Gieo mầm văn hóa pháp lý từ mỗi khu dân cư

Từ những mâu thuẫn đời thường đến cầu nối pháp luật ở khu dân cư

Trong đời sống cộng đồng, những mâu thuẫn, tranh chấp đôi khi bắt nguồn từ những việc tưởng chừng rất nhỏ: Tiếng ồn trong sinh hoạt, lối đi chung, ranh giới đất đai, cây cối ảnh hưởng đến nhà bên cạnh, bất đồng trong quan hệ gia đình hay cách ứng xử giữa các hộ dân. Nếu không được phát hiện và giải quyết kịp thời, những bất đồng ấy có thể tích tụ, trở thành tranh chấp phức tạp, thậm chí dẫn đến những hành vi vi phạm pháp luật, ảnh hưởng đến an ninh, trật tự tại địa phương.

Với lợi thế gần dân, am hiểu hoàn cảnh, phong tục, tập quán và các mối quan hệ trong khu dân cư, hòa giải viên thường là những người đầu tiên nắm bắt được những bất đồng phát sinh. Bằng sự kiên trì, khéo léo và kiến thức pháp luật, họ giúp các bên bình tĩnh nhìn nhận vấn đề, hiểu rõ quyền, nghĩa vụ của mình, từ đó tìm được tiếng nói chung.

Tại phường Thanh Liệt, công tác hòa giải ở cơ sở được đặt trong mối liên hệ chặt chẽ với nhiệm vụ tuyên truyền, phổ biến, giáo dục pháp luật. Theo Ông Nguyễn Thanh Toàn, Phó Trưởng phòng Nội vụ - Tư pháp phường Thanh Liệt, hoạt động hòa giải không đơn thuần là giải quyết một vụ việc cụ thể mà còn là một phương thức quan trọng để phòng ngừa vi phạm pháp luật, củng cố sự đoàn kết trong cộng đồng dân cư.

Ông Toàn cho rằng, để nâng cao chất lượng hoạt động của các tổ hòa giải, chính quyền địa phương cần quan tâm hướng dẫn nghiệp vụ, cung cấp thông tin về những quy định pháp luật mới, đồng thời tạo điều kiện để hòa giải viên trao đổi, chia sẻ kinh nghiệm. Đặc biệt, khi phát hiện những mâu thuẫn có nguy cơ phát sinh hành vi bạo lực, đe dọa sức khỏe, tính mạng của các bên hoặc người khác, hòa giải viên cần kịp thời thông tin, phối hợp với chính quyền và các lực lượng chức năng để có biện pháp phòng ngừa phù hợp.

Thực tế cho thấy, một trong những thách thức lớn đối với hòa giải viên hiện nay là sự đa dạng, phức tạp của các quan hệ xã hội và những thay đổi liên tục của hệ thống pháp luật. Các tranh chấp liên quan đến đất đai, dân sự, hôn nhân và gia đình, môi trường, xây dựng, trật tự đô thị... đòi hỏi người làm công tác hòa giải không chỉ có kinh nghiệm sống mà còn phải thường xuyên cập nhật kiến thức pháp luật.

Ông Bùi Xuân Hưng, Tổ trưởng tổ hòa giải Tổ dân phố Thanh Châu, phường Thanh Liệt, chia sẻ rằng, trong quá trình tham gia hòa giải, điều quan trọng trước hết là phải lắng nghe đầy đủ ý kiến của các bên, tìm hiểu nguyên nhân thực sự dẫn đến mâu thuẫn. Có những trường hợp, điều người dân cần không chỉ là một lời giải thích đúng quy định mà còn là sự cảm thông, chia sẻ và cách ứng xử chân thành. Vì vậy, hòa giải viên phải kiên trì, khách quan, không áp đặt, không đứng về phía bất kỳ bên nào.

Theo ông Hưng, việc vận dụng kiến thức pháp luật vào thực tế cần linh hoạt, dễ hiểu, phù hợp với từng hoàn cảnh. Hòa giải viên phải giải thích để người dân nhận thức được đâu là quyền lợi chính đáng, đâu là trách nhiệm cần thực hiện, đồng thời giúp các bên thấy được hậu quả nếu để mâu thuẫn kéo dài. Khi người dân hiểu và tự nguyện thống nhất phương án giải quyết, kết quả hòa giải mới thực sự bền vững.

Đây cũng chính là điểm khác biệt của hòa giải ở cơ sở: “Pháp luật không chỉ được truyền đạt qua những điều khoản, văn bản mà được cụ thể hóa bằng cách ứng xử, sự tôn trọng và tinh thần thượng tôn pháp luật trong từng mối quan hệ hằng ngày”, ông Hưng cho biết.

Nâng cao nghiệp vụ, chủ động phòng ngừa và lan tỏa những mô hình hòa giải hiệu quả

Để hoạt động hòa giải thực sự phát huy hiệu quả, việc bồi dưỡng kiến thức pháp luật, kỹ năng giao tiếp, nắm bắt tâm lý và xử lý tình huống cho đội ngũ hòa giải viên cần được tiến hành thường xuyên. Đặc biệt, hòa giải viên cần được trang bị kỹ năng nhận diện những vụ việc vượt quá phạm vi hòa giải, những mâu thuẫn tiềm ẩn nguy cơ bạo lực để chủ động phối hợp với chính quyền địa phương, công an và các cơ quan liên quan.

Tại Tổ dân phố số 1 Đại Mỗ, phường Đại Mỗ, ông Vũ Văn Bằng, Tổ trưởng Tổ hòa giải, cho biết công việc của hòa giải viên đòi hỏi sự tận tâm, trách nhiệm và khả năng nắm bắt tâm tư của người dân. Theo ông, mỗi vụ việc có hoàn cảnh khác nhau, không thể áp dụng một cách giải quyết chung cho tất cả. Hòa giải viên phải tìm hiểu kỹ nguyên nhân, xác định nội dung tranh chấp, gặp gỡ các bên để lắng nghe và phân tích trên cơ sở quy định pháp luật.

Ông Bằng cũng nhấn mạnh tầm quan trọng của việc phối hợp với tổ dân phố và chính quyền địa phương. Khi phát hiện bất đồng có dấu hiệu diễn biến phức tạp, việc trao đổi thông tin kịp thời giúp các bên liên quan có hướng xử lý, tránh để mâu thuẫn nhỏ trở thành vụ việc nghiêm trọng. Bên cạnh đó, những kinh nghiệm thực tế từ các vụ hòa giải thành công cần được chia sẻ để các hòa giải viên khác tham khảo, vận dụng phù hợp với địa bàn mình phụ trách.

Một nội dung đáng chú ý trong công tác hòa giải hiện nay là xây dựng và nhân rộng mô hình “Tổ hòa giải 5 tốt”. Đây không chỉ là tiêu chí đánh giá chất lượng hoạt động mà còn hướng tới xây dựng đội ngũ hòa giải viên có phẩm chất, năng lực, trách nhiệm; hoạt động nền nếp, hiệu quả, gần gũi với nhân dân. Việc biểu dương, khen thưởng những tập thể, cá nhân tiêu biểu có ý nghĩa thiết thực, tạo động lực để những người làm công tác hòa giải tiếp tục gắn bó, cống hiến.

Cùng với đó, công tác phổ biến, giáo dục pháp luật cần được đổi mới theo hướng thiết thực, dễ tiếp cận, gắn với những vấn đề người dân thường gặp trong cuộc sống. Việc tuyên truyền Luật Hòa giải ở cơ sở và các văn bản hướng dẫn thi hành, Luật Phổ biến, giáo dục pháp luật, cùng những chính sách, quy định mới trong các lĩnh vực dân sự, đất đai, hôn nhân và gia đình, môi trường,..... sẽ giúp hòa giải viên có thêm cơ sở để giải thích, hướng dẫn người dân.

Trong bối cảnh chuyển đổi số, việc đưa thông tin pháp luật đến gần hơn với đội ngũ hòa giải viên cũng cần được quan tâm. Chủ trương xây dựng chuyên mục “Hòa giải ở cơ sở” trên Báo điện tử Hà Nội Mới (hanoimoi.vn) là một hướng tiếp cận phù hợp, góp phần hình thành kênh thông tin thường xuyên, có tính tương tác và khả năng lan tỏa rộng.

Không chỉ cung cấp thông tin, chuyên mục còn hướng tới làm rõ mối liên hệ giữa hòa giải viên với chính quyền địa phương trong việc phát hiện, phòng ngừa và xử lý những mâu thuẫn có nguy cơ ảnh hưởng đến an ninh, trật tự,...

Khi pháp luật được đưa vào đời sống bằng sự gần gũi, trách nhiệm và tinh thần thượng tôn pháp luật, hòa giải không chỉ là giải pháp tháo gỡ bất đồng mà còn trở thành cầu nối vun đắp niềm tin, sự đồng thuận và tình đoàn kết trong cộng đồng.