dễ phát sinh những va chạm thường ngày. Tiếng ồn, vệ sinh môi trường, chỗ để xe hay việc sử dụng không gian chung đôi khi trở thành nguyên nhân dẫn đến bất đồng giữa các hộ gia đình. Trong bối cảnh đó, vai trò của những người làm công tác hòa giải tại cơ sở ngày càng được thể hiện rõ nét.

Bà Đỗ Thị Toán, hòa giải viên, Tổ phó Tổ dân phố số 1, phường Đại Mỗ cho biết, tại khu chung cư, những khác biệt trong thói quen và cách ứng xử của cư dân đòi hỏi người làm công tác hòa giải phải gần gũi, chủ động nắm bắt tình hình để kịp thời tháo gỡ những bất đồng ngay từ khi mới phát sinh.

Theo bà Toán, hòa giải ở cơ sở không chỉ nhằm giải quyết mâu thuẫn mà quan trọng hơn là giữ gìn tình làng nghĩa xóm, xây dựng cộng đồng đoàn kết, văn minh. Bởi vậy, mỗi vụ việc đều cần được xem xét thấu đáo, trên tinh thần tôn trọng và chia sẻ, tránh để những va chạm nhỏ ảnh hưởng đến quan hệ giữa các hộ gia đình.

Không chỉ những bất đồng trong sinh hoạt cộng đồng, các hòa giải viên cơ sở còn tham gia tháo gỡ mâu thuẫn trong quan hệ gia đình, giúp các bên nhìn nhận lại vấn đề trước khi sự việc trở nên phức tạp. Ông Bùi Xuân Hưng, Tổ trưởng Tổ hòa giải Thanh Châu, phường Thanh Liệt chia sẻ về một trường hợp mâu thuẫn vợ chồng có nguy cơ dẫn đến ly hôn. Đây là vụ việc tưởng chừng khó tháo gỡ khi bất đồng giữa hai người đã ảnh hưởng đến quan hệ gia đình.

Tuy nhiên, với sự phối hợp của các đoàn thể như Chi hội Phụ nữ, Chi hội Cựu chiến binh, Đoàn Thanh niên cùng sự kiên trì vận động, phân tích của tổ hòa giải, hai vợ chồng và gia đình hai bên dần nhìn nhận lại vấn đề. Từ việc phân tích giá trị của mái ấm gia đình, trách nhiệm của mỗi người và những hệ lụy có thể ảnh hưởng đến con cái, các thành viên đã tìm được tiếng nói chung, quyết định hàn gắn những rạn nứt.

Những câu chuyện trên cho thấy, nhiều mâu thuẫn có thể được tháo gỡ ngay tại cộng đồng nếu được phát hiện và giải quyết kịp thời. Không chỉ giúp các bên tìm được hướng giải quyết phù hợp, hoạt động hòa giải còn góp phần ngăn ngừa những bất đồng nhỏ tích tụ thành tranh chấp phức tạp, giữ gìn sự gắn kết trong gia đình và khu dân cư.

Để hòa giải thành công, sự am hiểu pháp luật là điều kiện cần, nhưng chưa đủ. Người làm công tác này còn phải có sự kiên trì, khách quan, công tâm và khả năng lắng nghe. Mỗi vụ việc có hoàn cảnh, nguyên nhân khác nhau, đòi hỏi hòa giải viên phải tìm hiểu thấu đáo, phân tích vấn đề trên cơ sở quy định pháp luật, đồng thời chú trọng đến tâm tư, nguyện vọng của những người liên quan.

Chia sẻ kinh nghiệm từ thực tiễn, bà Đỗ Thị Toán cho rằng, người hòa giải không áp đặt hay đứng về phía nào mà phải biết đặt mình vào hoàn cảnh của mỗi bên, giúp các bên tự nhận ra vấn đề, hiểu quy định pháp luật và cùng tìm tiếng nói chung. Sự chân thành, kiên trì và thái độ công tâm sẽ giúp tạo dựng niềm tin, từ đó tăng khả năng tháo gỡ những mâu thuẫn tưởng chừng khó giải quyết.

Bên cạnh kinh nghiệm thực tiễn, việc thường xuyên cập nhật kiến thức pháp luật có ý nghĩa quan trọng đối với mỗi hòa giải viên. Các quy định của Luật Hòa giải ở cơ sở, Luật Phổ biến, giáo dục pháp luật cùng những văn bản hướng dẫn liên quan là cơ sở để hòa giải viên vận dụng trong quá trình xử lý các vụ việc tại địa bàn dân cư. Thông qua các lớp tập huấn, hội nghị tuyên truyền và tài liệu do cơ quan chức năng cung cấp, kiến thức pháp luật từng bước được bổ sung, giúp hòa giải viên nâng cao khả năng phân tích, giải thích và hướng dẫn người dân thực hiện đúng quyền, nghĩa vụ của mình.

Điều quan trọng là việc vận dụng pháp luật phải phù hợp với từng hoàn cảnh cụ thể. Hòa giải viên cần lựa chọn cách giải thích gần gũi, dễ hiểu, giúp các bên nhận thức rõ quyền lợi, trách nhiệm và những hệ quả có thể phát sinh từ hành vi của mình. Khi người dân hiểu, tự nguyện điều chỉnh cách ứng xử và cùng thống nhất phương án giải quyết, kết quả hòa giải sẽ có tính bền vững hơn.

Cùng với việc nâng cao năng lực của từng hòa giải viên, xây dựng mô hình "Tổ hòa giải 5 tốt" được xác định là một hướng đi nhằm nâng cao chất lượng hoạt động hòa giải tại khu dân cư. Mô hình góp phần nâng cao nhận thức, trách nhiệm của mỗi thành viên, thúc đẩy tinh thần chủ động nắm bắt tình hình, phát hiện và tháo gỡ mâu thuẫn ngay từ khi mới phát sinh, thay vì chờ đến khi vụ việc trở nên phức tạp mới tiến hành hòa giải.

Thông qua việc nâng cao trách nhiệm của các thành viên và phát huy vai trò của tổ hòa giải tại địa bàn, mô hình hướng tới xây dựng những tổ hòa giải hoạt động nền nếp, hiệu quả, trở thành địa chỉ tin cậy để người dân tìm đến khi có vướng mắc. Qua đó, góp phần hạn chế tranh chấp kéo dài, giảm nguy cơ phát sinh khiếu kiện vượt cấp và giữ vững ổn định an ninh trật tự từ cơ sở.

Đánh giá về vai trò của lực lượng hòa giải viên cơ sở, ông Nguyễn Thanh Toàn, Phó Trưởng phòng Nội vụ - Tư pháp phường Thanh Liệt nhấn mạnh: "Công tác hòa giải ở cơ sở chính là cánh tay nối dài của chính quyền trong việc giữ vững ổn định trật tự an toàn xã hội từ gốc. Những mô hình như 'Tổ hòa giải 5 tốt' hay sự tâm huyết của các hòa giải viên như bà Toán, ông Hưng đã góp phần giải quyết hàng trăm mâu thuẫn dân sự ngay tại cộng đồng, giảm tải đáng kể áp lực cho các cơ quan pháp luật tuyến trên. Trong thời gian tới, địa phương sẽ tiếp tục quan tâm, tạo mọi điều kiện thuận lợi nhất về cơ chế phối hợp, tài liệu tập huấn chuyên sâu cũng như hỗ trợ vật chất để đội ngũ này yên tâm cống hiến".

Để công tác hòa giải ở cơ sở phát huy hiệu quả bền vững, bên cạnh sự chủ động, trách nhiệm của mỗi hòa giải viên, cần có sự quan tâm, hỗ trợ thường xuyên của chính quyền địa phương và sự phối hợp chặt chẽ giữa các tổ chức đoàn thể. Việc tạo điều kiện về cơ chế hoạt động, bồi dưỡng kiến thức, kỹ năng và hỗ trợ các tổ hòa giải sẽ góp phần nâng cao chất lượng, hiệu quả công tác này.

Từ những việc làm bình dị nhưng đầy trách nhiệm, đội ngũ hòa giải viên cơ sở đang góp phần vun đắp sự đồng thuận, gắn kết cộng đồng và giữ gìn bình yên ngay từ mỗi khu dân cư. Khi những bất đồng được giải quyết bằng sự thấu hiểu, trên cơ sở pháp luật và tinh thần tôn trọng lẫn nhau, đó cũng là nền tảng để xây dựng Thủ đô Hà Nội ngày càng an toàn, văn minh và nghĩa tình.

Thực hiện: Ánh Tuyết - Duy Anh