Chia sẻ việc chăm sóc, tạo thêm cơ hội phát triển cho phụ nữ

Gánh nặng chăm sóc và những cơ hội bị bỏ lỡ

Như thường lệ, chị Nguyễn Thanh Hà (phường Hai Bà Trưng, Hà Nội) bước vào phòng, nhẹ nhàng hỏi han, trấn an người mẹ 69 tuổi. "Mẹ có khó thở không?", chị hỏi, tay lấy lọ thuốc xịt giúp mẹ giảm cơn co thắt phế quản.

Ba năm trước, cuộc điện thoại từ gia đình báo tin mẹ chồng bị đột quỵ đã làm thay đổi hoàn toàn cuộc sống của chị Hà. Khi đó, chị đang có cơ hội thăng tiến trong công việc tại một ngân hàng thương mại. Tuy nhiên, trước tình trạng sức khỏe của mẹ, chị quyết định xin nghỉ việc để ở nhà chăm sóc.

“Chồng mình là con một, khi đó anh phải đảm nhận một dự án lớn nên việc chăm sóc mẹ chồng dồn hết lên vai mình. Khoảng thời gian đó thực sự rất khó khăn. Giá như khi đó, mình có người chia sẻ gánh nặng, cơ hội phát triển cũng không bị vuột mất”, chị Hà chia sẻ.

Chị Nguyễn Thu Trang (phường Việt Hưng, Hà Nội) cũng gặp khó khăn trong cân bằng công việc và chăm sóc gia đình. Chồng làm kinh doanh bận rộn nên phần lớn việc chăm sóc con cái, cha mẹ và nhà cửa đều do chị đảm nhận. Anh từng muốn chị nghỉ hẳn công việc giáo viên mầm non để ở nhà chăm lo gia đình. Dù không đồng ý, chị cũng khó có đủ thời gian dành cho học tập, nâng cao chuyên môn và phấn đấu đến vị trí nghề nghiệp mong muốn.

Hai câu chuyện với những hoàn cảnh khác nhau nhưng cùng cho thấy một thực tế: Khi trách nhiệm chăm sóc gia đình chủ yếu đặt lên vai phụ nữ, những cơ hội phát triển của họ dễ bị thu hẹp. Không ít người phải lựa chọn giữa công việc và gia đình, thậm chí từ bỏ thu nhập, cơ hội thăng tiến hoặc kế hoạch phát triển bản thân để đáp ứng nhu cầu chăm sóc người thân.

Đây không phải những trường hợp cá biệt. Theo báo cáo Phụ nữ và Tài chính 2026 (Women’s Wealth in Focus 2026: When Care Comes First) do Sun Life công bố tháng 5-2026, trách nhiệm chăm sóc gia đình tạo ra ba tầng áp lực đối với phụ nữ Việt Nam, ảnh hưởng đến an ninh tài chính (64%), sự phát triển sự nghiệp (56%) và khả năng chăm sóc bản thân (52%). Đáng chú ý, 63% phụ nữ cho biết sẵn sàng hy sinh sự an toàn tài chính cá nhân để ưu tiên phúc lợi gia đình; trong đó, 33% trì hoãn kế hoạch học tập hoặc phát triển sự nghiệp.

Theo Thông tin thống kê giới tại Việt Nam 2024 do Cục Thống kê công bố, số liệu từ Điều tra lao động và việc làm năm 2024 cho thấy phụ nữ dành trung bình 15,6 giờ mỗi tuần cho công việc nội trợ và chăm sóc gia đình không được trả công, trong khi nam giới là 8,8 giờ. Như vậy, thời gian phụ nữ dành cho những công việc này gần gấp 1,8 lần nam giới. Sự chênh lệch phản ánh bất bình đẳng trong phân công lao động chăm sóc giữa hai giới.

Khi phải dành nhiều thời gian cho những công việc không được trả công, phụ nữ ít có điều kiện tham gia các khóa đào tạo, nâng cao kỹ năng, tìm kiếm việc làm tốt hơn hoặc theo đuổi cơ hội phát triển sự nghiệp. Về lâu dài, điều này còn ảnh hưởng đến thu nhập, khả năng tự chủ tài chính và vị thế của phụ nữ trong gia đình, xã hội.

Thay đổi nhận thức, chia sẻ trách nhiệm chăm sóc

Theo PGS.TS Phạm Mạnh Hà, chuyên gia tâm lý, Khoa Khoa học và Công nghệ giáo dục, Đại học Bách khoa Hà Nội, một thực tế tồn tại ở không ít gia đình là vợ chồng cùng đi làm, cùng tạo thu nhập nhưng việc nhà vẫn mặc nhiên thuộc về người vợ. Gánh nặng kép – vừa đi làm, vừa đảm nhận phần lớn việc nhà – khiến nhiều phụ nữ kiệt sức. Thiếu ngủ, lo âu, căng thẳng kéo dài dễ dẫn đến mệt mỏi và suy giảm sức khỏe. Ngay cả khi nghỉ ngơi, họ vẫn phải lo nghĩ về công việc và gia đình, trong khi tâm lý tự trách khiến áp lực càng nặng nề.

Để thay đổi, theo PGS.TS Phạm Mạnh Hà, cần bắt đầu từ nhận thức và cách ứng xử trong mỗi gia đình. Nam giới phải xem chia sẻ việc nhà, chăm sóc con cái và người thân là trách nhiệm đương nhiên, không phải sự “giúp đỡ” dành cho vợ. Việc phân công công việc gia đình cần dựa trên sự bàn bạc, thống nhất giữa các thành viên, thay vì mặc định trách nhiệm thuộc về người phụ nữ. Đồng thời, cha mẹ cần giáo dục con cái về bình đẳng giới từ nhỏ, để cả con trai và con gái đều hiểu rằng công việc gia đình là trách nhiệm chung.

Bên cạnh thay đổi từ mỗi gia đình, phát triển các dịch vụ chăm sóc tại cộng đồng cũng là giải pháp quan trọng. Các mô hình chăm sóc trẻ em ngoài giờ, chăm sóc người cao tuổi ban ngày, hỗ trợ người khuyết tật và chăm sóc tại nhà có thể giúp gia đình giảm áp lực, nhất là những phụ nữ vừa đi làm vừa phải chăm sóc nhiều thế hệ. Khi có thêm lựa chọn về dịch vụ chăm sóc với chi phí phù hợp và chất lượng bảo đảm, phụ nữ sẽ có thêm thời gian duy trì việc làm, học tập, nâng cao năng lực và theo đuổi mục tiêu nghề nghiệp.

Cùng với đó, việc nâng cao quyền năng kinh tế, tạo điều kiện để phụ nữ chủ động phát triển sinh kế cũng cần được quan tâm. Chủ tịch Hội Liên hiệp phụ nữ thành phố Hà Nội Lê Kim Anh cho biết, trong 9 tháng năm 2026, các cấp Hội đang quản lý nguồn vốn hơn 11.273 tỷ đồng, hỗ trợ 138.523 hội viên vay vốn phát triển kinh tế; hỗ trợ thành lập 3 hợp tác xã do phụ nữ quản lý, điều hành.

Cùng với hỗ trợ phát triển kinh tế, Hội Liên hiệp phụ nữ thành phố Hà Nội còn đẩy mạnh tuyên truyền về bình đẳng giới, phòng ngừa bạo lực trên cơ sở giới, bạo lực gia đình; đồng thời giám sát việc thực hiện Luật Bình đẳng giới, ghi nhận những khó khăn, vướng mắc từ cơ sở để kiến nghị hoàn thiện chính sách.

Những hoạt động này góp phần mở rộng cơ hội phát triển kinh tế, nâng cao nhận thức và bảo vệ quyền lợi của phụ nữ. Tuy nhiên, để phụ nữ thực sự có thêm thời gian và cơ hội phát triển, bên cạnh hỗ trợ vốn, việc làm và nâng cao năng lực, cần quan tâm hơn đến chính sách chia sẻ trách nhiệm chăm sóc, phát triển dịch vụ hỗ trợ tại cộng đồng. Bởi bình đẳng giới không chỉ là tạo điều kiện để phụ nữ tham gia nhiều hơn vào đời sống kinh tế, xã hội mà còn phải bảo đảm họ không tiếp tục gánh vác phần lớn trách nhiệm gia đình như một nghĩa vụ mặc định.