Hoàn thiện khung pháp lý, tạo dư địa phát triển thị trường chứng khoán hiện đại

Sáng 13-11, tại kỳ họp thứ hai, Quốc hội khóa XVI, với đa số phiếu tán thành, Quốc hội biểu quyết thông qua Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Chứng khoán.

Một trong những điểm mới đáng chú ý của Luật là bổ sung Điều 6a về cơ chế thử nghiệm có kiểm soát trong lĩnh vực chứng khoán.

Theo đó, cơ quan nhà nước có thẩm quyền cho phép tổ chức triển khai thử nghiệm có giới hạn về phạm vi, đối tượng, không gian và thời gian trong điều kiện thực tế đối với việc ứng dụng công nghệ mới, sản phẩm, dịch vụ, mô hình kinh doanh mới mà pháp luật chưa có quy định hoặc có nội dung khác với quy định hiện hành.

Việc triển khai cơ chế này phải bảo đảm quốc phòng, an ninh và an toàn thị trường chứng khoán; tuân thủ quy định của pháp luật về khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo, công nghiệp công nghệ số.

Tổ chức đăng ký thử nghiệm phải đáp ứng điều kiện, tiêu chí xét duyệt, được cấp giấy chứng nhận và chịu sự giám sát của cơ quan nhà nước có thẩm quyền.

Cơ quan có thẩm quyền quyết định cấp, điều chỉnh, thu hồi giấy chứng nhận; gia hạn, tạm dừng, chấm dứt hoặc kết thúc thử nghiệm.

Trên cơ sở sơ kết, tổng kết, cơ quan chức năng báo cáo cấp có thẩm quyền xem xét việc tiếp tục áp dụng cơ chế thử nghiệm hoặc ban hành văn bản quy phạm pháp luật để triển khai chính thức.

Luật cũng quy định trách nhiệm của tổ chức đăng ký trong việc tuân thủ pháp luật về bảo vệ dữ liệu cá nhân, an ninh mạng và các quy định liên quan trong quá trình thử nghiệm cũng như sau khi kết thúc.

Tổ chức, cá nhân tham gia thử nghiệm tự chịu trách nhiệm về việc tham gia và được bảo vệ theo quy định của Luật Khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo.

Cùng với cơ chế thử nghiệm, Luật bổ sung chính sách đầu tư hiện đại hóa hạ tầng, công nghệ thông tin phục vụ hoạt động thị trường chứng khoán; khuyến khích, đãi ngộ, phát triển và thu hút nguồn nhân lực cho ngành chứng khoán.

Quy định về giao dịch điện tử và bảo đảm an toàn giao dịch điện tử trong lĩnh vực này cũng được bổ sung, giao Bộ trưởng Bộ Tài chính quy định cụ thể, phù hợp với pháp luật về giao dịch điện tử.

Một số quy định về tổ chức và vận hành thị trường được điều chỉnh theo hướng thống nhất. Hệ thống giao dịch chứng khoán bao gồm: Hệ thống giao dịch dành cho chứng khoán niêm yết và hệ thống giao dịch dành cho chứng khoán chưa niêm yết, do các sở giao dịch chứng khoán tổ chức, vận hành.

Thủ tướng Chính phủ quyết định thành lập, mô hình hoạt động, hình thức sở hữu, chức năng, quyền và nghĩa vụ của các sở giao dịch chứng khoán theo đề nghị của Bộ trưởng Bộ Tài chính; quyết định cơ cấu lại vốn nhà nước tại các sở này theo đề nghị của Bộ Tài chính.

Đối với quỹ hoán đổi danh mục, Luật quy định đây là quỹ mở, hình thành từ việc tiếp nhận, hoán đổi danh mục chứng khoán cơ cấu hoặc tài sản khác theo quy định của Chính phủ để lấy chứng chỉ quỹ. Chứng chỉ quỹ hoán đổi danh mục được niêm yết và giao dịch trên hệ thống giao dịch dành cho chứng khoán niêm yết.

Luật sửa đổi, bổ sung nhiều quy định về điều kiện thành lập, hoạt động của công ty chứng khoán và công ty quản lý quỹ đầu tư chứng khoán, trong đó tập trung vào tiêu chuẩn nhân sự quản lý và yêu cầu về kinh nghiệm chuyên môn.

Đối với công ty chứng khoán, điều kiện nhân sự được quy định gồm: Tổng Giám đốc (Giám đốc), tối thiểu 3 nhân viên có chứng chỉ hành nghề chứng khoán phù hợp với mỗi nghiệp vụ kinh doanh đề nghị cấp phép và tối thiểu 1 nhân viên kiểm soát tuân thủ.

Tổng Giám đốc (Giám đốc) phải có ít nhất 2 năm kinh nghiệm làm việc tại bộ phận nghiệp vụ của tổ chức trong các lĩnh vực tài chính, chứng khoán, ngân hàng, bảo hiểm hoặc tại bộ phận tài chính, kế toán, đầu tư của doanh nghiệp khác; có chứng chỉ hành nghề phân tích tài chính hoặc quản lý quỹ.

Đối với công ty quản lý quỹ, yêu cầu nhân sự gồm: Tổng Giám đốc (Giám đốc), tối thiểu 5 nhân viên có chứng chỉ hành nghề quản lý quỹ và tối thiểu 1 nhân viên kiểm soát tuân thủ.

Tổng Giám đốc (Giám đốc) công ty quản lý quỹ phải có ít nhất 4 năm kinh nghiệm trong lĩnh vực tài chính, chứng khoán, ngân hàng, bảo hiểm hoặc tại bộ phận tài chính, kế toán, đầu tư của doanh nghiệp khác; có chứng chỉ hành nghề quản lý quỹ hoặc chứng chỉ tương đương theo quy định của Chính phủ.

Trường hợp Tổng Giám đốc (Giám đốc) không phải là người đại diện theo pháp luật, công ty phải có ít nhất 1 người đại diện theo pháp luật đáp ứng các tiêu chuẩn tương ứng. Phó Tổng Giám đốc (Phó Giám đốc) phụ trách nghiệp vụ cũng phải đáp ứng yêu cầu về điều kiện cá nhân, kinh nghiệm và chứng chỉ hành nghề phù hợp với nghiệp vụ được giao.

Quy định về chứng chỉ hành nghề chứng khoán được sửa đổi theo hướng xác định rõ 3 loại chứng chỉ: Môi giới chứng khoán, phân tích tài chính và quản lý quỹ. Cá nhân được cấp chứng chỉ phải có năng lực hành vi dân sự đầy đủ, không thuộc trường hợp đang bị truy cứu trách nhiệm hình sự hoặc bị cấm hành nghề chứng khoán; có trình độ đại học trở lên, trình độ chuyên môn về chứng khoán và đạt yêu cầu kỳ thi sát hạch tương ứng.

Luật cũng quy định cụ thể các trường hợp bị thu hồi chứng chỉ hành nghề, trong đó có trường hợp không còn đáp ứng điều kiện cấp chứng chỉ; không tham gia tập huấn hằng năm trong 3 năm liên tục; hoặc không làm việc tại tổ chức sử dụng người được cấp chứng chỉ hành nghề chứng khoán trong 3 năm liên tục, trừ thời gian giữ một số chức danh quản trị, kiểm soát tại tổ chức đó.

Luật có hiệu lực từ ngày 1-3-2027. Trong thời hạn 1 năm kể từ ngày Luật có hiệu lực, Thủ tướng Chính phủ ban hành quyết định về tổ chức và hoạt động của các sở giao dịch chứng khoán theo quy định mới.

Trình bày báo cáo tiếp thu, giải trình trước khi Quốc hội thông qua, Bộ trưởng Bộ Tài chính Ngô Văn Tuấn cho biết, Chính phủ đã tiếp thu, giải trình và chỉnh lý 6 nhóm nội dung trong dự thảo Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Chứng khoán, tập trung vào cơ chế thử nghiệm có kiểm soát, mô hình Sở giao dịch chứng khoán, chính sách nhân lực, hoạt động lưu ký và tiêu chuẩn nhân sự quản lý.

Về cơ chế thử nghiệm có kiểm soát trong lĩnh vực chứng khoán, Chính phủ tiếp thu, chỉnh lý Điều 6a theo hướng cụ thể hóa yêu cầu quản lý đặc thù, đặt trọng tâm vào an toàn thị trường, bảo vệ nhà đầu tư, quản lý tách biệt tài sản và dữ liệu khách hàng. Các nguyên tắc, giới hạn cơ bản được quy định trong Luật; nội dung kỹ thuật, quy trình và biện pháp kiểm soát rủi ro giao Chính phủ quy định chi tiết theo thẩm quyền.

Khoản 3 Điều 6a được chỉnh lý theo hướng sơ kết, tổng kết để cấp có thẩm quyền xem xét tiếp tục thử nghiệm hoặc ban hành văn bản quy phạm pháp luật áp dụng chính thức, qua đó làm rõ thẩm quyền và phương thức xử lý kết quả thử nghiệm, bảo đảm thống nhất với pháp luật liên quan.

Đối với mô hình Sở giao dịch chứng khoán, Chính phủ giữ phương án giao Thủ tướng Chính phủ quyết định nhằm bảo đảm tính linh hoạt, phù hợp với thực tiễn từng thời kỳ. Khoản 2 Điều 43 được chỉnh lý, quy định cụ thể việc cơ cấu lại vốn nhà nước tại các sở giao dịch chứng khoán, phù hợp với phạm vi điều chỉnh của Luật Chứng khoán và pháp luật về quản lý, đầu tư vốn nhà nước tại doanh nghiệp.