Vị trưởng thôn gần 10 năm bền bỉ giữ hòa khí khu dân cư

Hòa giải từ khi mâu thuẫn mới phát sinh

Gần 10 năm gắn bó với công tác hòa giải, Trưởng thôn Thụy Lôi 2, Tổ trưởng tổ hoà giải Nguyễn Cảnh Xuân đúc rút một kinh nghiệm: Muốn hòa giải thành công, điều quan trọng là phải phát hiện và can thiệp kịp thời, ngay khi mâu thuẫn mới chớm nở. Thay vì chờ người dân gửi đơn kiến nghị hoặc vụ việc trở nên căng thẳng, cần chủ động nắm bắt thông tin, phối hợp với tổ hòa giải đến gặp gỡ, trao đổi với các bên liên quan để tìm hướng tháo gỡ.

Theo ông Xuân, khi mâu thuẫn chưa đến mức gay gắt, các bên vẫn còn khả năng lắng nghe và chia sẻ, việc hòa giải thường thuận lợi hơn. Ngược lại, nếu để sự việc kéo dài, các bên gửi đơn đến chính quyền, tâm lý bức xúc và những bất đồng có thể gia tăng, khiến quá trình giải quyết khó khăn hơn.

Từ kinh nghiệm thực tiễn, ông Xuân cho biết phần lớn vụ việc tại địa bàn được xử lý ngay từ khi mới phát sinh, không phải chờ đến khi người dân làm đơn gửi ban lãnh đạo thôn. Dù không có đơn đề nghị hòa giải, các vụ việc vẫn được tổ chức giải quyết với đầy đủ văn bản ghi nhận nội dung trao đổi, thống nhất và chữ ký của các bên liên quan.

Để tìm được tiếng nói chung, người hòa giải không chỉ gặp gỡ các bên cùng lúc mà đôi khi phải đến từng gia đình để tìm hiểu tâm tư, nguyện vọng và mức độ mâu thuẫn. Trên cơ sở đó, hòa giải viên phân tích, đề xuất phương án giải quyết, thăm dò sự đồng thuận của từng bên trước khi tổ chức buổi làm việc chung và thống nhất cách thực hiện.

Ông Xuân dẫn chứng một trường hợp tranh chấp ranh giới đất đai giữa hai hộ dân có móng nhà xây dựng sát nhau. Khi phát hiện sự việc mới được phản ánh, ông đã chủ động tìm hiểu hiện trạng, đề xuất phương án xác định ranh giới tại phần tiếp giáp giữa hai móng nhà để các bên cùng xem xét, thống nhất. Theo ông, nếu không giải quyết sớm mà để tranh chấp phát triển thành vụ việc phức tạp, việc xử lý sẽ mất nhiều thời gian và khó đạt được sự đồng thuận.

Hiện vẫn có một trường hợp tranh chấp chưa thể giải quyết dứt điểm do một bên thường xuyên đi làm xa, các bên chưa thể cùng có mặt để trao đổi trực tiếp. Tuy nhiên, ông Xuân vẫn đang tiếp tục sắp xếp thời gian, hướng tới một buổi hòa giải có sự tham gia đầy đủ của các bên và lập biên bản cụ thể.

Thực tế cho thấy, sự chủ động, kiên trì và gần gũi với người dân là yếu tố quan trọng giúp hòa giải viên phát huy hiệu quả vai trò của mình. Bởi phía sau mỗi vụ việc không chỉ là những bất đồng về quyền lợi mà còn là tâm tư, tình cảm và mối quan hệ giữa các gia đình, dòng họ, xóm giềng. Khi được lắng nghe và giải quyết thấu đáo từ sớm, nhiều mâu thuẫn có thể được tháo gỡ trước khi trở thành những tranh chấp kéo dài.

Phát huy vai trò cầu nối giữa chính quyền và nhân dân

Nếu sự chủ động, sâu sát địa bàn là yếu tố giúp hòa giải viên phát hiện và tháo gỡ mâu thuẫn từ sớm thì kiến thức pháp luật, kỹ năng vận động, thuyết phục chính là nền tảng để quá trình hòa giải đạt hiệu quả bền vững. Bởi mỗi vụ việc phát sinh tại cộng đồng dân cư đều có những đặc điểm riêng, liên quan đến quyền lợi, tình cảm và mối quan hệ giữa các bên. Do đó, hòa giải viên không chỉ cần nắm chắc quy định pháp luật mà còn phải biết lắng nghe, phân tích vấn đề một cách khách quan, lựa chọn cách tiếp cận phù hợp với từng hoàn cảnh.

Trong thực tế, không phải mâu thuẫn nào cũng có thể giải quyết bằng một cuộc gặp gỡ hay một lần trao đổi. Có những vụ việc đòi hỏi hòa giải viên phải kiên trì tiếp xúc nhiều lần, tìm hiểu nguyên nhân từ các phía, phân biệt rõ vấn đề pháp lý với những khúc mắc về tình cảm, tâm lý. Đặc biệt, với những tranh chấp liên quan đến đất đai, tài sản hoặc quan hệ gia đình, người làm công tác hòa giải càng cần thận trọng, bảo đảm sự công tâm, không áp đặt ý chí chủ quan, đồng thời giúp các bên hiểu rõ quyền và nghĩa vụ của mình.

Bên cạnh kinh nghiệm thực tiễn, việc thường xuyên cập nhật kiến thức pháp luật có ý nghĩa quan trọng đối với đội ngũ hòa giải viên. Những quy định liên quan trực tiếp đến đời sống dân cư có thể thay đổi, trong khi các vụ việc tại cơ sở ngày càng đa dạng, phức tạp. Vì vậy, mỗi hòa giải viên cần chủ động vận dụng linh hoạt, sáng tạo những kiến thức, kỹ năng đã được trang bị; thực hiện hòa giải đúng nguyên tắc, đúng quy định pháp luật, bảo đảm sự tự nguyện, bình đẳng, khách quan và tôn trọng quyền, lợi ích hợp pháp của các bên.

Phó Chủ tịch UBND xã Thư Lâm Nguyễn Thành Luân nhấn mạnh, mỗi hòa giải viên cần phát huy tinh thần trách nhiệm, chủ động áp dụng kiến thức được trang bị vào thực tiễn công tác. Đây không đơn thuần là nhiệm vụ giải quyết những bất đồng trong cộng đồng mà còn là trách nhiệm góp phần giữ gìn tình đoàn kết, xây dựng mối quan hệ gắn bó giữa các hộ gia đình và người dân trong khu dân cư.

Để công tác hòa giải thực sự phát huy hiệu quả, vai trò của chính quyền cơ sở và sự phối hợp của các tổ chức, đoàn thể có ý nghĩa không nhỏ. Các ban, ngành, đoàn thể và các thôn cần tiếp tục quan tâm, tạo điều kiện thuận lợi để đội ngũ hòa giải viên thực hiện nhiệm vụ; đồng thời phối hợp trong việc nắm bắt tình hình địa bàn, kịp thời hỗ trợ giải quyết những vụ việc phát sinh. Sự tham gia của các tổ chức đoàn thể, những người có uy tín trong cộng đồng cũng góp phần tạo thêm tiếng nói thuyết phục, giúp các bên hiểu và chia sẻ với nhau trên tinh thần tôn trọng, đồng thuận. Đặc biệt, công tác hòa giải cần được nhìn nhận như một hoạt động thường xuyên, gắn liền với đời sống dân cư chứ không chỉ được triển khai khi có tranh chấp xảy ra.

Theo Phó Chủ tịch UBND xã Thư Lâm Nguyễn Thành Luân, mỗi hòa giải viên cần tiếp tục phát huy vai trò là cầu nối giữa chính quyền với nhân dân, là người giữ gìn tình đoàn kết trong cộng đồng. Bằng sự công tâm, trách nhiệm và kiến thức pháp luật, đội ngũ hòa giải viên sẽ góp phần củng cố niềm tin của người dân, xây dựng môi trường sống an toàn, văn minh và gắn kết.

Từ những việc làm cụ thể ở từng thôn, xóm, hiệu quả của công tác hòa giải không chỉ được thể hiện qua số vụ việc được giải quyết mà còn ở việc những mâu thuẫn được tháo gỡ, những mối quan hệ láng giềng được hàn gắn và sự đồng thuận trong cộng đồng được củng cố. Khi mỗi hòa giải viên thực sự trở thành người gần dân, hiểu dân, có kiến thức pháp luật và trách nhiệm với cộng đồng, công tác hòa giải sẽ trở thành một trong những nền tảng quan trọng góp phần giữ gìn an ninh, trật tự ngay từ cơ sở, xây dựng xã Thư Lâm ngày càng đoàn kết, văn minh, an toàn và phát triển.