Đưa sáng tạo trở thành nguồn lực phát triển Thủ đô

Quy tụ gần 1.000 nghệ nhân, nghệ sĩ, nhà sáng tạo trong nước và quốc tế, trong đó có gần 100 nghệ sĩ quốc tế đến từ 21 quốc gia, lễ hội năm nay cho thấy quy mô và cách tiếp cận mới, không chỉ dừng ở việc tổ chức một sự kiện văn hóa mà hướng tới xây dựng một hệ sinh thái sáng tạo đô thị.

Phát huy nguồn lực văn hóa từ không gian di sản

Điểm đáng chú ý của mùa lễ hội thứ năm là sự chuyển dịch từ khơi nguồn, kết nối các hoạt động sáng tạo sang thúc đẩy sáng tạo trở thành nguồn lực phát triển kinh tế. Nếu những mùa lễ hội trước tập trung đánh thức các không gian di sản, đưa nghệ thuật và thiết kế đến gần hơn với công chúng, thì năm nay, chủ đề “Kinh tế Sáng tạo” đặt ra yêu cầu cao hơn, để những ý tưởng sáng tạo có thể chuyển hóa thành sản phẩm, dịch vụ, việc làm và giá trị kinh tế bền vững. Đây cũng là bước đi phù hợp với định hướng phát triển công nghiệp văn hóa nhằm tạo động lực tăng trưởng mới cho thủ đô.

Tinh thần này được thể hiện rõ trong Nghị quyết số 02-NQ/TW ngày 17-3-2026 của Bộ Chính trị về xây dựng và phát triển Thủ đô Hà Nội trong kỷ nguyên mới, trong đó xác định văn hóa ở vị trí trung tâm của chiến lược phát triển kinh tế - xã hội, coi “Văn hiến - Bản sắc - Sáng tạo” là giá trị cốt lõi, nguồn lực nội sinh và sức mạnh mềm của thủ đô. Nghị quyết đồng thời đặt ra yêu cầu chuyển hóa di sản thành tài sản sống, gắn bảo tồn và phát huy giá trị văn hóa với phát triển nghệ thuật, thiết kế, du lịch và các ngành công nghiệp văn hóa; từng bước hình thành hệ sinh thái khởi nghiệp sáng tạo, phát triển thị trường dịch vụ và sản phẩm văn hóa mang bản sắc Hà Nội, có khả năng vươn ra quốc tế.

Với chủ đề “Thăng Long Kẻ Nghệ”, lễ hội khơi gợi câu chuyện về một Hà Nội được hình thành và phát triển từ sự kết nối giữa làng nghề, phố nghề, chợ và những dòng chảy giao thương. Nếu Kẻ Chợ biểu trưng cho sức sống thương mại của đô thị xưa, thì Kẻ Nghệ nhấn mạnh năng lực sáng tạo của những người làm nghề, nơi kỹ năng được nâng lên thành giá trị thẩm mỹ và tri thức được trao truyền qua nhiều thế hệ. Đặt trong bối cảnh hiện nay, cách tiếp cận ấy mở ra một hướng phát triển mới, không chỉ bảo tồn di sản như những giá trị tĩnh, mà đánh thức tiềm năng sáng tạo ẩn chứa trong di sản, đưa chúng tham gia vào đời sống kinh tế đương đại.

Ý tưởng đó được thể hiện rõ qua việc tổ chức lễ hội theo 5 cụm khu vực, cùng kể câu chuyện “Thị - Phố - Nghề”. Đáng chú ý, Chợ Đồng Xuân được lựa chọn làm “phòng thể nghiệm” kinh tế sáng tạo, nơi nghệ thuật đương đại gặp gỡ kiến trúc, hàng hóa, âm thanh và nhịp sống thường ngày. Sự tham gia của tiểu thương trong quá trình cung cấp câu chuyện, chất liệu và đồng sáng tạo cho thấy một cách tiếp cận khác trong khai thác không gian di sản. Ở đó, cộng đồng không chỉ là đối tượng thụ hưởng mà còn là chủ thể tạo ra giá trị đúng với định hướng xây dựng Trung tâm Công nghiệp văn hóa Đồng Xuân – Bắc Qua.

Việc lần đầu tiên đưa mô hình lưu trú sáng tác quốc tế vào chương trình lễ hội có ý nghĩa vượt ra ngoài khuôn khổ giao lưu nghệ thuật. Gần 100 nghệ sĩ quốc tế đến Hà Nội, cùng sáng tác với nghệ sĩ, nghệ nhân và cư dân địa phương, tạo cơ hội trao đổi tri thức, phương pháp và kinh nghiệm thực hành. Sự hiện diện của các tổ chức văn hóa quốc tế, các đại sứ quán và quỹ giao lưu nghệ thuật cũng mở rộng khả năng hợp tác đồng sản xuất, lưu diễn và kết nối Hà Nội với mạng lưới sáng tạo toàn cầu.

Hình thành chuỗi giá trị, hướng tới hệ sinh thái sáng tạo bền vững

Các chương trình Kết duyên Sáng tạo và Summer Camp “Re - Làng nghề tái sinh” cho thấy nỗ lực xây dựng chuỗi giá trị từ nguồn lực nghề truyền thống. Việc kết nối nhà thiết kế, giảng viên, sinh viên với nghệ nhân để nghiên cứu, phát triển sản phẩm mẫu không chỉ góp phần làm mới ngôn ngữ thiết kế mà còn mở ra cơ hội đưa sản phẩm thủ công tiếp cận thị trường đương đại. Đáng chú ý, quá trình ươm tạo được triển khai từ đầu năm, thay vì chỉ tập trung trong những ngày diễn ra lễ hội. Đây là yếu tố quan trọng để sáng tạo hình thành quy trình liên tục từ ý tưởng, thử nghiệm, hoàn thiện sản phẩm đến giới thiệu và thương mại hóa.

Cùng với đó, mạng lưới 12 đình, hội quán và Văn Miếu - Quốc Tử Giám được kết nối trong hành trình về nghề, phố và chợ của Thăng Long, góp phần nhìn nhận di sản như một nguồn tri thức sống. Những không gian từng gắn với lịch sử nghề nghiệp và cộng đồng thợ thủ công nay trở thành địa điểm tổ chức trải nghiệm, thực hành và đối thoại sáng tạo. Hướng đi này không chỉ làm phong phú trải nghiệm của công chúng mà còn tạo điều kiện để tri thức bản địa tiếp tục được gìn giữ và phát triển trong những hình thức mới.

Một thước đo quan trọng đối với thành công của Lễ hội là những gì còn lại sau khi sự kiện khép lại. Việc định hướng duy trì các tác phẩm tại Chợ Đồng Xuân, sân khấu DUYÊN - rạp Hồng Hà, hai pavilion Mây - Kén tại Công viên Thống Nhất, cùng chương trình biểu diễn “Gió Gió Mây Mây” hướng tới thị trường toàn cầu, cho thấy nỗ lực tạo lập những giá trị có đời sống lâu dài. Lần đầu tiên Giải thưởng Thiết kế Sáng tạo Hà Nội được công bố cũng góp phần ghi nhận, khuyến khích các sáng kiến, thúc đẩy phát huy di sản và tri thức, từng bước hoàn thiện hệ sinh thái công nghiệp văn hóa của thành phố.

Bên cạnh đó, Lễ hội còn góp phần khơi dậy niềm tự hào về bản sắc văn hóa Thủ đô, đồng thời nuôi dưỡng tinh thần sáng tạo trong cộng đồng. Thông qua sự gặp gỡ giữa nghệ thuật, thiết kế, kiến trúc và đời sống đô thị, các giá trị văn hóa Hà Nội được khai thác bằng những góc nhìn đa dạng. Đây cũng là dịp để người dân tham gia trực tiếp vào quá trình kiến tạo không gian văn hóa, từ đó hình thành ý thức đồng hành, chia sẻ trách nhiệm và khát vọng chung trong xây dựng Hà Nội trở thành Thành phố Sáng tạo năng động, giàu bản sắc và có sức lan tỏa quốc tế.

Với thông điệp “Kết tài hoa, dệt tài sản”, Lễ hội Thiết kế Sáng tạo Hà Nội 2026 gợi mở một cách nhìn mới về giá trị của văn hóa trong phát triển đô thị. Từ những không gian di sản được đánh thức, những nghề truyền thống được làm mới đến các mạng lưới hợp tác trong nước và quốc tế, Hà Nội đang dần chuyển hóa vốn văn hóa thành nguồn lực kinh tế. Giá trị của lễ hội vì thế không chỉ nằm ở 16 ngày hoạt động, mà ở khả năng tạo ra những mô hình, sản phẩm và quan hệ hợp tác tiếp tục phát triển. Đó chính là nền tảng để sáng tạo trở thành động lực nội sinh, góp phần khẳng định bản sắc và nâng cao sức cạnh tranh của thủ đô trong tiến trình hội nhập.